Tác giả: Nguyễn Tiến Dũng

Đau hạ sườn phải, mệt mỏi, vàng da, men gan tăng cao…một bệnh nhân 64 tuổi ở Lào Cai tưởng bệnh do rượu nặng lên, nhưng kết quả cho thấy ông nhiễm sán lá gan bé chui trong đường mật gây tắc mật. Câu chuyện là hồi chuông cảnh báo về thói quen ăn uống đồ tái sống – con đường lây nhiễm phổ biến của loại ký sinh trùng nguy hiểm này.

Bác sĩ CKI Lê Văn Thiệu, Phòng khám Ký sinh trùng cho biết, hai loại sán lá gan nhỏ 𝐶𝑙𝑜𝑛𝑜𝑟𝑐ℎ𝑖𝑠 𝑠𝑖𝑛𝑒𝑛𝑠𝑖𝑠 𝑣𝑎̀ 𝑂𝑝𝑖𝑠𝑡ℎ𝑜𝑟𝑐ℎ𝑖𝑠 𝑣𝑖𝑣𝑒𝑟𝑟𝑖𝑛𝑖 lưu hành khá phổ biến tại Việt Nam, đặc biệt tại những vùng người dân có thói quen ăn cá sống, nấu chưa chín. Bệnh thường bị bỏ sót do tiến triển âm thầm, triệu chứng giai đoạn đầu không rầm rộ. Nhiều bệnh nhân chỉ được phát hiện khi bệnh đã kéo dài, gây tổn thương gan mạn tính, xơ hóa đường mật hoặc xuất hiện biến chứng nặng như ung thư đường mật. Trên lâm sàng, người bệnh có thể đau tức vùng hạ sườn phải, đầy bụng, khó tiêu, đôi khi xuất hiện các cơn đau quặn gan tái diễn nhiều tháng, nhiều năm, dễ nhầm lẫn với các bệnh lý gan mật thông thường.

Sán lá gan nhỏ cư trú, phát triển và sinh sản trực tiếp trong hệ thống ống dẫn mật. Quá trình ký sinh lâu dài gây viêm mạn tính và xơ hóa thành ống mật. Khi số lượng sán lớn, cùng với trứng và xác sán tích tụ, có thể tạo thành các ổ tắc trong đường mật, cản trở dòng chảy của mật, dẫn đến ứ mật, giãn đường mật và làm tổn thương gan tiến triển nặng dần. Sán lá gan nhỏ hiện cũng được xếp vào nhóm tác nhân nguy cơ cao gây ung thư đường mật nếu nhiễm kéo dài nhiều năm.

Bệnh lây truyền qua đường tiêu hóa do ăn thịt cá nước ngọt sống hoặc chưa nấu chín kỹ (như gỏi cá, cá tái, cá nướng chưa chín hoàn toàn…) có chứa nang ấu trùng sán lá gan nhỏ. Bên cạnh đó, việc sử dụng chung dụng cụ chế biến (dao, thớt) giữa thực phẩm sống và chín, hoặc không rửa sạch tay sau khi sơ chế cá cũng là những nguồn lây nhiễm quan trọng

Theo bác sĩ Lê Văn Thiệu, sán lá gan nhỏ là bệnh đã có thuốc điều trị đặc hiệu, hiệu quả cao nếu được phát hiện sớm. Người dân cần tuyệt đối tránh ăn cá nước ngọt sống, tái, bm và đi khám sớm khi có các biểu hiện như đau vùng hạ sườn phải, men gan tăng, vàng da hoặc mệt mỏi kéo dài để được chẩn đoán và điều trị kịp thời, tránh những biến chứng nguy hiểm về sau.

Một tai nạn giao thông tưởng chừng sẽ để lại khiếm khuyết vĩnh viễn về thẩm mỹ đã có cái kết đầy hy vọng nhờ quyết định xử trí kịp thời và chiến lược bảo tồn phù hợp của các bác sĩ. Tại Khoa Phẫu thuật Tạo hình – Thẩm mỹ và Liên chuyên khoa, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, ê-kíp do ThS.BS Nguyễn Ngọc Linh phụ trách vừa xử trí thành công một ca chấn thương đặc biệt hy hữu: bệnh nhân nam bị tai nạn xe máy va quệt với xe tải khiến vành tai ngoài bị đứt gần rời, chỉ còn dính lại bằng một cầu da rất nhỏ và gần như không còn được cấp máu.

Theo ThS.BS Nguyễn Ngọc Linh, đây là dạng tổn thương mà trước đây phần lớn buộc phải cắt bỏ hoàn toàn, dẫn đến mất vĩnh viễn một phần vành tai, gây biến dạng đáng kể khuôn mặt. Tai không chỉ là cơ quan thính giác mà còn là cấu trúc quan trọng tạo nên đường nét và sự cân đối của khuôn mặt. Với những chấn thương đứt rời hoặc gần rời vành tai, thời gian xử trí đóng vai trò mang tính quyết định. Mỗi phút trôi qua đều ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng bảo tồn mô, duy trì chức năng và kết quả thẩm mỹ về sau.

Ngay khi tiếp nhận, ê-kíp ưu tiên bảo tồn mô tối đa. BS Linh cho biết phương án nối mạch bằng vi phẫu ở vị trí này là rất khó vì tổn thương nằm ở phần xa tai, nơi mạch máu cực nhỏ, khó tìm và khó nối, thậm chí dưới kính hiển vi phẫu thuật phóng đại cũng không dễ nhìn rõ. Thay vì cắt bỏ như cách xử trí truyền thống, ê-kíp áp dụng chiến lược bảo tồn trì hoãn – làm sạch kỹ vết thương, xử lý phần mềm, khâu phục hồi theo nguyên tắc tạo hình thẩm mỹ để giữ hình dáng vành tai tự nhiên, đồng thờingười bệnh được chăm sóc liên tục bằng các biện pháp chuyên sâu như giữ ẩm mô bằng nhỏ giọt nước muối, tránh khô mô, chiếu đèn để giữ ấm và tăng tưới máu vi mạch, theo dõi sát từng thay đổi màu sắc và nhiệt độ mô. BS Linh cho biết, chỉ cần qua những ngày đầu tiên mà mô không hoại tử, các mạch máu tân tạo sẽ bắt đầu hình thành và cơ hội giữ được vành tai gần như chắc chắn.

BS Linh nhấn mạnh, với những chấn thương đứt gần rời phần mềm nhỏ như vành tai, mép môi hay đầu ngón tay, lựa chọn tối ưu không phải lúc nào cũng là phẫu thuật nối mạch ngay lập tức. Trong nhiều trường hợp, kiên trì bảo tồn, chăm sóc đúng kỹ thuật và theo dõi sát giúp mang lại kết quả thẩm mỹ tự nhiên hơn, ít biến dạng hơn và không cần tái tạo phức tạp về sau.

Bác sĩ khuyến cáo, khi gặp chấn thương đứt rời một phần cơ thể, người dân cần giữ lại phần cơ thể bị đứt – dù nhỏ đến đâu – bọc bằng gạc sạch, cho vào túi nylon kín và làm lạnh gián tiếp bằng đá; tuyệt đối không đặt trực tiếp lên đá, không rửa bằng cồn hay dung dịch sát khuẩn mạnh và đến bệnh viện càng sớm càng tốt.

“Với kỹ thuật tạo hình hiện đại, rất nhiều phần cơ thể tưởng như phải bỏ đi vẫn có thể được cứu sống, giữ được hình dáng tự nhiên và chức năng. Nhưng điều đó chỉ có thể làm được nếu xử trí ban đầu đúng cách và bệnh nhân đến viện kịp thời”, BS Linh nhấn mạnh. Hiện bệnh nhân đã ổn định, ra viện và được hướng dẫn chăm sóc sẹo để đảm bảo đạt kết quả thẩm mỹ cao nhất.

Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương vừa tiếp nhận và cứu sống một bệnh nhi 15 tuổi ở Hà Nội trong tình trạng hôn mê sâu sau đuối nước, nguy cơ tử vong rất cao. Theo người trực tiếp cứu hộ và đưa vào viện, em G.B bị trượt chân ngã xuống hồ sâu trong lúc câu cá. Khi được phát hiện và đưa lên bờ, em đã rơi vào tình trạng hôn mê, tím tái, ngừng thở và ngừng tuần hoàn. Ngay lập tức, người dân đã tiến hành ép tim cấp cứu tại chỗ trong khoảng 5 phút. Sau khi có nhịp tim tự nhiên trở lại, bệnh nhi nhanh chóng được chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

Tại Khoa Cấp cứu, bệnh nhi G.B nhập viện trong tình trạng hôn mê sâu, điểm Glasgow chỉ 5–6 điểm, đồng tử hai bên giãn tối đa, phản xạ ánh sáng yếu, mạch 80 lần/phút, phổi có nhiều rale ẩm, chi lạnh, bụng chướng hơi. Trước tình trạng nguy kịch, bệnh nhân được hồi sức tích cực, đặt nội khí quản, thở máy, hồi sức tim phổi, truyền dịch, sưởi ấm và chuyển ngay đến Trung tâm Hồi sức tích cực để tiếp tục hồi sức chuyên sâu. Do thời gian ngừng tuần hoàn sau đuối nước không xác định rõ, tiên lượng sống rất thấp, tuy nhiên các bác sĩ vẫn nỗ lực tối đa để giành giật sự sống cho bệnh nhi.

Bác sĩ Phúc nhấn mạnh, vài phút đầu sau khi trẻ bị đuối nước là “thời gian vàng” quyết định khả năng sống còn và mức độ hồi phục thần kinh. Nếu sơ cứu không kịp thời và không đúng cách, tình trạng thiếu oxy não kéo dài có thể dẫn đến tử vong hoặc để lại di chứng nặng nề, ngay cả khi đã được hồi sức tích cực tại bệnh viện. Não chỉ có thể chịu đựng thiếu oxy trong khoảng 4–5 phút, sau thời gian này tổn thương não thường không hồi phục. Vì vậy, khi phát hiện trẻ đuối nước trong tình trạng hôn mê, ngừng thở, ngừng tim, cần tiến hành hồi sức tim phổi ngay lập tức (ép tim, thổi ngạt) và nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế gần nhất.

Tai nạn đuối nước ở trẻ em thường xảy ra rất nhanh và trong những tình huống tưởng chừng quen thuộc, như vui chơi, câu cá tại ao, hồ, sông suối, kênh mương. Chỉ một phút lơ là, thiếu giám sát của người lớn cũng có thể dẫn đến hậu quả thảm khốc.

Qua sự việc, bác sĩ Phúc khuyến cáo cha mẹ và người chăm sóc cần tăng cường quản lý, giám sát trẻ, đặc biệt trong dịp nghỉ học, khi trẻ thường tụ tập vui chơi gần ao, hồ, sông, suối, công trình nước. Bên cạnh đó, gia đình cần chủ động trang bị cho trẻ các kỹ năng phòng, chống đuối nước, như học bơi an toàn, kỹ năng tự nổi, kỹ năng kêu cứu, cách sử dụng các dụng cụ cứu hộ đơn giản và tuyệt đối không lao xuống nước cứu người khi không có phương tiện, không có kỹ năng, mà cần tìm vật nổi, gọi người lớn và lực lượng cứu hộ hỗ trợ kịp thời.

Phá thai bằng thuốc tại phòng khám tư, người phụ nữ 36 tuổi suýt tử vong do sốc mất máu, nhập viện trong tình trạng huyết áp tụt sâu và ngất liên tục.

Tại Khoa Sản, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, các bác sĩ vừa cấp cứu thành công bệnh nhân nữ N.T.X, 36 tuổi, tại Hà Nội, nhập viện trong tình trạng choáng, mất máu nghiêm trọng sau khi phá thai bằng thuốc tại phòng khám tư nhân.

Anh B.V.H, 36 tuổi (trú tại Hưng Yên) bị lây thủy đậu từ con gái trong quá trình sinh hoạt, tiếp xúc gần trong gia đình.

Khoảng 6 ngày trước khi nhập viện, anh H. xuất hiện triệu chứng đau thượng vị, đau dạ dày, sau đó đau họng và sốt cao. Trong 4 ngày điều trị tại nhà, anh tự dùng kháng sinh, thuốc hạ sốt, giảm ho và bôi thuốc lên các nốt phỏng thủy đậu nhưng không cải thiện. Các nốt mụn nước lan nhanh từ da đầu xuống mặt rồi ra toàn thân. Khi sốt liên tục, có thời điểm lên tới 39–40°C, gia đình đã truyền dịch tại nhà nhưng tình trạng không đỡ, bệnh nhân được đưa vào cơ sở y tế. Do suy hô hấp tiến triển nặng, anh H. được chuyển khẩn cấp đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

Ths. Bs Phạm Văn Phúc, Phó Giám đốc Trung tâm Hồi sức tích cực cho biết, bệnh nhân nhập viện trong tình trạng nhịp tim nhanh, suy hô hấp nặng, tổn thương phổi lan tỏa, phải an thần thở máy với thông số ô xy 100%, kèm rối loạn đông máu, hội chứng nhiễm trùng nặng. Toàn thân người bệnh xuất hiện nhiều mụn nước, mụn mủ kích thước không đều. Xét nghiệm cho thấy CRP tăng rất cao (340,3 mg/L), điểm SOFA ban đầu 4 điểm, sau 48 giờ điều trị giảm còn 3 điểm. Bệnh nhân được chẩn đoán sốc nhiễm khuẩn, viêm phổi ARDS – biến chứng nặng của thủy đậu.

Tại Khoa khám bệnh và Điều trị ngoại trú, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, các bác sĩ vừa kịp thời phát hiện và can thiệp một trường hợp bị tụ máu mạn tính dưới màng cứng gây chèn ép não nặng. Đáng chú ý, người bệnh đến khám với những biểu hiện ban đầu rất kín đáo, dễ bị bỏ sót nếu không được khai thác bệnh sử kỹ lưỡng, thăm khám thần kinh đầy đủ.

Theo ThS.BSCKII Doãn Thị Huyền, khi bệnh nhân P.V.D. (50 tuổi ở Bắc Ninh) được người nhà đưa đến khám, gia đình chủ động đề nghị bác sĩ chỉ thực hiện xét nghiệm máu tìm “sán não”. Thông tin ban đầu được cung cấp khá rời rạc, chỉ cho biết người bệnh từng có một cơn “lên cơn” cách đây khoảng một tháng và gần đây xuất hiện thêm hai cơn liên tiếp trong cùng một ngày, vào buổi sáng và buổi chiều.

Qua khai thác bệnh sử chi tiết, các cơn được mô tả có đặc điểm mất ý thức đột ngột, kèm co giật tay chân trong thời gian ngắn, sau cơn bệnh nhân không nhớ được diễn biến. Đây là những dấu hiệu rất điển hình của cơn động kinh toàn thể. Gia đình cho biết sau các cơn này, người bệnh đã đi khám tại một số cơ sở y tế và được gợi ý khả năng liên quan đến “sán não”, vì vậy được hướng dẫn đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương để làm xét nghiệm chuyên sâu.

Vừa qua, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương đã tiếp nhận và điều trị cho một nam bệnh nhân nghi nhiễm sán dây lợn. Đáng chú ý, bệnh nhân có thói quen ăn đồ sống, đồ tái và đã sụt cân bất thường trước khi bị phát hiện bệnh.

Anh H.V.C, 35 tuổi, trú tại Lào Cai, đến thăm khám trong tình trạng bụng thường xuyên sôi, khó chịu, đặc biệt là khi đói. Khoảng hai tuần trước đó, dù ăn uống sinh hoạt bình thường nhưng anh vẫn bị sụt 2kg. Đáng lo ngại, trong quá trình đi ngoài, bệnh nhân nhiều lần phát hiện những đoạn trắng ngà giống sợi phở, có hiện tượng ngọ nguậy, một số đoạn dài tới khoảng 30cm và có khả năng di chuyển.

Qua khai thác tiền sử cho thấy bệnh nhân có thói quen ăn thịt bò, thịt trâu, thịt lợn tái, rau sống, tiết canh, lòng lợn – những yếu tố làm tăng nguy cơ nhiễm ký sinh trùng đường ruột. Sau khi thăm khám lâm sàng và đánh giá các biểu hiện nghi ngờ, bệnh nhân được chỉ định nội soi đại tràng. Ê kíp Trung tâm Nội soi tiêu hóa và Thăm dò chức năng phát hiện một đoạn sán màu trắng ngà, dài hơn 80cm đang di chuyển trong lòng đại tràng. Với chiều dài như vậy, các bác sĩ nhận định bệnh nhân đã bị nhiễm sán từ trước đó khá lâu nhưng không có biểu hiện rõ ràng, sán âm thầm ký sinh trong ruột và đại tràng.

PGS. TS Lê Trần Anh, chuyên gia Nấm, ký sinh trùng cho biết, mẫu bệnh phẩm thu được là đoạn thân sán nên chưa thể xác định chính xác loài sán. Dựa trên tiền sử nhiều lần đi ngoài ra các đốt sán, chúng tôi nghi ngờ bệnh nhân nhiễm sán dây lợn.

Bệnh nhân H.K.C (73 tuổi, Hà Nội) được đưa vào Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương trong tình trạng suy hô hấp nặng, thể trạng suy kiệt kéo dài.

Theo khai thác từ người nhà, bệnh nhân có tiền sử hút thuốc lá nhiều năm, trung bình khoảng một bao mỗi ngày, đồng thời sử dụng rượu bia thường xuyên từ khi còn trẻ. Hơn một năm trước, người bệnh từng được chẩn đoán mắc bệnh phổi mạn tính và lao phổi tại cơ sở y tế, đã được chỉ định điều trị nhưng chỉ uống thuốc trong thời gian ngắn rồi tự ý bỏ dở, không tuân thủ phác đồ và không tái khám theo hẹn.

Khoảng bốn ngày trước khi nhập viện, bệnh nhân xuất hiện mệt mỏi nhiều, ăn uống kém, sau đó khó thở tăng dần, kèm theo ho nhiều. ThS.BS Trương Tư Thế Bảo cho biết, khi vào viện, chỉ số SpO₂ của bệnh nhân chỉ khoảng 85% khi thở khí phòng. Người bệnh thở nhanh, thở gắng sức, co kéo cơ hô hấp rõ, toàn trạng suy kiệt, da niêm mạc nhợt. Các xét nghiệm ban đầu ghi nhận rối loạn toan chuyển hóa, lactate tăng cao, gợi ý tình trạng suy tuần hoàn và theo dõi sốc nhiễm trùng. Bệnh nhân nhanh chóng được đặt nội khí quản và thở máy.

Kết quả chẩn đoán hình ảnh cho thấy tổn thương phổi hai bên rất nặng, kèm theo tràn dịch màng phổi bên phải và tràn khí màng phổi bên trái. Xét nghiệm đờm phát hiện trực khuẩn kháng cồn – kháng toan, gợi ý lao phổi đang hoạt động trên nền phổi đã bị phá hủy kéo dài. Theo ThS.BS Trương Tư Thế Bảo, đây là hậu quả điển hình của lao phổi không được điều trị triệt để, kết hợp với việc hút thuốc lá và lạm dụng rượu bia trong nhiều năm, khiến cấu trúc phổi bị tổn thương lan tỏa, khả năng trao đổi khí suy giảm nghiêm trọng và rất khó hồi phục.

Hiện bệnh nhân đang được duy trì thở máy và hồi sức tích cực. Tình trạng tạm thời ổn định nhưng tiên lượng còn rất dè dặt do tổn thương phổi hai bên nặng nề, nền thể trạng suy kiệt và bệnh lao kéo dài không được kiểm soát. “Lao phổi là bệnh hoàn toàn có thể điều trị khỏi nếu người bệnh tuân thủ đúng phác đồ. Việc bỏ thuốc giữa chừng không chỉ khiến bệnh nặng lên mà còn làm tăng nguy cơ kháng thuốc, gây tổn thương phổi không hồi phục và đe dọa trực tiếp tính mạng,”  ThS.BS Trương Tư Thế Bảo nhấn mạnh.

Các bác sĩ cảnh báo, với những người nghiện thuốc lá, đặc biệt là người cao tuổi hoặc đang mắc các bệnh phổi mạn tính, việc tiếp tục hút thuốc sẽ làm suy giảm miễn dịch, phá hủy cấu trúc phổi, giảm hiệu quả điều trị và khiến các bệnh lý hô hấp như lao phổi tiến triển nhanh, nặng và khó kiểm soát hơn. Cai thuốc lá không chỉ là khuyến cáo mà là yêu cầu bắt buộc trong quá trình điều trị các bệnh phổi.

Từ ca bệnh này, các bác sĩ khuyến cáo người dân tuyệt đối không chủ quan với lao phổi. Đây là bệnh cần được điều trị đầy đủ, đúng thời gian và theo dõi chặt chẽ. Khi có các dấu hiệu như ho kéo dài, khó thở, mệt mỏi, sụt cân, người dân cần đi khám sớm và tuân thủ điều trị đúng chuyên khoa để tránh những hậu quả nặng nề, không thể đảo ngược.

Tại Khoa Cấp cứu, bệnh nhân nam N.V.C, 55 tuổi ở Phú Thọ được chuyển đến trong tình trạng đau vùng xoang hàm kèm cứng hàm nhẹ. Đáng chú ý, người bệnh trước đó hoàn toàn khỏe mạnh, không có bệnh nền như đái tháo đường hay suy giảm miễn dịch.

Trước khi chuyển tuyến, bệnh nhân đã được cơ sở y tế chẩn đoán theo dõi uốn ván, tuy nhiên các triệu chứng không điển hình và đáp ứng điều trị chậm.

Khi tiếp nhận, qua thăm khám lâm sàng, các bác sĩ nhận thấy bệnh nhân không có biểu hiện co cứng cơ toàn thân hay các dấu hiệu đặc trưng của uốn ván. Thay vào đó, triệu chứng nổi bật là đau xoang hàm và hạn chế há miệng mức độ nhẹ, gợi ý một nguyên nhân tiềm ẩn khác, nguy hiểm hơn.

ThS.BS Nội trú Nguyễn Kim Anh cho biết, từ những dấu hiệu “không khớp” này, ê-kíp đã chủ động mở rộng chẩn đoán, chỉ định chụp CT xoang để loại trừ các bệnh lý vùng mũi xoang. Kết quả hình ảnh cho thấy tổn thương xoang hàm có đặc điểm gợi ý nhiễm nấm xâm lấn kèm theo dấu hiệu ăn mòn cấu trúc xương xoang. Dựa trên lâm sàng và hình ảnh học, bệnh nhân được chẩn đoán nhiễm nấm đen xâm lấn xoang hàm (mucormycosis) – một bệnh lý hiếm gặp nhưng cực kỳ nguy hiểm, có khả năng tiến triển rất nhanh và đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

BS Kim Anh nhấn mạnh, với nhiễm nấm đen xâm lấn, sử dụng thuốc kháng nấm và phẫu thuật sớm đóng vai trò quyết định, không chỉ nhằm lấy bỏ tổ chức nhiễm nấm mà quan trọng hơn là chặn đứng đường lan của nấm. Loại nấm này có đặc tính phát triển rất nhanh và xâm lấn mạnh vào niêm mạc xoang, xương và đặc biệt là hệ mạch máu. Khi đã xâm nhập vào mạch máu, nấm có thể lan nhanh lên ổ mắt, nhãn cầu, não hoặc gây hoại tử diện rộng chỉ trong thời gian ngắn. Bác sĩ ví mức độ tiến triển của nấm đen giống như nấm mốc trong nồi cơm để quên qua đêm- chỉ sau một khoảng thời gian ngắn đã lan rộng và phá hủy toàn bộ môi trường xung quanh.

Song song với phẫu thuật, bệnh nhân bắt buộc phải điều trị thuốc kháng nấm đặc hiệu đường tĩnh mạch theo phác đồ tấn công kéo dài. Đây là nhóm thuốc chuyên sâu, cần theo dõi sát các chỉ số chức năng gan, thận và thường chỉ có tại các cơ sở điều trị tuyến trung ương. Sau can thiệp, tình trạng bệnh nhân hiện ổn định và đáp ứng điều trị bước đầu tốt.

Tuy nhiên, theo BS Kim Anh nhiễm nấm đen xâm lấn vẫn được xếp vào nhóm bệnh nặng do nguy cơ không thể làm sạch hoàn toàn các ổ nấm vi thể và khả năng tái xâm lấn vẫn còn. Thời gian điều trị thường kéo dài ít nhất 3–4 tuần với thuốc tấn công đường tĩnh mạch, sau đó tiếp tục duy trì bằng thuốc uống và theo dõi chặt chẽ.

Về yếu tố nguy cơ, BS Kim Anh cho biết bệnh lý này thường gặp nhất ở người đái tháo đường, đặc biệt khi kiểm soát đường máu kém, người suy giảm miễn dịch, người sử dụng corticoid kéo dài hoặc mắc các bệnh nền mạn tính. Tuy nhiên, trường hợp bệnh nhân không có bệnh nền như ca này cho thấy nấm đen xâm lấn hoàn toàn có thể xảy ra ở người trước đó khỏe mạnh, và chính điều này khiến bệnh dễ bị bỏ sót ở giai đoạn đầu. Trên thực tế, hầu hết mọi người đều tiếp xúc với bào tử nấm hằng ngày qua không khí, đất, cát hoặc thực phẩm để lâu ngày, nhưng chỉ những người có hệ miễn dịch suy yếu mới có nguy cơ cao phát triển thành bệnh lý xâm lấn nguy hiểm.

BS Kim Anh khuyến cáo, không chỉ lưu ý với những bệnh nhân mắc bệnh lý mạn tính mà kể cả ở những người khỏe mạnh, khi xuất hiện các triệu chứng mơ hồ như đau xoang kéo dài, cứng hàm, sưng đau vùng mặt, đau đầu không rõ nguyên nhân hoặc không đáp ứng điều trị thông thường, người bệnh cần đến cơ sở y tế chuyên sâu để được thăm khám và chẩn đoán sớm. Với nhiễm nấm đen xâm lấn, phát hiện sớm và can thiệp kịp thời chính là yếu tố sống còn, bởi chỉ cần chậm trễ khi nấm lan vào mạch máu lớn hoặc não, nguy cơ tử vong sẽ tăng lên rất nhanh.

Khoảng một tháng trước, cháu L.T.D (14 tuổi, trú tại Sơn La) bị một con chó hoang cắn vào ngón trỏ tay trái, để lại vết thương dài khoảng 12 cm, chảy máu. Con chó này được ghi nhận đã cắn cùng lúc nhiều người trong xóm, tuy nhiên những người khác đều đã đi tiêm phòng dại. Riêng cháu D, dù được đưa đến cơ sở y tế xử trí sát khuẩn vết thương và được bác sĩ tư vấn tiêm phòng dại, gia đình đã không thực hiện tiêm vắc xin phòng bệnh.

Hai ngày trước khi nhập viện, cháu D bắt đầu xuất hiện các triệu chứng bất thường như sốt, đau mỏi cơ vùng tay trái, bồn chồn, kích thích. Đến ngày nhập viện, tình trạng trở nên nặng hơn với các biểu hiện sợ nước, sợ gió, sợ ánh sáng và âm thanh, tăng tiết đờm dãi, co cứng cơ. Cháu được đưa đến bệnh viện tuyến dưới thăm khám và được chuyển tuyến khẩn cấp tới Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

Tại Khoa Nhi, bệnh nhân nhập viện trong tình trạng tăng tiết đờm dãi nhiều, sợ nước, sợ gió, xuất hiện các cơn thít thanh quản, gồng cứng toàn thân, điểm Glasgow chỉ còn 10–11 điểm, cho thấy ý thức suy giảm nặng. Bệnh nhân được an thần, đặt ống nội khí quản, thở máy. Đáng chú ý, vết thương do chó cắn đã liền da, không còn dấu hiệu viêm nhiễm. Tuy nhiên, với các biểu hiện lâm sàng điển hình, các bác sĩ nghi ngờ bệnh nhân mắc bệnh dại. Chiều ngày 31/12, kết quả xét nghiệm PCR xác định virus dại từ bệnh phẩm nước bọt và dịch não tủy đều cho kết quả dương tính, đã xác nhận chẩn đoán của các bác sỹ.

Theo TS.BS Đặng Thị Thúy, Trưởng Khoa Nhi, bệnh nhân nhập viện với đầy đủ các dấu hiệu lâm sàng của bệnh dại. Điều vô cùng đáng tiếc là gia đình đã không tiêm phòng dại ngay sau khi bị chó cắn, dù đã được bác sĩ tư vấn. Đây là cơ hội duy nhất để phòng bệnh.

TS Thúy cảnh báo, thời gian ủ bệnh dại có thể kéo dài nhiều tháng. Tuy nhiên, khi bệnh đã khởi phát thì 100% trường hợp đều dẫn đến tử vong, y học hiện nay chưa có biện pháp điều trị đặc hiệu. Người bị chó, mèo hoặc động vật nghi dại cắn, cào chảy máu, hoặc liếm vào vết thương hở, đặc biệt là động vật không rõ nguồn gốc, cần đến cơ sở y tế dự phòng tiêm vắc xin phòng dại ngay, càng sớm càng tốt. Trong trường hợp vết cắn nặng, có nhiều vết cắn hoặc vết cắn ở gần thần kinh trung ương như những vùng nguy hiểm như đầu, mặt, cổ, bộ phận…, người bệnh cần được tiêm huyết thanh kháng dại kết hợp với tiêm vắc xin dại. “Bệnh dại hoàn toàn có thể phòng tránh được bằng tiêm phòng vắc xin dại ngay sau khi bị động vật cắn là biện pháp duy nhất để bảo vệ tính mạng. Sự chậm trễ hoặc chủ quan đồng nghĩa với việc đánh mất cơ hội sống cho chính mình và người thân”.

TS Thúy nhấn mạnh: Trong bối cảnh kỳ nghỉ Tết Dương lịch kéo dài, nhiều gia đình về quê hoặc đi du lịch, nguy cơ tiếp xúc với chó, mèo thả rông, chó hoang tại các vùng nông thôn, khu dân cư, điểm du lịch là rất lớn, đặc biệt với trẻ em. Các bác sĩ khuyến cáo người dân không chủ quan trước bất kỳ vết cắn, vết cào hay vết liếm nào của động vật, kể cả khi vết thương nhỏ, nông hoặc đã nhanh liền da. Ngay sau khi bị động vật cắn, cần rửa kỹ vết thương dưới vòi nước chảy với xà phòng, sát khuẩn đúng cách và đến cơ sở y tế dự phòng tiêm phòng dại càng sớm càng tốt, tuyệt đối không chờ theo dõi động vật hay tin vào các biện pháp dân gian. Với trẻ em, người lớn cần giám sát chặt chẽ, không để trẻ chơi đùa, trêu chọc chó mèo, nhất là động vật không rõ nguồn gốc hoặc không được tiêm phòng. Mỗi gia đình cần chủ động tiêm phòng dại đầy đủ cho vật nuôi, không thả rông, không để chó mèo tiếp xúc với người lạ. Bệnh dại không có cơ hội thứ hai, chỉ một lần chậm trễ trong tiêm phòng cũng có thể dẫn đến hậu quả không thể cứu vãn.

Trung tâm Hồi sức tích cực vừa tiếp nhận và điều trị một trường hợp sốt xuất huyết Dengue diễn biến đặc biệt nặng và phức tạp ở bệnh nhân nam N.M.C (51 tuổi, trú tại Hà Nội), thể trạng thừa cân, có nhiều bệnh lý nền mạn tính. Người bệnh có tiền sử viêm tụy cấp, viêm cầu thận, đái tháo đường đã điều trị thuốc đều đặn trong 4 năm, tăng huyết áp dùng thuốc thường xuyên suốt 5 năm.

Chỉ từ một vết xước ở mắt cá chân hay một móng chân bị bong, nhiều người đã phải nhập viện trong tình trạng nguy kịch, phải thở máy vì vi khuẩn uống ván. Hiện Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương đang điều trị cho gần 10 bệnh nhân như vậy.

Trường hợp điển hình là ông N.V.T, 62 tuổi, ở Thái Nguyên. Trước khi nhập viện khoảng 7 ngày, ông T bị ngã tại một khu công trường xây dựng, gây xây xước vùng mắt cá chân và hai bên gối, có chảy máu nhẹ. Sau khi về nhà, ông chỉ sát trùng và băng bó vết thương qua loa, không tiêm phòng uốn ván. Sáu ngày sau, ông xuất hiện triệu chứng cứng hàm nên được đưa đến bệnh viện tuyến dưới và được chẩn đoán mắc uốn ván. Chưa đầy một ngày sau, tình trạng bệnh tiến triển nhanh với các cơn chẹn ngực, khó thở, buộc phải đặt ống nội khí quản, thở máy, an thần và dùng thuốc giãn cơ. Bệnh nhân sau đó được chuyển khẩn cấp đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương để điều trị.

Theo bác sĩ Lê Sơn Việt, Khoa Cấp cứu, khi nhập viện, bệnh nhân trong tình trạng an thần, thở máy, chưa xuất hiện cơn giật hay gồng cứng toàn thân nhưng đã có tăng trương lực cơ bụng mức độ vừa. Vết thương vùng mắt cá trong chân phải kích thước khoảng 1x1cm, có giả mạc, xung quanh nề đỏ và đau. Hiện bệnh nhân đang được điều trị tích cực, tiến triển bệnh chậm và cần theo dõi sát.

Theo bác sĩ Trương Tư Thế Bảo, Khoa Cấp cứu, khi nhập viện, bệnh nhân chỉ há miệng được khoảng 3cm, tăng trương lực cơ bụng và cơ lưng mức độ vừa, chưa xuất hiện cơn gồng cứng chẹn ngực, huyết áp ổn định và đang được hỗ trợ thở ô xy. Vết thương ở ngón cái chân trái đã khô, hóa sừng, không có dấu hiệu viêm tấy hay ổ mủ. Đây là trường hợp uốn ván mức độ nhẹ, đáp ứng tốt với thuốc điều trị nhưng vẫn cần nhiều thời gian để hồi phục hoàn toàn.

Theo các bác sĩ vi khuẩn uốn ván hiện diện khắp trong đất cát, bụi bẩn, phân gia súc, gia cầm, cống rãnh và các dụng cụ không được tiệt trùng kỹ. Khi xâm nhập qua các vết thương hở, vi khuẩn sẽ phát triển và tiết độc tố, gây co cứng cơ toàn thân, suy hô hấp và có thể dẫn đến tử vong nếu không được điều trị kịp thời. Đáng lo ngại, nhiều người vẫn lầm tưởng chỉ vết thương lớn mới nguy hiểm.

Các bác sĩ nhấn mạnh, trong sinh hoạt và lao động hằng ngày, tai nạn, va quệt, xây xước da là điều khó tránh khỏi. Vì vậy, người dân cần chủ động tiêm vắc-xin phòng uốn ván đầy đủ và tiêm nhắc lại đúng lịch, kể cả khi cảm thấy bản thân khỏe mạnh, để tạo “lá chắn” miễn dịch bền vững, phòng ngừa những biến chứng nặng nề và tránh các tình huống đáng tiếc có thể xảy ra chỉ từ một vết thương nhỏ.

Trung tâm Khám chữa bệnh theo yêu cầu và Quốc tế – Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương vừa tiếp nhận và điều trị thành công một trường hợp tổn thương não do ký sinh trùng. Bệnh nhân nhập viện trong tình trạng co giật, đau đầu – những biểu hiện dễ khiến nhiều người nghĩ đến u não. Bệnh nhân là anh N.H.T (39 tuổi ở Hà Nội), trước đó hoàn toàn khỏe mạnh, không có bệnh lý nền đáng chú ý.

Bác sĩ Nguyễn Văn Phương thăm khám cho bệnh nhân N.H.T

Sau khi xác định nguyên nhân, bệnh nhân được điều trị nội khoa theo phác đồ, kết hợp kiểm soát triệu chứng và theo dõi sát diễn biến thần kinh. Sau khoảng 10 ngày điều trị nội trú, tình trạng bệnh nhân cải thiện rõ rệt, hết tê tay, không còn xuất hiện cơn co giật, không đau đầu hay chóng mặt, toàn trạng ổn định. Người bệnh được cho ra viện và tiếp tục điều trị ngoại trú đủ liệu trình kéo dài 4 tuần.

Khi tái khám gần một tháng sau, kết quả chụp cộng hưởng từ cho thấy tổn thương não thu nhỏ ( cụ thể hình dạng nang) rõ rệt, phù não giảm, không còn dấu hiệu tiến triển, đáp ứng điều trị tốt. Bệnh nhân tiếp tục được chỉ định thêm một đợt thuốc củng cố và theo dõi lâu dài.

BS Phương cho biết, nhiễm sán não không phải bệnh lý hiếm nhưng rất dễ bị bỏ sót do triệu chứng ban đầu thường không điển hình. Người bệnh có thể chỉ xuất hiện co giật, tê yếu thoáng qua hoặc đau đầu nhẹ, dễ nhầm lẫn với u não hoặc tai biến mạch não. Đường lây nhiễm không nhất thiết do tiếp xúc trực tiếp với chó mèo, mà thường liên quan đến ăn uống không đảm bảo vệ sinh, đặc biệt là rau sống, thực phẩm tái sống hoặc nguồn nước nhiễm bẩn, tạo điều kiện cho trứng ký sinh trùng xâm nhập vào cơ thể và di chuyển lên não.

Từ trường hợp này, các bác sĩ khuyến cáo người dân không nên chủ quan với các triệu chứng thần kinh bất thường, dù chỉ thoáng qua. Việc đến cơ sở y tế chuyên khoa để được chẩn đoán hình ảnh và làm xét nghiệm đầy đủ có ý nghĩa quan trọng trong phát hiện sớm bệnh. Điều trị đúng phác đồ giúp tổn thương não hồi phục tốt, tránh biến chứng nặng cũng như các can thiệp phẫu thuật không cần thiết. Bên cạnh đó, mỗi người cần duy trì thói quen ăn chín uống sôi, rửa tay sạch và đảm bảo vệ sinh thực phẩm để phòng ngừa hiệu quả các bệnh lý ký sinh trùng nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu được phát hiện kịp thời.