Tác giả: Nguyễn Tiến Dũng

Khoa Nhi – Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương hiện đang nỗ lực điều trị cho một bệnh nhi 6 tuổi (Lai Châu) nhập viện trong tình trạng nguy kịch. Từ những nốt phỏng nước thủy đậu thông thường, bệnh đã diễn tiến nhanh chóng thành suy hô hấp nặng và nhiễm khuẩn huyết do phế cầu

Theo bệnh sử, trẻ khởi phát bệnh khoảng 6 ngày trước khi nhập viện với triệu chứng sốt cao liên tục và xuất hiện ban phỏng nước toàn thân. Dù đã được điều trị tại cơ sở y tế địa phương 2 ngày, tình trạng của trẻ không thuyên giảm mà càng trầm trọng hơn: các nốt phỏng dày đặc, xuất huyết , chảy máu, kèm theo dấu hiệu suy hô hấp khởi phát.

Bệnh nhân nhi điều trị tại Khoa Nhi của bệnh viện

Khi chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, bệnh nhi đã có suy hô hấp và được hỗ trợ thở oxy. Tuy nhiên, diễn biến lâm sàng thay đổi rất nhanh. Chỉ sau khoảng 2 giờ nhập viện, tình trạng suy hô hấp tăng lên, trẻ không còn đáp ứng với thở oxy thông thường và phải chuyển sang thở máy không xâm nhập. Đến khoảng 3 giờ sáng hôm sau, trẻ kích thích nhiều, thở nhanh, SpO₂ tụt, ứ đọng đờm dãi, buộc các bác sĩ phải đặt nội khí quản và chuyển sang thở máy xâm nhập. Như vậy, chỉ trong chưa đầy nửa ngày, từ một bệnh nhi thủy đậu có suy hô hấp, trẻ đã tiến triển đến tình trạng suy hô hấp nặng phải thở máy.

BS Nguyễn Thành Lê theo dõi tình trạng sức khỏe của bệnh nhi

BS Nguyễn Thành Lê, Phó Trưởng kho Nhi cho biết, bệnh nhi nhập viện trong tình trạng rất nặng, không chỉ suy hô hấp mà còn có xuất huyết nhiều vị trí như xuất huyết trong các nốt phỏng nước, chảy máu mũi, xuất huyết tiêu hóa, kèm rối loạn đông máu nặng và mất máu nhanh. Các xét nghiệm ghi nhận tình trạng viêm rất nặng (trong đó chỉ số Procalcitonin tăng trên 100, trong khi bình thường dưới 0,05). Kết quả cấy máu xác định tác nhân phế cầu, cho thấy trẻ đã bị nhiễm khuẩn huyết nặng trên nền thủy đậu.

Sau 2 ngày điều trị tích cực bằng thuốc kháng virus và kháng sinh liều cao, tình trạng chảy máu bước đầu được kiểm soát, các chỉ số đông máu dần cải thiện, chỉ số viêm có xu hướng giảm. Tuy nhiên, bệnh nhi vẫn còn sốt cao liên tục và tình trạng bệnh vẫn được đánh giá rất nặng. Đến ngày thứ 4, trẻ tiếp tục sốt cao, các chỉ số viêm tăng trở lại, cho thấy diễn biến bệnh còn phức tạp và cần tiếp tục theo dõi, điều trị sát.

BS Lê nhấn mạnh, nhiều người vẫn cho rằng thủy đậu chỉ là bệnh ngoài da với vài nốt phỏng nước đơn giản. Tuy nhiên, nếu các tổn thương da không được chăm sóc đúng cách, vi khuẩn có thể xâm nhập gây bội nhiễm dẫn đến nhiễm khuẩn huyết, viêm phổi, rối loạn đông máu và suy hô hấp nặng. Trong trường hợp này, thủy đậu diễn biến nặng đồng thời với nhiễm khuẩn huyết do phế cầu, khiến tình trạng của trẻ trở nên nguy kịch.

BS Lê khuyến cáo, khi trẻ xuất hiện sốt, nổi ban phỏng nước nghi thủy đậu, gia đình cần đưa trẻ đi khám sớm để được chẩn đoán và điều trị kháng virus kịp thời. Việc chăm sóc da đúng cách, giữ vệ sinh các nốt phỏng, tránh gãi, tránh làm vỡ tổn thương là rất quan trọng để hạn chế bội nhiễm.

Ngoài ra, thủy đậu là bệnh có thể phòng ngừa bằng vắc xin. Trẻ nên được tiêm vắc xin thủy đậu từ 12 tháng tuổi để giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế các biến chứng nặng.

Chỉ trong 2–3 tuần, vùng bìu trái của một bệnh nhi 13 tháng tuổi sưng to nhanh chóng. Ban đầu được chẩn đoán nang mào tinh hoàn – bệnh lý lành tính thường gặp – nhưng trong quá trình phẫu thuật, các bác sĩ phát hiện khối u ác tính và buộc phải cắt bỏ một bên tinh hoàn để bảo toàn tính mạng cho trẻ.

Theo gia đình, khoảng 2 – 3 tuần trước khi nhập viện, bệnh nhi N.T.D (13 tháng tuổi, trú tại Phú Thọ) xuất hiện tình trạng sưng to vùng bìu trái. Khi sờ vào thấy khối rắn, chắc nhưng trẻ không sốt, không quấy khóc bất thường nên gia đình vẫn theo dõi. Sau khi thăm khám tại cơ sở y tế địa phương và được chẩn đoán nang tinh hoàn trái, gia đình tiếp tục theo dõi tại nhà. Tuy nhiên, chỉ trong vòng một tuần gần đây, vùng bìu trái sưng to lên nhanh chóng, buộc gia đình phải đưa cháu nhập viện tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

BSCKII Trần Thượng Việt, Trưởng Khoa Ngoại Tiết niệu và Nam học, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, thời điểm nhập viện, bệnh nhi có khối phồng vùng bẹn trái, có thể đẩy lên được. Siêu âm ghi nhận cạnh tinh hoàn trái có khối kích thước khoảng 2 x 3cm, mật độ chắc, ấn không đau. Dựa trên các triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng, trẻ được chẩn đoán nang mào tinh hoàn trái – một bệnh lý thuộc diện ống phúc tinh mạc thường gặp ở trẻ nhỏ và có chỉ định can thiệp ngoại khoa.

Tuy nhiên, khi vừa tiến hành rạch da phẫu thuật, kíp mổ đã đối mặt với tình huống ngoài dự kiến. “Ngay khi mở ra, chúng tôi nhận thấy tinh hoàn trái của bệnh nhi to bất thường, gấp khoảng 3 lần kích thước bình thường và có màu sắc bất thường. Nhận định đây có thể là tổn thương ác tính, kíp mổ lập tức tiến hành sinh thiết tức thì.” BS Việt chia sẻ.

Kết quả sinh thiết cho thấy hình ảnh Carcinoma – một dạng ung thư xuất phát từ tế bào biểu mô có tính chất xâm lấn. Trước tình huống khẩn cấp, một cuộc hội chẩn chớp nhoáng ngay tại phòng mổ đã diễn ra. Để ngăn chặn nguy cơ di căn sang tinh hoàn còn lại và các cơ quan khác, các bác sĩ buộc phải đưa ra quyết định cắt bỏ hoàn toàn tinh hoàn trái của bệnh nhi. Sau hơn 1 giờ phẫu thuật, ca mổ diễn ra thành công. Một ngày sau mổ, bệnh nhi tỉnh táo, tiếp xúc tốt, bú tốt, vết mổ khô, tiến triển ổn định.

Theo bác sĩ Vũ Xuân Ngọc, phụ trách Khoa Giải phẫu bệnh cho biết: kết quả xét nghiệm giải phẫu bệnh khẳng định trẻ mắc u tế bào mầm ác tính. Đây là loại u phát sinh từ các tế bào sinh sản, còn gọi là tế bào mầm. U tế bào mầm ác tính có khả năng lan sang các bộ phận khác của cơ thể nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời. Sự lan rộng của ung thư (di căn) có thể gây tổn thương các cơ quan và gây khó khăn cho việc điều trị.

Hiện tại, bệnh nhi đang dần hồi phục sức khỏe và tiếp tục được theo dõi sát sao để có phác đồ điều trị bổ trợ phù hợp, nhằm đảm bảo trẻ có thể phát triển khỏe mạnh trong tương lai.

Ngoài việc lưu ý các dấu hiệu bất thường, các bác sĩ khuyến cáo phụ huynh nên chủ động kiểm tra vùng bẹn – bìu cho trẻ trong quá trình chăm sóc hằng ngày như khi tắm, thay tã. Nếu phát hiện một bên bìu to bất thường, sờ thấy khối cứng, không đều hoặc kích thước thay đổi nhanh trong thời gian ngắn, cần đưa trẻ đi khám sớm, không nên chần chừ.

Đặc biệt, các dấu hiệu như bìu to nhanh trong vài ngày, sờ chắc, không xẹp khi nằm hoặc có sự khác biệt rõ rệt giữa hai bên tinh hoàn là những cảnh báo quan trọng. Ngay cả khi trẻ không đau, không sốt, phụ huynh vẫn cần đưa trẻ đi thăm khám chuyên khoa, bởi nhiều bệnh lý nguy hiểm ở trẻ nhỏ có thể diễn tiến âm thầm.

Phụ huynh cũng không nên tự theo dõi kéo dài hoặc hoàn toàn yên tâm với chẩn đoán ban đầu nếu khối bất thường vẫn tiếp tục lớn lên. Trong trường hợp cần thiết, nên đưa trẻ đến các cơ sở y tế có chuyên khoa ngoại nhi hoặc nam học để được siêu âm, đánh giá lại và can thiệp kịp thời.

Phát hiện sớm không chỉ giúp nâng cao hiệu quả điều trị mà còn góp phần bảo tồn tối đa chức năng sinh lý, đảm bảo sự phát triển bình thường và tương lai lâu dài của trẻ.

Trung tâm Nội soi tiêu hóa và Thăm dò chức năng, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương vừa can thiệp thành công, gắp một mảnh xương ngan kích thước lớn nằm chắn ngang thực quản cho bệnh nhân nam.

Bệnh nhân P.V M. (61 tuổi, trú tại Hà Nội) nhập viện trong tình trạng đau vướng cổ dữ dội, nuốt nghẹn và có dấu hiệu khó thở nhẹ. Theo lời kể của gia đình, trong bữa tối với món thịt ngan luộc, do sơ suất không nhai kỹ, ông M. đã nuốt phải một mảnh xương lớn. Sau khi tự xử lý tại nhà bằng các phương pháp dân gian không hiệu quả, cơn đau ngày càng tăng khiến gia đình phải đưa ông đi cấp cứu.

Tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, sau thăm khám lâm sàng và đánh giá mức độ nguy hiểm, các bác sĩ đã chỉ định thực hiện thủ thuật nội soi thực quản ống mềm để xác định vị trí và xử lý dị vật.

Bệnh nhân M. được chỉ định nội soi thực quản

BS. Nguyễn Thị Thảo, Trung tâm Nội soi tiêu hóa và Thăm dò chức năng, người trực tiếp thực hiện thủ thuật cho biết: “Hình ảnh nội soi ghi nhận tại vị trí 1/3 trên thực quản, ngay sát phần cơ thắt trên về phía hầu họng, có một mảnh xương ngan kích thước khoảng 2×1,5 cm nằm chắn ngang lòng thực quản. Đáng chú ý, vùng niêm mạc tiếp xúc đã xuất hiện các vết trợt loét nhẹ do cạnh sắc của mảnh xương cọ xát.”

Trước tình thế mảnh xương sắc nhọn có nguy cơ gây rách hoặc thủng thực quản nếu không khéo léo, ê-kíp bác sĩ đã sử dụng nội soi ống mềm, điều khiển dụng cụ gắp chuyên dụng để đưa dị vật ra ngoài thành công. Thủ thuật được thực hiện chính xác, đảm bảo không gây thêm tổn thương nào cho đường tiêu hóa của bệnh nhân.

Sau can thiệp, tình trạng sức khỏe của ông M. ổn định nhanh chóng, cảm giác đau vướng và khó thở biến mất hoàn toàn. Sau khi kiểm soát các chỉ số sinh tồn và nội soi kiểm tra lòng thực quản, bệnh nhân đã được xuất viện và hướng dẫn theo dõi tại nhà.

Trường hợp của bệnh nhân M. là lời nhắc nhở quan trọng về an toàn trong sinh hoạt ăn uống. Các chuyên gia y tế nhấn mạnh, dị vật thực quản nếu không được xử lý kịp thời có thể dẫn đến những biến chứng cực kỳ nguy hiểm như: thủng thực quản, viêm áp xe trung thất (tỉ lệ tử vong rất cao) hoặc đâm thủng các mạch máu lớn nằm cạnh thực quản. Vì vậy, người dân cần tuyệt đối không tự ý dùng tay móc họng hoặc nuốt cơm, hoa quả để “đẩy” dị vật xuống. Những cách này có thể khiến dị vật cắm sâu hơn hoặc làm rách niêm mạc thực quản. Người cao tuổi và trẻ em cần đặc biệt cẩn trọng khi ăn các loại thực phẩm có xương như cá, gà, ngan, vịt. Thực phẩm nên được chế biến lọc xương kỹ, băm nhỏ và cần duy trì thói quen “ăn chậm, nhai kỹ”.

Khi có dấu hiệu hóc dị vật, người dân cần đến ngay các cơ sở y tế có chuyên khoa nội soi để được thăm khám và xử lý bằng trang thiết bị hiện đại, tránh những hậu quả đáng tiếc xảy ra.

Khoa Cấp cứu – Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương đang tiếp nhận nhiều trường hợp mắc cúm B diễn biến nặng. Đáng chú ý, phần lớn các ca bệnh rơi vào người cao tuổi hoặc có bệnh lý nền, với điểm chung là triệu chứng ban đầu âm thầm nhưng nhanh chóng tiến triển suy hô hấp.

Tại khoa, các bác sĩ đang điều trị cho nhiều bệnh nhân cúm B với bệnh cảnh phức tạp. Nhiều trường hợp khởi phát chỉ với các biểu hiện như mệt mỏi, đau đầu, sốt hoặc ho nhẹ, song sau đó nhanh chóng chuyển nặng, gây viêm phổi, suy hô hấp, thậm chí phải hỗ trợ thở máy.

Bệnh nhân T.T.N (77 tuổi) nhập viện sau 4 ngày mệt mỏi, đau đầu, buồn nôn. Do không đo thân nhiệt, gia đình cho rằng bà chỉ bị cảm thông thường. Khi vào viện, bệnh nhân đã suy hô hấp, phải thở oxy qua gọng kính 2–3 lít/phút, SpO₂ duy trì 94–95%. Xét nghiệm xác định cúm B dương tính. Bệnh nhân đã có viêm phổi và tiền sử tăng huyết áp. Theo các bác sĩ, tuổi cao và bệnh nền làm giảm dự trữ chức năng hô hấp cũng như khả năng đáp ứng của cơ thể, khiến nguy cơ diễn biến nặng tăng cao.

Trường hợp khác là bệnh nhân N.H.H (60 tuổi, Hải Dương), có tiền sử đái tháo đường 6 năm và viêm gan B 7 năm. Bệnh khởi phát khoảng 9 ngày trước nhập viện với triệu chứng sốt, mệt mỏi. Bệnh nhân được chẩn đoán cúm B và điều trị kháng virus tại cơ sở y tế tư nhân trong 7 ngày, sau đó hết sốt. Tuy nhiên, 3 ngày gần đây, tình trạng mệt tăng, khó thở xuất hiện trở lại kèm sốt. Chụp phổi tại cơ sở y tế ghi nhận tổn thương nặng, bệnh nhân được chuyển lên Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương. Tại đây, bệnh nhân được đánh giá tình trạng viêm phổi tiến triển trên nền cúm B.

Nặng nhất trong nhóm là bệnh nhân H.N.T (65 tuổi, Hà Nội), có tiền sử COPD (bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính) nhiều năm và từng nhiều lần nhập viện vì đợt cấp. Trong đợt bệnh này, bệnh nhân khởi phát với sốt cao liên tục 39–40°C, ho đờm và khó thở tăng dần. Khi nhập viện, bệnh nhân suy hô hấp nặng, phải thở oxy lưu lượng cao, sau đó chuyển sang thở máy không xâm nhập nhưng không cải thiện, buộc phải đặt nội khí quản thở máy. Theo đánh giá chuyên môn, trong bối cảnh cúm B trên nền bệnh phổi mạn tính, tình trạng này gợi ý biến chứng bội nhiễm nấm xâm lấn – một biến chứng nặng, thường gặp ở bệnh nhân có bệnh hô hấp mạn hoặc suy giảm miễn dịch.

ThS.BSNT Phạm Thanh Bằng – Khoa Cấp cứu cho biết, cúm B là bệnh nhiễm virus đường hô hấp với các triệu chứng thường gặp như sốt, mệt mỏi, đau nhức cơ thể, ho, sổ mũi… Nhiều trường hợp có thể tự khỏi. Tuy nhiên, ở người cao tuổi hoặc có bệnh lý nền, bệnh có thể nhanh chóng tiến triển thành viêm phổi, suy hô hấp hoặc bội nhiễm.

Theo bác sĩ Bằng, điều đáng lo ngại là cúm B dễ bị chủ quan do biểu hiện ban đầu không đặc hiệu. Nhiều bệnh nhân chỉ đến viện khi đã xuất hiện khó thở hoặc tình trạng toàn thân xấu đi rõ rệt, khiến việc điều trị trở nên phức tạp hơn. Đặc biệt, ở những người mắc COPD, đái tháo đường, bệnh gan, suy thận…, cúm B có thể là yếu tố khởi phát chuỗi diễn biến nặng, bao gồm cả bội nhiễm vi khuẩn và nấm xâm lấn.

Các chuyên gia khuyến cáo, người dân – đặc biệt là người cao tuổi và người có bệnh lý nền – khi xuất hiện các triệu chứng như sốt, mệt, ho, đau nhức hoặc khó thở trong 1–2 ngày cần đến cơ sở y tế sớm để được thăm khám. Không nên tự ý dùng thuốc kéo dài tại nhà, kể cả thuốc kháng virus, vì bệnh vẫn có thể diễn biến nặng nếu không được theo dõi y tế đầy đủ. Khi trong gia đình có người có biểu hiện ho, sốt, sổ mũi, cần chủ động xét nghiệm, đồng thời áp dụng các biện pháp phòng lây nhiễm. Tiêm vắc xin cúm định kỳ là giải pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế diễn biến nặng.

Từ các ca bệnh thực tế cho thấy, cúm B không đơn thuần là bệnh lý nhẹ. Ở những người có nền sức khỏe yếu hoặc mắc bệnh mạn tính, đây có thể là điểm khởi đầu của các biến chứng nghiêm trọng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.

Thời gian gần đây, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương liên tục tiếp nhận các ca viêm mô bào hoại tử chi trong tình trạng nguy kịch. Từ những tổn thương tưởng chừng đơn giản, nhiều bệnh nhân đã rơi vào nhiễm khuẩn huyết, suy đa cơ quan, đe dọa tính mạng.

Trường hợp điển hình là bệnh nhân L.X.T (38 tuổi, Tuyên Quang) có tiền sử Gút mạn tính hơn 10 năm và tăng huyết áp không kiểm soát. Do thói quen tự điều trị bằng thuốc giảm đau không rõ loại, bệnh nhân còn mắc phải hội chứng Cushing (hệ quả của lạm dụng Corticoid), khiến hệ miễn dịch suy yếu trầm trọng.

Hai ngày trước khi nhập viện, bệnh nhân xuất hiện sưng đỏ, ngứa ở vùng mặt sau cẳng chân trái. Trong lúc khó chịu, người bệnh gãi mạnh gây trầy xước, sau đó tự ý bôi dầu gió và chườm đá lạnh. Sai lầm này khiến vùng tổn thương bị nhiễm trùng, xuất hiện các bọng nước đen và đau nhức dữ dội.

Sau 2 ngày vết bọng nước không thuyên giảm, bệnh nhân được đưa đến cơ sở y tế địa phương điều trị với chẩn đoán nhiễm khuẩn huyết, viêm mô bào cẳng chân trái trên nền bệnh Gút, tăng huyết áp. Tuy nhiên, sau một tuần điều trị, tình trạng không thuyên giảm, bệnh nhân chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương trong tình trạng sốt cao liên tục, mệt lả.

Bệnh nhân L.X.T đang được điều trị tại Khoa Ngoại chấn thương chỉnh hình và thần kinh cột sống

Tại đây, các bác sĩ ghi nhận cẳng chân trái sưng đau, bọng nước vỡ loét hoại tử đen, các hạt tophi ở khớp chi sưng đỏ cấp tính. Kết quả xét nghiệm máu cho thấy mức nhiễm trùng cực kỳ nghiêm trọng với chỉ số CRP (chỉ số đánh giá mức độ nhiễm trùng) tăng cao đến 313.5 mg/L, suy thận cấp (chỉ số creatinin 399.5 mg/dL). Bệnh nhân được chẩn đoán nhiễm khuẩn huyết, viêm mô bào trên nền đa bệnh lý mạn tính: tăng huyết áp, Gút mạn, hội chứng cushing, suy gan, suy thận.

Bệnh nhân được chỉ định can thiệp ngoại khoa cắt lọc hoại tử vùng da và cân cẳng chân, bàn chân trái đồng thời hồi sức tích cực nhằm kiểm soát huyết áp, điều chỉnh rối loạn đông máu và hỗ trợ chức năng gan thận.

Sau cắt lọc, bệnh nhân được áp dụng liệu pháp hút áp lực âm (VAC – Vacuum Assisted Closure) nhằm loại bỏ dịch mủ, tổ chức hoại tử, kiểm soát nhiễm khuẩn tại chỗ và thúc đẩy quá trình hình thành mô hạt.

Vị trí hoại tử được cắt lọc bằng liệu pháp hút áp lực âm (VAC – Vacuum Assisted Closure)

Cùng chung tình cảnh nguy kịch là anh H.V.T (43 tuổi, thợ xây tại Tuyên Quang) có tiền sử lạm dụng rượu và xơ gan. Khi xuất hiện triệu chứng sốt và sưng đau mắt cá chân trái, bệnh nhân đã nhập viện tuyến dưới điều trị hơn 20 ngày nhưng tình trạng loét hoại tử không thuyên giảm.

Khi chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, vùng gan bàn chân của bệnh nhân đã hoại tử đen, kết quả nuôi cấy phát hiện vi khuẩn Klebsiella pneumoniae đa kháng kháng sinh. Hình ảnh chụp cộng hưởng từ (MRI) ghi nhận tình trạng tụ dịch và thâm nhiễm lan tỏa sâu vào các khối cơ chày sau, cơ gấp ngón dài và cơ dép trái. Chỉ số nhiễm trùng CRP ở mức 52.7 mg/L và bạch cầu tăng cao (14.8 G/L), buộc các bác sĩ phải chỉ định can thiệp ngoại khoa cấp cứu.

Trường hợp thứ 2 của bệnh nhân H.V.T

BSCKI Nguyễn Anh Tuấn – Khoa Ngoại chấn thương chỉnh hình và thần kinh cột sống cho biết, cả hai bệnh nhân đều nhập viện trong tình trạng viêm mô bào nặng, nhiễm khuẩn huyết trên nền suy giảm miễn dịch. Những tổn thương da dù nhỏ nếu không được xử trí phù hợp, kịp thời đều tiềm ẩn nguy cơ gây viêm tại chỗ, nhanh chóng tiến triển nhiễm trùng máu, sốc nhiễm trùng, tổn thương đa cơ quan và tử vong. Điều trị trong giai đoạn này cần kết hợp giữa nội khoa, hồi sức tích cực và ngoại khoa cắt lọc tổ chức nhiễm trùng hoại tử. Đặc biệt, áp dụng kỹ thuật hút áp lực âm (VAC)  sau cắt lọc để loại bỏ dịch bẩn, mủ và tổ chức hoại tử một cách liên tục, đồng thời kích thích mô hạt phát triển và kiểm soát nhiễm khuẩn tại chỗ cho thấy nhiều hiệu quả.

Tình trạng của BN T. tiến triển tốt, tổ chức hoại tử được loại bỏ hoàn toàn và mô hạt bắt đầu hình thành

Sau 2 tuần điều trị cắt lọc hoại tử kết hợp liệu pháp hút áp lực âm và hồi sức toàn diện, tình trạng của các bệnh nhân trên đã cải thiện rõ rệt, các tổ chức hoại tử được loại bỏ hoàn toàn, mô hạt lên tốt. Dự kiến trong tuần tới, bệnh nhân tiếp tục được phẫu thuật vá khuyết hổng da nhằm phục hồi chức năng vận động.

Qua các trường hợp trên, bác sĩ khuyến cáo: Người dân, đặc biệt là những người có bệnh nền như Gút, tiểu đường, xơ gan, khi có dấu hiệu sưng nóng đỏ đau bất thường tại các khớp hoặc vùng da, cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám. Tuyệt đối không tự ý áp dụng các biện pháp dân gian phản khoa học như đắp lá, bôi dầu, chườm nóng lạnh lên vết thương hở để tránh những hậu quả đáng tiếc có thể dẫn đến tàn phế hoặc tử vong.

Suốt 10 năm chỉ sống bằng sữa và cháo loãng, một phụ nữ 50 tuổi vừa được các bác sĩ Trung tâm Nội soi tiêu hóa và Thăm dò chức năng, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương “mở lại” thực quản bằng kỹ thuật nong bóng hơi, mở ra cơ hội ăn uống bình thường sau nhiều năm sống trong tình trạng suy kiệt.

Hành trình 10 năm “ăn không được, nuốt không trôi”

Bệnh nhân H.T.P (50 tuổi, ở Thái Nguyên) nhập viện trong tình trạng suy kiệt, sốt nhẹ, nuốt nghẹn và vướng kéo dài. Qua thăm khám nội soi, các bác sĩ phát hiện tình trạng đáng báo động: Tại vị trí cách cung răng trên 38cm, niêm mạc thực quản bị co kéo mạnh, gây hẹp khít lòng thực quản. Đây là hệ quả của quá trình viêm xơ mạn tính sau điều trị nhiễm nấm thực quản kéo dài suốt 10 năm. Tình trạng nghiêm trọng đến mức thực quản bị teo, không có đường rò, khiến bệnh nhân gần như không thể ăn được chất rắn.

Hình ảnh nội soi thực quản của bệnh nhân P. trước và sau khi nong

TS.BS Trần Thanh Hà, Quyền Giám đốc Trung tâm Nội soi Tiêu hoá và Thăm dò chức năng – người trực tiếp điều trị – cho biết: do tình trạng xơ hóa lâu năm, lòng thực quản chỉ còn vài milimet, máy soi không thể đi qua. Nếu sử dụng ngay bóng nong tiêu chuẩn nguy cơ thủng thực quản là rất cao. Vì vậy, các bác sĩ buộc phải lựa chọn một hướng can thiệp thận trọng, chia thành 3 bước: Lần 1 (Nong mồi): Sử dụng bóng nhỏ chuyên dụng cho đường mật loại nhỏ (<10mm) để lách qua khe hẹp, tạo tiền đề mở rộng lòng thực quản. Sau 2 tuần, bệnh nhân được tiến hành nong lần 2 bằng bóng nong thực quản cỡ vừa. Qua nội soi, lỗ hẹp đã được cải thiện. Tuy nhiên, do xơ hóa kéo dài 10 năm khiến độ đàn hồi kém, ống soi vẫn chưa thể đi qua ngay. Với trường hợp của bệnh nhân P, các bác sĩ tiên lượng bệnh nhân sẽ phải nong bóng nhiều lần nhằm giúp bệnh nhân ăn uống trở lại gần như bình thường, tránh chảy máu thậm chí thủng thực quản do các sẹo xơ chai lâu năm.

“Việc bệnh nhân giảm nuốt nghẹn, không còn đau tức vùng cổ sau lần nong thứ hai là tín hiệu rất tích cực. Thực quản đang đáp ứng tốt với lực căng mà không bị rách sâu hay thủng.” TS Trần Thanh Hà nhận định.

TS. Trần Thanh Hà (bên phải ngoài cùng) cùng ekip chuẩn bị nội soi cho bệnh nhân P.

Cảnh báo biến chứng nguy hiểm từ hẹp thực quản

Hẹp thực quản là tình trạng lòng thực quản bị thu hẹp, khiến việc nuốt thức ăn trở nên khó khăn. Ban đầu người bệnh chỉ thấy vướng khi ăn đồ đặc, nhưng về sau ngay cả uống nước cũng có thể gặp trở ngại. Người bệnh cũng có thể gặp các triệu chứng như: ợ chua, nôn trớ, đau khi nuốt hoặc sụt cân mất kiểm soát.

Nội soi đường tiêu hoá trên hiện là phương pháp vàng để chẩn đoán và điều trị. Qua nội soi, bác sĩ không chỉ can thiệp nong rộng lòng thực quản mà còn có thể sinh thiết để loại trừ các nguyên nhân ác tính, đảm bảo sức khỏe lâu dài cho bệnh nhân.

Theo TS.BS Trần Thanh Hà, nếu không được điều trị kịp thời, hẹp thực quản có thể dẫn đến các biến chứng không ăn uống được khiến người bệnh suy dinh dưỡng, sụt cân ảnh hưởng đến sức khỏe.

Tại Trung tâm Phẫu thuật Gan mật – Tiêu hóa – Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, các bác sĩ vừa ghi nhận một hành trình hồi sinh đặc biệt của bệnh nhân ung thư gan giai đoạn muộn. Không chỉ là ca bệnh nặng với hàng loạt biến chứng phức tạp, đây còn là lời cảnh báo rõ ràng về sự nguy hiểm của việc lơ là theo dõi các bệnh lý gan mạn tính.

Bệnh nhân N.V.T (trú tại Hà Nội) bắt đầu bằng những dấu hiệu mơ hồ như mệt mỏi, ăn uống kém và sút cân vào tháng 7/2023. Trước đó một tháng, dù cơ thể đã có những phản ứng bất thường, nhưng ông T. chỉ nghĩ do đi lại nhiều nên chủ quan không đi khám. Khi kiểm tra, kết quả khối u gan đã đạt kích thước khổng lồ 10–12 cm. Tại một số cơ sở y tế, ông từng nhận được tiên lượng thời gian sống còn lại có thể không quá 9 tháng.

Tháng 7/2023, lần mổ đầu tiên Khối u trung tâm hơn 10cm, đè đẩy làm mất các mốc giải phẫu

Điều đáng nói, qua khai thác bệnh sử, ông T. đã biết mình mắc viêm gan B từ trước. Tuy nhiên, do có thời điểm virus ở thể không hoạt động, ông nảy sinh tâm lý chủ quan, nghĩ rằng bệnh đã “ổn định” nên bỏ qua việc theo dõi định kỳ. Chính sự lơ là này đã tạo điều kiện cho các tế bào ác tính âm thầm xâm chiếm cơ thể mà không hề có dấu hiệu cảnh báo rõ ràng.

Theo BSCKII Nguyễn Trường Giang, Phó Giám đốc Trung tâm Phẫu thuật Gan mật – Tiêu hóa, ngay khi tiếp nhận, đây đã là một ca bệnh rất nặng. Khối u khổng lồ chiếm gần hết nhu mô gan, chèn ép rốn gan và tĩnh mạch, gây ra tình trạng cổ chướng nhẹ và phù hai chân.

Các bác sĩ đã quyết định tiến hành cuộc đại phẫu cắt gan trung tâm kéo dài gần 8 giờ. Tuy nhiên,  sau mổ, bệnh nhân xuất hiện biến chứng rò mật và hẹp tắc đường mật phân thùy sau. Ê – kíp đã nỗ lực đặt dẫn lưu đường mật qua da nhưng không thể can thiệp đặt stent xuống ống mật chủ. Đồng thời, tình trạng nhiễm trùng đường mật diễn biến nặng với vi khuẩn đa kháng thuốc kèm theo suy gan, khiến quá trình điều trị kéo dài với diễn biến vô cùng phức tạp.

Suốt 5 tháng tiếp theo là giai đoạn khó khăn nhất. Dịch mật rò rỉ liên tục khiến cơ thể suy kiệt, cân nặng của ông sụt giảm từ 57kg xuống chỉ còn 38kg. Những cơn sốt cao 39–40 độ kéo dài liên miên khiến người bệnh kiệt sức, phải điều trị bằng kháng sinh mạnh. Trong lúc tình trạng đang rất mong manh, gia đình cho bệnh nhân sử dụng thuốc Nam không rõ nguồn gốc theo mách bảo. Hậu quả là bệnh nhân bị biến chứng xuất huyết tiêu hóa, buộc phải cấp cứu khẩn cấp, làm gián đoạn nghiêm trọng quá trình hồi phục.

Không bỏ cuộc, đến tháng 12/2023, khi thể trạng ổn định, các bác sĩ quyết định phẫu thuật lần hai để xử lý triệt để nguồn rò mật và ổ nhiễm trùng. Trong quá trình điều trị, bệnh nhân tiếp tục phát hiện thêm hai khối u tái phát – một đặc điểm  thường gặp của ung thư giai đoạn muộn. Bằng sự phối hợp đa chuyên khoa giữa phẫu thuật, nút mạch và đốt u cao tần, các tổn thương dần được kiểm soát.

Bác sĩ Trường Giang thăm – Phó giám đốc Trung tâm Phẫu thuật Gan mật – Tiêu hóa thăm khám cho anh T.

Theo BSCKII Nguyễn Trường Giang, đây là một trường hợp điển hình của ung thư gan phát hiện muộn với quá trình điều trị kéo dài, nhiều biến chứng và đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều chuyên ngành. Nếu bệnh nhân được phát hiện và theo dõi viêm gan B từ sớm và đều đặn, nguy cơ tiến triển thành ung thư gan hoàn toàn có thể được kiểm soát.

Sau gần 3 năm kiên cường chiến đấu, hiện tại tình trạng của ông T. đã ổn định, cân nặng phục hồi và các chỉ số ung thư được kiểm soát. Kết quả này là sự tổng hòa của phác đồ điều trị bài bản, sự kiên trì của người bệnh và sự đồng hành của gia đình. Qua đây, bác sĩ cũng khuyến cáo mạnh mẽ: Viêm gan B và ung thư gan thường diễn tiến không triệu chứng. Việc tầm soát định kỳ là “chìa khóa” sống còn, người bệnh tuyệt đối không được tự ý dùng thuốc không rõ nguồn gốc, tránh để lại những hệ lụy đau lòng khi bệnh đã ở giai đoạn quá muộn.

Phút thư giãn của anh T. trong khuôn viên bệnh viện

Anh T. sau thời gian điều trị đã được trở về với gia đình với sức khỏe ổn định

Bệnh nhân N.T.B (42 tuổi, trú tại Phú Thọ) chưa từng tiêm vắc xin phòng sởi, vừa được điều trị tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương trong tình trạng nhiễm trùng rõ rệt kèm rối loạn điện giải do biến chứng tiêu hóa nặng.

Theo người nhà, khoảng 10 ngày trước khi khởi phát bệnh, cháu gái sống cùng nhà mắc sởi và đã điều trị khỏi. Tuy nhiên, chị B không thực hiện các biện pháp phòng ngừa. Cách thời điểm nhập viện 4 ngày, chị bắt đầu sốt cao 38,5–39°C nhưng nghĩ chỉ là sốt thông thường nên tự mua thuốc hạ sốt điều trị tại nhà.

Sau 3 ngày, tình trạng không cải thiện mà diễn biến nặng hơn với các biểu hiện ho khan, đau họng, mệt mỏi, nôn nhiều. Ban sởi xuất hiện từ vùng mặt rồi lan ra toàn thân, kèm theo tiêu chảy trên 10 lần mỗi ngày. Bệnh nhân được đưa đến bệnh viện tuyến tỉnh và chẩn đoán mắc sởi. Tuy nhiên sau 4 ngày điều trị không đỡ nên được chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

Tình trạng của bệnh nhân B. khi mới nhập viện

Tại đây, bệnh nhân nhập viện trong tình trạng sốt cao liên tục 39–40°C, ban sởi toàn thân ở ngày thứ 8, ho nhiều, tức ngực khó thở SpO2: 92% (khí phòng), viêm và xuất huyết kết mạc hai mắt. Bệnh nhân nôn 3–4 lần/ngày, bụng chướng nhẹ, tiêu chảy phân toàn nước, 7–8 lần/ngày dẫn đến dấu hiệu mất nước. Xét nghiệm cho thấy chỉ số viêm CRP tăng cao (43,8 mg/L) và dương tính với virus sởi.

Ban sởi xuất hiện từ vùng mặt rồi lan ra toàn thân

Theo bác sĩ Đỗ Thị Tiền, Khoa Vi rút – Ký sinh trùng, đây là trường hợp sởi điển hình ở người lớn nhưng diễn biến nặng do biến chứng tiêu hóa, gây rối loạn điện giải và biến chứng đường hô hấp. Người bệnh cần được điều trị tích cực nhằm kiểm soát nhiễm trùng hô hấp và phòng ngừa bội nhiễm.

Bệnh nhân đã được điều trị hạ sốt, bù nước và điện giải bằng đường truyền tĩnh mạch phối hợp với đường uống, kháng sinh kiểm soát nhiễm khuẩn đường hô hấp, đồng thời hỗ trợ tiêu hóa và dinh dưỡng. Sau 3 ngày điều trị, tình trạng cải thiện rõ rệt: bệnh nhân đã hết sốt, tiêu chảy được kiểm soát, các triệu chứng hô hấp giảm dần: đỡ ho, đỡ khó thở, tỉnh táo và ăn uống tốt, hiện đang trong giai đoạn hồi phục.

Chị B. điều trị tại khoa Vi – rút Ký sinh trùng của bệnh viện

Trường hợp này là lời cảnh báo không nên chủ quan với bệnh sởi ở người trưởng thành. Thực tế, sởi không chỉ là bệnh ở trẻ em, người lớn nếu chưa có miễn dịch khi mắc bệnh thường có nguy cơ diễn biến nặng và xuất hiện nhiều biến chứng hơn.

Ngoài trường hợp trên, hiện Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương đang điều trị thêm 2 bệnh nhân mắc sởi, trong đó có 1 trường hợp chưa được tiêm vắc xin phòng bệnh. Thực tế này tiếp tục cho thấy vai trò quan trọng của tiêm chủng trong phòng ngừa sởi.

Bác sĩ CKII Nguyễn Nguyên Huyền, Giám đốc Trung tâm phòng, chống dịch, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương:tiêm vắc xin vẫn là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất. Người lớn không rõ tiền sử tiêm chủng nên chủ động tiêm phòng. Đặc biệt, phụ nữ cần hoàn tất việc tiêm ngừa sởi ít nhất 3 tháng trước khi mang thai để bảo vệ cả mẹ và con, vì vắc xin sởi là vắc xin sống giảm độc lực, nên chống chỉ định cho phụ nữ mang thai. Khi tiếp xúc với người mắc sởi, nhất là trẻ nhỏ, cần thực hiện cách ly và theo dõi sức khỏe chặt chẽ. Trong trường hợp xuất hiện các triệu chứng như sốt cao, ho, viêm kết mạc, phát ban, người dân cần đến cơ sở y tế chuyên khoa để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Bên cạnh đó, người bệnh có thể chăm sóc hỗ trợ tại nhà đúng cách như uống đủ nước, bổ sung dung dịch điện giải để phòng mất nước khi sốt hoặc tiêu chảy; hạ sốt theo hướng dẫn của nhân viên y tế; giữ vệ sinh mắt, mũi, họng và tuyệt đối không tự ý sử dụng kháng sinh. Đặc biệt, cần đến bệnh viện ngay khi có các dấu hiệu nặng như sốt cao liên tục không hạ, khó thở, ho nhiều, đau ngực, nôn nhiều, tiêu chảy gây mất nước hoặc tình trạng mệt lả, lơ mơ để tránh nguy cơ biến chứng nghiêm trọng.

Mặc dù không bị đứt lìa chi thể sau khi bị xe tải 10 tấn chèn qua, cô gái trẻ vẫn đối mặt nguy cơ phải cắt cụt chân trái. Nguyên nhân là tổn thương lóc da diện rộng, tạo thành một “khoang dịch khổng lồ” chứa gần 2 lít máu và dịch thể bên trong đùi.

Suýt mất chân vì tổn thương “ẩn” sau tai nạn

Khoa Phẫu thuật Tạo hình thẩm mỹ và Liên chuyên khoa – Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương vừa tiếp nhận và điều trị thành công cho bệnh nhân L.K.N (nữ, 25 tuổi, Hà Nội) trong tình trạng chấn thương đặc biệt nặng vùng đùi trái.

Trước đó, chị N. va chạm với xe tải 10 tấn khi đang di chuyển bằng xe máy. Bánh xe tải đã chèn ép và kéo lê vùng đùi trái của chị một đoạn dài. May mắn không cán ngang hoàn toàn nên chị N. thoát khỏi tình trạng đứt rời chân tại chỗ. Ít ai ngờ rằng, tổn thương nghiêm trọng nhất lại không nằm ở phần da bên ngoài. Tuy nhiên, lực xé và sức ép cực lớn từ bánh xe đã gây nên một tổn thương y khoa nghiêm trọng: lóc da ngầm diện rộng.

Sau một tuần điều trị tại tuyến dưới, vùng đùi của bệnh nhân sưng nề biến dạng, kích thước to gấp đôi bên chân lành, xuất hiện mảng hoại tử da lớn. Kết quả chụp MRI cho thấy một khoang trống khổng lồ hình thành giữa lớp da và cơ, chứa đầy dịch viêm và máu thoái hóa.

Vị trí vùng đùi của bệnh nhân sưng nề biến dạng chứa đầy dịch viêm và máu thoái hóa

Khi chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, các bác sĩ ghi nhận toàn bộ vùng đùi trái căng phồng, bên trong là một khoang dịch rất lớn. ThS.BS Nguyễn Ngọc Linh cho biết: “Khi mở khoang lóc, chúng tôi hút ra tới gần 2 lít dịch. Khoang lóc rộng đến mức có thể đưa cả bàn tay người lớn vào bên trong mà vẫn chưa chạm tới đáy. Đây là hệ quả của việc lớp da bị tách rời khỏi tổ chức bên dưới, kết hợp với tình trạng cơ dập nát liên tục tiết dịch.”

Theo bác sĩ Linh, đây là tình trạng vô cùng nguy hiểm. Nếu không được xử lý sớm, khoang dịch này sẽ trở thành môi trường lý tưởng cho vi khuẩn phát triển, gây nhiễm trùng lan tỏa, hoại tử toàn bộ vùng đùi, dẫn đến sốc nhiễm khuẩn và buộc phải cắt cụt chi để bảo toàn tính mạng.

Ekip phẫu thuật tiến hành thủ thuật cho bệnh nhân N.

Kỹ thuật hút áp lực âm (VAC) – “Chìa khóa” hồi sinh chi thể

Để cứu đôi chân cho cô gái trẻ, ê-kíp bác sĩ đã thực hiện lộ trình điều trị hai giai đoạn: Giai đoạn đầu, ê-kíp Phẫu thuật cắt lọc da hoại tử, làm sạch khoang lóc và đặt hệ thống hút áp lực âm (VAC). Hệ thống này đóng vai trò như một “máy bơm” liên tục hút dịch tiết từ vùng cơ dập nát, khép kín khoang trống và kích thích mô hạt phát triển. Trong những ngày đầu, lượng dịch rút ra lên tới 200ml mỗi ngày.

Giai đoạn 2 sau hơn một tuần, khi vùng cơ đã ổn định và hết dịch, bác sĩ tiến hành ghép da từ vùng đùi lành sang để che phủ diện tích khuyết hổng.

Sau 2 tuần điều trị tích cực, tình trạng chị N. đã ổn định hoàn toàn. Vùng da ghép sống tốt, khoang lóc đã liền hẳn, không còn tụ dịch. Hiện bệnh nhân đã bắt đầu tập phục hồi chức năng và có thể vận động gần như bình thường trong tương lai gần. Việc giữ lại được chi thể trong những trường hợp chấn thương nặng như vậy không chỉ là thành công về mặt kỹ thuật, mà còn giúp người bệnh tránh được những ám ảnh tâm lý và gánh nặng lâu dài.

BS Linh cho biết, với các tổn thương lóc da diện rộng, việc can thiệp sớm là yếu tố quyết định. Nếu được xử trí kịp thời, kiểm soát tốt khoang dịch và thúc đẩy quá trình liền thương của cơ, có thể bảo tồn chi thể và chức năng vận động. Ngược lại, nếu chậm trễ, nguy cơ nhiễm trùng, hoại tử lan rộng và phải cắt cụt chi là rất cao.

“Đôi khi bên ngoài không có vết thương hở lớn, nhưng bên dưới da là một sự tàn phá nặng nề. Người dân không nên chủ quan khi thấy vùng va chạm sưng nề lớn. Việc can thiệp sớm là yếu tố quyết định để bảo tồn chức năng vận động và tránh các biến chứng hoại tử nguy hiểm“, bác sĩ Linh nhấn mạnh.

Vết thương của chị N. được thay băng , chăm sóc hàng ngày

Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương vừa tiếp nhận và điều trị cho bệnh nhân nữ N.T.P. (61 tuổi, trú tại Lạng Sơn), làm nghề nông, sinh sống gần khu vực trồng nhiều cây bạch đàn. Dù có tiền sử khỏe mạnh, không suy giảm miễn dịch, bệnh nhân vẫn mắc viêm màng não do nấm Cryptococcus – một bệnh lý nguy hiểm với tỷ lệ tử vong cao.

Khoảng 10 ngày trước khi nhập viện, bệnh nhân xuất hiện các triệu chứng đau đầu dữ dội, chóng mặt, buồn nôn và sốt cao từng cơn. Ban đầu, bà được điều trị tại cơ sở y tế tuyến dưới với chẩn đoán rối loạn tiền đình, tuy nhiên tình trạng không cải thiện. Đến ngày thứ 6, sau khi được chọc dịch não tủy, các bác sĩ phát hiện nấm Cryptococcus trong não, bệnh nhân được chuyển tuyến lên Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương để tiếp tục điều trị.

BS. Đỗ Thị Tiền, Khoa Vi rút – Ký sinh trùng cho biết, khi nhập viện, bệnh nhân trong tình trạng sốt cao 39°C, đau đầu dữ dội, buồn nôn, nôn, huyết áp tăng 140/100 mmHg, chỉ số viêm CRP tăng 10,4 mg/L. Xét nghiệm dịch não tủy khẳng định dương tính với nấm Cryptococcus, áp lực dịch não tủy tăng cao. Đáng chú ý, bệnh nhân có nguy cơ cao xuất hiện biến chứng bán tắc ống dẫn lưu não thất, gây phù não và chèn ép nhu mô não. Vì vậy, các bác sĩ đã phải tiến hành chọc tháo dịch não tủy nhằm giảm áp lực nội sọ, tiên lượng ban đầu nặng.

Sau 1 tuần điều trị bằng thuốc kháng nấm, tình trạng bệnh nhân có dấu hiệu cải thiện: người bệnh đỡ đau đầu, đỡ nôn, đỡ sốt, tế bào viêm trong dịch não tủy giảm khoảng một nửa, chỉ số viêm giảm rõ rệt. Tuy nhiên, người bệnh vẫn cần tiếp tục điều trị kéo dài và theo dõi chặt chẽ các tác dụng phụ của thuốc, nguy cơ tiến triển nặng, phòng tái phát.

Theo BSCKII Nguyễn Thanh Bình, Phó trưởng khoa Vi rút – ký sinh trùng: Viêm màng não do nấm Cryptococcus là tình trạng nhiễm trùng cơ hội nghiêm trọng khi nấm xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương, gây viêm các màng bao quanh não và tủy sống. Tác nhân thường gặp là nấm Cryptococcus neoformans – một loại nấm men có nang dày, giúp tế bào nấm né tránh hệ miễn dịch của cơ thể, tồn tại phổ biến trong môi trường, đặc biệt trong phân chim (nhất là chim bồ câu) và một số loại thân cây đã mục nát như bạch đàn.

Nấm có thể xâm nhập vào cơ thể qua đường hô hấp khi hít phải bào tử trong không khí hoặc qua các tổn thương trên da (hiếm), sau đó lan theo đường máu đến nhiều cơ quan. Trong đó, hệ thần kinh trung ương bị ảnh hưởng nhiều nhất (chiếm khoảng 85%), gây viêm màng não với các biểu hiện như đau đầu dữ dội, nôn, cứng gáy, rối loạn ý thức. Trường hợp nặng có thể hình thành u nấm trong não, dẫn đến liệt hoặc hôn mê. Ngoài ra, bệnh còn có thể gây tổn thương ở phổi, da, xương và các cơ quan nội tạng khác.

Dù thường gặp ở người suy giảm miễn dịch như người bệnh HIV/AIDS, người ghép tạng hoặc đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch, tuy nhiên bệnh hoàn toàn có thể xảy ra ở người khỏe mạnh, đặc biệt là những người có yếu tố nguy cơ cao như nông dân, người thường xuyên tiếp xúc với môi trường đất, bụi, tiếp xúc trực tiếp với phân chim, khu vực trồng bạch đàn hoặc nuôi chim cảnh.

Bác sĩ CKII Nguyễn Thanh Bình khuyến cáo người dân cần thường xuyên vệ sinh, khử khuẩn khu vực nuôi chim bằng các dung dịch như Cloramin B hoặc Javel; hạn chế tiếp xúc với môi trường có nguy cơ cao như đồi bạch đàn, khu vực nhiều bụi, ô nhiễm. Đồng thời, cần duy trì lối sống lành mạnh, tăng cường sức đề kháng và khám sức khỏe định kỳ.

Đặc biệt, khi xuất hiện các triệu chứng như đau đầu kéo dài, sốt không rõ nguyên nhân, người bệnh cần đi khám sớm và thực hiện các xét nghiệm cần thiết, trong đó có xét nghiệm dịch não tủy để phát hiện bệnh kịp thời. Việc tuân thủ đúng phác đồ điều trị, không tự ý ngừng thuốc ngay cả khi triệu chứng đã cải thiện là yếu tố quan trọng giúp hạn chế tái phát và biến chứng.

Bác sĩ Nguyễn Thanh Bình cũng lưu ý, triệu chứng ban đầu của viêm màng não do nấm dễ nhầm lẫn với các bệnh lý thông thường như cảm cúm hay rối loạn tiền đình. Đây là một “cái bẫy” lâm sàng phổ biến, vì vậy người dân tuyệt đối không nên tự ý mua thuốc điều trị tại nhà khi có biểu hiện đau đầu dai dẳng. Việc khai thác yếu tố dịch tễ như nghề nghiệp, môi trường sống đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán sớm, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và cứu sống người bệnh.

Vừa qua, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương đã tiếp nhận một trường hợp bé trai V.H.P. (10 tuổi, trú tại Hà Nội) bị rối loạn tự kỷ kèm tăng động giảm chú ý, tự ý đưa nhiều dị vật vào tai.

Theo gia đình, khoảng 3 ngày trước khi nhập viện, trẻ có biểu hiện ngứa tai và liên tục ngoáy tai. Khi kiểm tra bằng đèn pin, người mẹ phát hiện ống tai ngoài bị bít kín bởi một mảnh giấy vo tròn nằm sâu bên trong nhưng không thể tự lấy ra. Do trẻ không hợp tác, càng ngoáy tai khiến dị vật chui sâu hơn, gia đình buộc phải đưa trẻ đến bệnh viện.

Tại phòng khám Tai Mũi Họng, các bác sĩ đã tiến hành nội soi và gắp dị vật. Kết quả ghi nhận 1 mảnh tăm tre, 3 cục giấy cuộn và một số dị vật nhỏ khác nằm sâu trong ống tai.

Bác sĩ CKI Trịnh Thùy Liên – người trực tiếp xử trí ca bệnh – cho biết, đây là trường hợp may mắn vì các dị vật chưa gây tổn thương đến màng nhĩ. Tuy nhiên, nếu chậm trễ hoặc xử trí không đúng cách, trẻ có nguy cơ cao bị viêm nhiễm, thủng màng nhĩ, thậm chí ảnh hưởng đến thính lực sau này.

Bác sĩ Liên phân tích: Trẻ mắc rối loạn tự kỷ kèm tăng động giảm chú ý thường khó kiểm soát hành vi, hiếu động, thiếu nhận thức về nguy cơ. Vì vậy, trẻ dễ thực hiện các hành vi nguy hiểm như đưa dị vật vào tai, mũi hoặc miệng.

Bác sĩ Liên khuyến cáo, với trẻ tự kỷ tăng động giảm chú ý, trẻ gần như không thể ngồi yên, luôn chuyển động, chạy nhảy, leo trèo và không nhận thức được mức độ nguy hiểm của hành vi. Vì vậy, người lớn cần đặc biệt chú ý: tuyệt đối tránh để trẻ nhỏ chơi một mình với các đồ vật nhỏ như khuy áo, cặp ghim, dây chun, đồ chơi lắp ghép có các  chi tiết nhỏ. Nếu trẻ có biểu hiện bất thường, quấy khóc không rõ nguyên nhân, cần kiểm tra và đưa trẻ đi khám càng sớm càng tốt. Không tự ý sử dụng các dụng cụ lấy dị vật tại nhà vì có thể khiến di vật đi sâu hơn, gây tổn thương nghiêm trọng.

Cần thường xuyên quan sát và kiểm tra kỹ để tránh bỏ sót những di vật tưởng chừng nhỏ bé vô hại nhưng có thể gây nguy hiểm cho trẻ bất cứ lúc nào. Khi nghi ngờ có dị vật, cần đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa Tai Mũi Họng để được nội soi và xử trí an toàn.

Sự quan sát tỉ mỉ và hành động kịp thời của cha mẹ chính là “lá chắn” tốt nhất bảo vệ thính giác và sự phát triển của trẻ.

Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương vừa tiếp nhận và điều trị tích cực cho một nữ bệnh nhân 52 tuổi rơi vào tình trạng sốc nhiễm khuẩn nguy kịch. Điều đáng nói, nguồn cơn bắt đầu chỉ từ một tổn thương sưng tấy nhỏ ở mu bàn tay sau khi tiêm thuốc điều trị xương khớp.

Bệnh nhân Đ.T. N (52 tuổi, quê Bắc Ninh) vốn có sức khỏe ổn định. Gần đây, bà N. xuất hiện triệu chứng đau đầu, chóng mặt và đau vai gáy nên đã đến phòng khám tư để tiêm thuốc hỗ trợ (01 mũi/ngày, kéo dài 5-6 ngày).

Sau khi dừng tiêm 2 ngày, bệnh nhân bắt đầu sốt, mệt mỏi và xuất hiện vùng sưng tấy tại vị trí tiêm ở mu bàn tay trái. Chỉ trong vòng 24 giờ, tổn thương tiến triển cực nhanh thành các bọng nước hoại tử màu đen kích thước 5x6cm. Bệnh nhân mệt lả, sốt cao liên tục và được chuyển tuyến cấp cứu trong tình trạng suy đa cơ quan.

Tại thời điểm nhập khoa Cấp cứu, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, bệnh nhân mệt nhiều, đang phải duy trì thuốc vận mạch liều tương đối cao, khoảng 0,7 mcg/kg/phút, cho thấy tình trạng sốc vẫn còn nặng. Tại mu bàn tay trái có tổn thương phỏng nước hoại tử màu đen kích thước khoảng 5×6 cm, xung quanh sưng nề, viêm tấy và đau nhiều.

Đáng chú ý, chỉ trong vòng 48 giờ, tình trạng viêm tấy từ vùng hoại tử đã lan tỏa nhanh chóng, phù nề toàn bộ bàn tay và lan lên đến cẳng tay. Đây là dấu hiệu của nhiễm trùng tiến triển nhanh, có nguy cơ lan rộng nếu không được kiểm soát kịp thời.

Các xét nghiệm cho thấy bệnh nhân đã rơi vào tình trạng suy đa cơ quan gồm phổi, gan, thận và tim mạch: creatinine máu tăng trên 140 µmol/L (bình thường <120), men gan tăng trên 600 U/L (bình thường <40), bilirubin máu tăng trên 100 µmol/L (bình thường <17).

ThS.BSNT Nguyễn Đức Minh, khoa Cấp cứu cho biết, kết quả xét nghiệm vi sinh đã xác định thủ phạm là vi khuẩn Serratia marcescens. Đây là loại vi khuẩn Gram âm cơ hội, thường tồn tại trong môi trường (nước, đất) và có khả năng gây nhiễm trùng huyết, viêm mô tế bào rất nặng nếu xâm nhập được vào máu.

Sau 2 ngày hồi sức tích cực bằng kháng sinh phổ rộng, bù dịch và thuốc vận mạch, bệnh nhân đã có dấu hiệu đáp ứng bước đầu, liều thuốc vận mạch đang được giảm dần.

Phân tích về nguồn lây, BS Minh nhận định: “Mặc dù triệu chứng xuất hiện tại vị trí tiêm, nhưng không có đủ cơ sở để quy kết trực tiếp do mũi tiêm. Thực tế, vị trí tiêm tạo ra một tổn thương da nhỏ – một ‘cánh cửa’ mở cho vi khuẩn. Nếu trong quá trình sinh hoạt, vùng da này tiếp xúc với nước bẩn, bụi bẩn hoặc thực phẩm sống, vi khuẩn Serratia marcescens có thể xâm nhập và gây bệnh.”

Khác với các nhiễm khuẩn thông thường do tụ cầu thường gây mưng mủ khu trú, các vi khuẩn Gram âm từ môi trường như Serratia marcescens thường gây hoại tử da, tiến triển rất nhanh và sớm dẫn đến sốc.

Với những trường hợp tổn thương hoại tử lan rộng như trên, việc điều trị không chỉ dừng lại ở hồi sức và kháng sinh mà cần phối hợp can thiệp ngoại khoa. Người bệnh có thể phải cắt lọc mô hoại tử nhiều lần nhằm kiểm soát nhiễm trùng, ngăn viêm tấy lan tỏa và bảo tồn tối đa chức năng bàn tay.

Trải qua 2 tuần điều trị tích cực tại khoa Cấp cứu, hiện tình trạng suy đa tạng đã ổn định, bệnh nhân đã được chuyển lên khoa Phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ và Liên chuyên khoa để tiếp tục cắt lọc và xử trí tổn thương hoại tử.

Để tránh những biến chứng đe dọa tính mạng, BS Minh khuyến cáo, khi thực hiện các thủ thuật như tiêm, truyền, cần đảm bảo vô khuẩn trong quá trình thực hiện và đặc biệt là chăm sóc vị trí tiêm sau khi về nhà. Người dân cần giữ vùng da này sạch, khô, tránh tiếp xúc với nguồn nước không sạch hoặc đất cát cho đến khi vết kim khép miệng hoàn toàn. Nếu thấy vết tiêm sưng, đau, đổi màu da hoặc kèm theo sốt hoặc mệt mỏi, cần đến cơ sở y tế ngay để được thăm khám và xử trí kịp thời.

Từ một tổn thương nhỏ ngoài da, nếu không được kiểm soát tốt, nhiễm trùng có thể lan nhanh vào máu, gây nhiễm trùng huyết, sốc nhiễm khuẩn và suy đa cơ quan, đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương vừa điều trị thành công cho một bệnh nhân bị áp xe gan phức tạp. Đáng chú ý, nguyên nhân gây bệnh không chỉ do vi khuẩn thông thường mà là tình trạng “đa nhiễm” nhiều loại ký sinh trùng cùng lúc, gây tổn thương gan nghiêm trọng.

Bệnh nhân N.T.P (68 tuổi, trú tại Hà Nội) nhập viện trong tình trạng đau tức vùng hạ sườn phải kéo dài. Trước đó khoảng 20 ngày, bà P. bắt đầu xuất hiện các triệu chứng mệt mỏi, đau âm ỉ vùng thượng vị và hạ sườn phải, kèm sốt từng cơn, lúc nóng lúc lạnh. Dù đã thăm khám tại hai cơ sở y tế và phát hiện khối tổn thương ở gan nhưng tình trạng không thuyên giảm, bà được chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương để tiếp tục điều trị.

Tại Trung tâm Khám chữa bệnh theo yêu cầu và Quốc tế, qua thăm khám lâm sàng và thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng, các bác sĩ ghi nhận nhiều chỉ số bất thường: men gan GGT tăng cao (288 U/L), chỉ số viêm CRP tăng 76,7 mg/L, Procalcitonin (PCT) tăng nhẹ (0,9 ng/mL), bilirubin toàn phần tăng (4,1 µmol/L), chức năng đông máu giảm còn 66% và có biểu hiện thiếu máu nhẹ.

Đáng chú ý, các xét nghiệm chuyên sâu về ký sinh trùng cho kết quả bệnh nhân dương tính với nhiều loại ký sinh trùng cùng lúc, gồm sán lá gan, giun đũa chó mèo, sán máng và amíp. Hình ảnh siêu âm và cộng hưởng từ (MRI) phát hiện ổ áp xe gan trái kích thước lớn (64 x 39 mm). Từ đó, bệnh nhân được chẩn đoán áp xe gan do đa nhiễm ký sinh trùng kèm bội nhiễm vi khuẩn – một tình trạng hiếm gặp nhưng tiềm ẩn nhiều nguy cơ biến chứng nặng.

Theo Ths.Bs Đặng Văn Dương, với trường hợp này, việc điều trị đòi hỏi phối hợp đồng thời nhiều biện pháp nhằm xử lý cả hai căn nguyên. Người bệnh được chỉ định sử dụng kháng sinh để kiểm soát tình trạng nhiễm khuẩn, đồng thời dùng thuốc đặc hiệu tiêu diệt ký sinh trùng. Tuy nhiên, do các tổn thương ký sinh trùng tồn tại lâu ngày trong gan, hình thành các bọc kén xơ hóa, việc đưa thuốc vào trung tâm ổ bệnh gặp nhiều khó khăn, đòi hỏi thời gian điều trị kéo dài và theo dõi chặt chẽ.

Bên cạnh điều trị nội khoa, các bác sĩ đã tiến hành chọc hút ổ áp xe, thu được khoảng 20 ml dịch mủ đục. Can thiệp ngoại khoa như cắt gan chỉ được cân nhắc khi các biện pháp điều trị bảo tồn không đạt hiệu quả.

 Sau 20 ngày điều trị tích cực, tình trạng nhiễm trùng của bệnh nhân được kiểm soát, các xét nghiệm ký sinh trùng trở về âm tính, sức khỏe ổn định và đủ điều kiện xuất viện.

Trường hợp trên là lời cảnh báo về các bệnh lý ký sinh trùng có thể diễn tiến âm thầm nhưng gây hậu quả nghiêm trọng nếu không được phát hiện sớm. Phần lớn các tác nhân như sán lá gan, sán máng… lây truyền qua đường tiêu hóa do thói quen ăn uống không đảm bảo vệ sinh, sau đó xâm nhập vào máu và khu trú tại gan, âm thầm phá hủy tế bào.

Để phòng bệnh, Ths.Bs Đặng Văn Dương khuyến cáo người dân cần thực hiện nghiêm nguyên tắc “ăn chín, uống sôi”, hạn chế sử dụng thực phẩm sống như rau sống, gỏi cá, thịt tái; không sử dụng nguồn nước chưa qua xử lý. Đồng thời, cần tẩy giun định kỳ 1–2 lần mỗi năm cho cả gia đình, tẩy giun cho vật nuôi và giữ vệ sinh khi tiếp xúc với chó, mèo.

Khi xuất hiện các triệu chứng như đau tức vùng hạ sườn phải kéo dài, sốt không rõ nguyên nhân, mệt mỏi, chán ăn, người dân cần đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời. Việc khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt là siêu âm ổ bụng, giúp phát hiện sớm các tổn thương gan và điều trị hiệu quả ngay từ giai đoạn sớm.

Đối với những người có bệnh lý gan mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch, cần đặc biệt thận trọng do nguy cơ nhiễm ký sinh trùng cao hơn và dễ diễn tiến nặng.