Tác giả: Nguyễn Tiến Dũng

Chỉ từ một viên sỏi niệu quản nhỏ vỏn vẹn 3mm gây tắc nghẽn đường tiểu, nữ bệnh nhân 66 tuổi đã rơi vào tình trạng sốc nhiễm khuẩn, suy đa tạng nguy kịch và phải lọc máu cấp cứu ngay trong đêm.

Khoa Cấp cứu – Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương vừa điều trị thành công cho bệnh nhân H.T.T. (66 tuổi, Hưng Yên) bị sốc nhiễm khuẩn, suy đa tạng nguy kịch. Điều đáng chú ý,“thủ phạm” lại là một viên sỏi niệu quản có kích thước siêu nhỏ, chỉ khoảng 3 mm nhưng gây tắc nghẽn đường tiết niệu.

Qua khai thác bệnh sử được biết, bà .T đã phát hiện sỏi niệu quản từ năm trước nhưng chủ quan chưa điều trị. Khoảng 2 ngày trước khi nhập viện, bệnh nhân xuất hiện sốt cao 39°C kèm rét run, tiểu buốt, tiểu rắt. Mặc dù đã tự uống thuốc hạ sốt tại nhà nhưng tình trạng không thuyên giảm, các cơn sốt vẫn tái diễn liên tục. Bệnh nhân sau đó được  đưa vào điều trị tại cơ sở y tế gần nhà.

Tuy nhiên, chỉ sau  vài ngày điều trị, tình trạng diễn biến rất nhanh. Bệnh nhân xuất hiện khó thở, suy hô hấp nặng, SpO₂ giảm còn khoảng 80%, huyết áp tụt và được đặt nội khí quản trước khi chuyển cấp cứu đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

Bà T. nhập khoa Cấp cứu trong tình trạng nguy kịch, phải bóp bóng qua ống nội khí quản và lập tức được kết nối máy thở. Huyết áp liên tục tụt sâu. Qua thăm khám lâm sàng và hội chẩn nhanh, các bác sĩ chẩn đoán bệnh nhân bị sốc nhiễm khuẩn, nghi ngờ nhiễm khuẩn huyết từ đường tiết niệu trên nền sỏi niệu quản gây tắc nghẽn.

ThS.BSNT Phan Văn Mạnh phân tích: “Niệu quản là cấu trúc ống dẫn nước tiểu từ thận xuống bàng quang. Khi viên sỏi kẹt trong lòng niệu quản, dù kích thước rất nhỏ, nó vẫn có thể hoạt động như một chiếc ‘nút chai’, làm cản trở dòng chảy của nước tiểu, gây giãn đài bể thận. Nước tiểu bị ứ đọng lâu ngày trở thành môi trường lý tưởng cho vi khuẩn bùng phát. Nếu không được giải áp kịp thời, ổ nhiễm trùng tại thận sẽ lan tràn vào máu, dẫn đến nhiễm khuẩn huyết và sốc nhiễm khuẩn”.

Ngay sau nhập viện, bệnh nhân xuất hiện vô niệu (không có nước tiểu), toan chuyển hóa nặng, huyết áp tụt và phải sử dụng thuốc vận mạch liều tăng dần. Do suy thận cấp tiến triển, bệnh nhân được chỉ định lọc máu cấp cứu ngay trong đêm.

Các kết quả xét nghiệm cho thấy tình trạng nhiễm trùng đặc biệt nghiêm trọng. Chỉ số Procalcitonin tăng trên 100 ng/mL (bình thường dưới 0,05 ng/mL), chỉ số viêm CRP vượt quá 200 mg/L (bình thường dưới 5 mg/L). Bệnh nhân đồng thời xuất hiện suy thận, suy gan, suy tim và rối loạn đông máu, biểu hiện điển hình của suy đa tạng do sốc nhiễm khuẩn.

Theo BS Mạnh, từ các triệu chứng ban đầu như sốt, tiểu buốt, tiểu rắt, chỉ trong vòng 2–3 ngày, bệnh nhân đã tiến triển đến tình trạng nguy kịch, phải thở máy, lọc máu cấp cứu và hồi sức tích cực. Sau khoảng 2 tuần điều trị bằng kháng sinh, lọc máu, thuốc vận mạch và các biện pháp hỗ trợ đa cơ quan, bệnh nhân đã qua cơn nguy kịch. Người bệnh được rút ống nội khí quản, tự thở khí phòng, các dấu hiệu sinh tồn ổn định và không còn triệu chứng tiểu buốt, tiểu rắt.

Song song với điều trị hồi sức, các bác sĩ đã hội chẩn với chuyên khoa Ngoại tiết niệu và Nam học và đặt sonde JJ để giải áp đường tiết niệu, chuẩn bị cho kế hoạch tán sỏi sau khi sức khỏe ổn định hoàn toàn.

Từ ca bệnh trên, ThS.BSNT Phan Văn Mạnh nhấn mạnh một thực tế lâm sàng: Mức độ nguy hiểm của sỏi tiết niệu không hoàn toàn tỷ lệ thuận với kích thước của nó. “Điều quan trọng không nằm ở chỗ viên sỏi to hay nhỏ, mà nằm ở vị trí nó mắc kẹt và khả năng gây tắc nghẽn dòng chảy. Một viên sỏi lớn nằm im trong bể thận có thể chung sống hòa bình nhiều năm, nhưng một viên sỏi chỉ 3mm rơi xuống lòng niệu quản hẹp hoàn toàn có thể gây ứ nước, nhiễm trùng cấp tính và kích hoạt chuỗi biến chứng suy đa tạng đe dọa tính mạng chỉ trong vài ngày”, bác sĩ Mạnh phân tích.

BS Mạnh khuyến cáo, những người đã được phát hiện sỏi tiết niệu cần tái khám định kỳ và điều trị theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Với y học hiện đại, các trường hợp sỏi nhỏ hoàn toàn có thể điều trị nội khoa bằng thuốc hoặc can thiệp tán sỏi ít xâm lấn rất nhẹ nhàng, nhanh chóng. Khi xuất hiện các dấu hiệu như sốt, rét run, tiểu buốt, tiểu rắt, đau vùng hông lưng hoặc tiểu ít, người bệnh cần đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt để được chẩn đoán và xử trí kịp thời, tránh những biến chứng nguy hiểm như nhiễm khuẩn huyết, sốc nhiễm khuẩn và suy đa tạng.

Nhằm nâng cao chất lượng môi trường làm việc, tăng cường ý thức tuân thủ quy trình chuyên môn và bảo đảm an toàn cho người bệnh tại các khoa, phòng, trung tâm, vừa qua Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương đã tổ chức Lễ trao giải Cuộc thi quản lý mô hình 5S năm 2026. Chương trình không chỉ tạo phong trào thi đua sôi nổi trong toàn viện mà còn góp phần lan tỏa tinh thần cải tiến chất lượng, xây dựng môi trường bệnh viện chuyên nghiệp, hiện đại và lấy người bệnh làm trung tâm phục vụ.

Tham dự chương trình có TS.BS Phạm Ngọc Thạch – Bí thư Đảng ủy, Giám đốc bệnh viện; BSCKII. Nguyễn Trung Cấp – Phó Bí thư Đảng ủy, Phó Giám đốc bệnh viện cùng đông đảo cán bộ, viên chức, người lao động đang công tác tại bệnh viện.

Phát biểu tại buổi lễ, TS.BS Phạm Ngọc Thạch nhấn mạnh vai trò quan trọng của mô hình 5S trong hoạt động quản lý chất lượng bệnh viện. Theo ông, 5S không đơn thuần là một phong trào thi đua hay hoạt động cải tiến ngắn hạn mà là nền tảng để xây dựng môi trường làm việc khoa học, an toàn, chuyên nghiệp và hiệu quả. Đối với một bệnh viện tuyến đầu về bệnh truyền nhiễm như Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, việc triển khai hiệu quả mô hình 5S có ý nghĩa đặc biệt trong công tác kiểm soát nhiễm khuẩn, nâng cao hiệu quả điều trị, tối ưu quy trình vận hành và hướng tới sự hài lòng của người bệnh.

Trong khuôn khổ chương trình, BSCKII. Vũ Thị Thu Hương – Chủ tịch Công đoàn bệnh viện, Giám đốc Trung tâm Khám chữa bệnh theo yêu cầu và Quốc tế đã trình bày báo cáo tổng kết cuộc thi 5S năm 2026. Theo đó, chương trình được triển khai đồng bộ trong toàn bệnh viện từ ngày 08/04/2026 đến ngày 19/05/2026 với sự tham gia của các khối lâm sàng, cận lâm sàng và hành chính.

Trong thời gian triển khai, các đơn vị đã tích cực rà soát, sàng lọc và sắp xếp lại không gian làm việc; chuẩn hóa hồ sơ, vật tư, trang thiết bị; đồng thời duy trì vệ sinh môi trường theo tiêu chí thống nhất của chương trình. Cuộc thi tập trung đánh giá 6 nội dung trọng tâm gồm: Seiri (Sàng lọc), Seiton (Sắp xếp), Seiso (Sạch sẽ), Seiketsu (Săn sóc), Shitsuke (Sẵn sàng) và tiêu chí cải tiến sáng tạo.

Không khí thi đua diễn ra sôi nổi tại các khoa, phòng, trung tâm với nhiều mô hình, sáng kiến thiết thực được áp dụng vào thực tế công việc. Nhiều đơn vị đã có sự thay đổi rõ rệt về diện mạo môi trường làm việc: khu vực chuyên môn được bố trí khoa học, hệ thống hồ sơ được quản lý đồng bộ, vật tư – trang thiết bị được sắp xếp hợp lý giúp tiết kiệm thời gian thao tác và nâng cao hiệu quả công việc. Đặc biệt, nhiều sáng kiến cải tiến đã góp phần tối ưu quy trình chuyên môn, tăng tính an toàn trong chăm sóc và điều trị người bệnh.

Sau quá trình đánh giá khách quan, nghiêm túc, Ban giám khảo đã lựa chọn 3 đơn vị xuất sắc tiêu biểu đại diện cho 3 khối gồm: Phòng Kế hoạch tổng hợp (khối Hành chính), Khoa Huyết học truyền máu (khối Cận lâm sàng) và Khoa Gây mê hồi sức (khối Lâm sàng). Đây là những đơn vị nổi bật với tinh thần chủ động, sáng tạo và duy trì hiệu quả mô hình 5S trong hoạt động thường quy.

Bên cạnh đó, 6 đơn vị đạt giải A với số điểm trên 90 gồm: Khoa Sản, Khoa Viêm gan, Khoa Vi sinh và Sinh học phân tử, Trung tâm Nội soi tiêu hóa và Thăm dò chức năng, Khoa Ngoại chấn thương chỉnh hình thần kinh và cột sống, cùng Trung tâm Khám chữa bệnh theo yêu cầu và Quốc tế. Các đơn vị đã cho thấy sự chuyển biến tích cực trong việc xây dựng môi trường làm việc sạch sẽ, ngăn nắp, chuyên nghiệp; đồng thời nâng cao ý thức trách nhiệm của cán bộ, nhân viên trong việc duy trì chất lượng công việc hằng ngày.

Lễ trao giải không chỉ là dịp ghi nhận những nỗ lực, sáng kiến của các tập thể mà còn là cơ hội để các đơn vị chia sẻ kinh nghiệm, nhân rộng các mô hình hiệu quả trong toàn viện. Thành công của cuộc thi đã góp phần khẳng định quyết tâm của Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương trong việc không ngừng đổi mới, cải tiến chất lượng bệnh viện theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp và bền vững.

Trong thời gian tới, bệnh viện sẽ tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động cải tiến chất lượng, xây dựng môi trường bệnh viện “Xanh – Sạch – Đẹp – An toàn – Chuyên nghiệp”, hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng khám chữa bệnh và sự hài lòng của người bệnh. Với tinh thần trách nhiệm và sự đồng lòng của toàn thể cán bộ, viên chức, người lao động, phong trào 5S được kỳ vọng sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ, trở thành nét văn hóa đặc trưng trong hoạt động quản lý và vận hành của bệnh viện.

Một người đàn ông 66 tuổi tại Hà Nội vừa phải trải qua tình huống nguy kịch do áp xe amidan, gây chít hẹp đường thở cấp tính. Đây được cho là có liên quan đến thói quen uống nước đá và nhai đá lạnh mỗi khi đi nắng hoặc vận động mạnh.

Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương vừa tiếp nhận và điều trị thành công cho bệnh nhân N.V.T (66 tuổi, Hà Nội) nhập viện trong tình trạng suy hô hấp, khó thở nghiêm trọng. Theo người nhà, ông T. có thói quen nhai đá viên để giải nhiệt nhanh sau mỗi lần đi đánh bóng hoặc đi ngoài trời nắng về.

Hai ngày trước khi nhập viện, ông bắt đầu đau họng, đau amidan kèm sốt cao. Chỉ sau một ngày, tình trạng nhanh chóng chuyển nặng, ông xuất hiện triệu chứng khó nuốt, khó thở và được người nhà đưa đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cấp cứu.

Bác sĩ Trịnh Thùy Liên, chuyên khoa Tai Mũi Họng, Trung tâm Khám chữa bệnh theo yêu cầu và Quốc tế, người trực tiếp điều trị cho biết: Bệnh nhân nhập viện trong tình trạng niêm mạc họng viêm đỏ, lưỡi gà nề mọng. Khối phồng có điểm mủ trắng đẩy phồng thành bên họng, viêm phù nề lan tỏa toàn bộ thanh quản. Đặc biệt, nắp thanh thiệt phù nề hình ‘mõm cá mè’, khiến khe thở thanh môn bị chít hẹp, ứ đọng nhiều đờm rãi.

Kết quả xét nghiệm cho thấy tình trạng nhiễm trùng nghiêm trọng: Số lượng bạch cầu tăng cao, định lượng CRP (chỉ số viêm) tăng lên 55.1 mg/L. Chụp cắt lớp vi tính cho thấy xuất hiện ổ áp xe quanh amidan trái kích thước lên tới 16×41 mm, kèm theo các tổn thương vôi hóa gây hẹp vùng hầu họng và đường thở. Bệnh nhân được chẩn đoán áp xe quanh amidan trái thể dưới, viêm phù nề thanh thiệt cấp.

Theo Bác sĩ Trịnh Thùy Liên, đây là ca bệnh khó do bệnh nhân lớn tuổi, ổ áp xe nằm ở vị trí phức tạp (thể dưới) và đường thở đã bị chít hẹp gần như hoàn toàn. Việc đặt ống thở qua đường miệng để gây mê phẫu thuật đối mặt với nguy cơ thất bại cao. “Nếu không đặt được ống thở, chúng tôi buộc phải mở nội khí quản qua da để hỗ trợ thở máy. Rất may, nhờ kinh nghiệm xử trí, ê-kíp đã đặt nội khí quản thành công, tạo điều kiện thuận lợi để chích rạch, dẫn lưu ổ áp xe”, Bác sĩ Trịnh Thùy Liên chia sẻ.

Sau 5 ngày điều trị tích cực và thực hiện thủ thuật chích dẫn lưu ổ áp xe, sức khỏe của ông T. đã hồi phục ổn định và được xuất viện.

Các bác sĩ cho biết, khi cơ thể đang nóng sau vận động hoặc đi nắng, việc uống nước đá lạnh đột ngột có thể tạo ra sự chênh lệch nhiệt độ lớn tại vùng họng. Điều này khiến niêm mạc họng và amidan bị kích thích mạnh, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển, gây viêm và hình thành ổ áp xe.

Các chuyên gia y tế khuyến cáo người dân nên từ bỏ thói quen nhai đá, uống nước lạnh thường xuyên vì việc này không chỉ ảnh hưởng tới răng miệng mà còn làm tăng nguy cơ viêm họng, viêm amidan kéo dài và các biến chứng như áp xe quanh amidan. Đặc biệt không uống nước quá lạnh khi vừa đi nắng về. Nên uống nước ấm hoặc nước lọc ở nhiệt độ phòng, uống từng ngụm nhỏ để cơ thể thích nghi dần. Với trường hợp của ông T., sau 1 tháng khi tình trạng viêm ổn định, ông cần thực hiện phẫu thuật cắt amidan để triệt tiêu nguy cơ tái phát.

Áp xe amidan thể dưới là một biến chứng nguy hiểm. Nếu người dân thấy các dấu hiệu đau họng kèm khó nuốt, khó thở và sốt cao, cần đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa để được xử lý kịp thời, tránh nguy cơ suy hô hấp dẫn đến tử vong.

Các bác sĩ cũng lưu ý, nhiều người chủ quan với triệu chứng đau họng, tự mua thuốc điều trị tại nhà hoặc cố chịu đựng nên khi nhập viện, ổ áp xe đã lan rộng, gây nguy cơ tắc nghẽn đường thở. Đặc biệt ở người cao tuổi, người có bệnh nền hoặc viêm amidan mạn tính, biến chứng có thể tiến triển nhanh và nguy hiểm hơn. Vì vậy, khi đau họng kéo dài kèm sốt cao, nói khó, nuốt đau hoặc khó thở, người bệnh cần đi khám sớm, tránh tự điều trị khiến bệnh diễn biến nặng.

Đang dọn dẹp sau giờ làm, một phụ nữ phụ hồ ở Hà Nội bất ngờ bị  máy trộn bê tông cuốn chặt bàn tay trái vào dây curoa, khiến ngón giữa gần như đứt lìa. Nhờ được đưa đi cấp cứu kịp thời và trải qua 4 giờ vi phẫu xuyên đêm, các bác sĩ Khoa Phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ và Liên chuyên khoa đã nối thành công, giữ lại ngón tay cho người bệnh.

Bệnh nhân là chị L.T.Đ (53 tuổi, trú tại Hà Nội), hiện đang làm phụ hồ tại một công trường xây dựng. Theo người thân kể lại vụ tai nạn xảy ra khoảng 17h30, cuối giờ làm việc buổi chiều. Trong lúc dọn dẹp máy trộn bê tông, do sơ suất, găng tay trái của chị Đ. bất ngờ bị dây curoa cuốn chặt, kéo cả bàn tay vào trong máy. Tai nạn khiến ngón III (ngón giữa) tay trái của chị bị đứt gần rời, lộ đầu xương và tổn thương mô mềm nghiêm trọng. Ngay sau đó, chị được các đồng nghiệp đưa vào cấp cứu tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

Theo TS.BS Dương Mạnh Chiến, Phụ trách Khoa Phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ và Liên chuyên khoa, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương: Khi nhập viện bệnh nhân vẫn tỉnh táo nhưng tổn thương ở ngón tay rất phức tạp. Ngón III bị đứt gần hết chu vi ngang khớp liên đốt gần, tổn thương mạch máu hai bên, chỉ còn dính lại một vạt da nhỏ khoảng 0,5cm.

“Hình ảnh đầu ngón tay xẹp lại, trắng nhợt, khi châm kim không có máu rỉ ra là dấu hiệu điển hình của việc ngừng cung cấp máu hoàn toàn đến ngón tay. Kết quả X-quang cho thấy hình ảnh trật khớp liên đốt gần kèm phù nề phần mềm nghiêm trọng.” TS.BS Dương Mạnh Chiến cho biết.

Đáng chú ý, do ngón tay chưa đứt rời hoàn toàn mà vẫn còn dính một phần da nhỏ nên không thể bảo quản lạnh như các trường hợp đứt lìa hoàn toàn. Khi đó, ngón tay rơi vào tình trạng “thiếu máu nóng” – tình trạng cực kỳ nguy hiểm, đe dọa hoại tử ngón tay nếu không được tái thông mạch máu kịp thời trong vòng 6-12 giờ.

Xác định đây là ca cấp cứu đặc biệt ‘tối khẩn’, ê-kíp phẫu thuật nhanh chóng đưa bệnh nhân vào phòng mổ. Trong quá trình phẫu thuật, các bác sĩ ghi nhận tổn thương rất nặng nề: gãy xương ngón III tay trái, trật khớp liên đốt gần, đứt hoàn toàn mạch máu, dây thần kinh hai bên ngón tay cùng toàn bộ hệ thống gân.

“Đây là một trường hợp khó vì vùng tổn thương rộng, phức tạp nhiều thành phần. Không phải vết cắt sắc gọn mà là tổn thương do giằng xé, khiến các mạch máu và dây thần kinh bị dập, đứt thành nhiều đoạn.” – TS. BS Dương Mạnh Chiến chia sẻ.

Dưới kính hiển vi phẫu thuật, ê-kíp phẫu thuật đã tiến hành cố định xương, khâu nối các mạch máu siêu nhỏ để khôi phục nguồn nuôi, đồng thời nối lại dây thần kinh và gân. Sau gần 4 giờ tập trung cao độ, những tín hiệu lạc quan đầu tiên đã xuất hiện: ngón tay dần chuyển sang màu hồng hào, ấm nóng, máu đã lưu thông trở lại bình thường.

Sau 2 ngày hậu phẫu, sức khỏe chị Đ. đã ổn định. Ngón tay nối hồng hào, tưới máu tốt, không có dấu hiệu tím tái hay tắc mạch. Theo phác đồ, bệnh nhân sẽ được rút đinh cố định ngón tay sau 1 tháng và bắt đầu tập luyện vận động trở lại. Tuy nhiên, do dây thần kinh bị đứt hoàn toàn, bệnh nhân cần ít nhất 6 tháng kiên trì tập vật lý trị liệu để phục hồi cảm giác.

Qua trường hợp này, các chuyên gia y tế đưa ra những lưu ý quan trọng trong việc sơ cứu đối với tai nạn đứt rời chi thể: Với trường hợp đứt rời hoàn toàn: Chi thể bị đứt rời cần được làm sạch bằng nước muối sinh lý, bọc vào gạc sạch, cho vào túi nilon buộc kín rồi mới đặt vào thùng đá (tránh để chi thể tiếp xúc trực tiếp với đá lạnh). Thời gian bảo quản có thể kéo dài từ 12 giờ đến 24 giờ.

Với trường hợp đứt gần rời (còn dính da): Không được ướp đá trực tiếp. Cần băng ép cầm máu và chuyển ngay đến cơ sở y tế có chuyên khoa vi phẫu trong “giờ vàng” (trước 12 giờ) để kịp thời cứu sống chi thể.

Bàn tay là bộ phận rất quan trọng trong sinh hoạt và lao động của con người. Việc tuân thủ an toàn lao động và nắm vững kỹ năng sơ cứu không chỉ giúp cứu sống chi thể mà còn bảo toàn khả năng lao động cho người bệnh sau tai nạn.

Ca phẫu thuật của chị Đ. chỉ là một trong số rất nhiều trường hợp tai nạn lao động mà Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương tiếp nhận thời gian qua. Trước đó, các bác sĩ đã từng điều trị cho một bệnh nhân 18 tuổi bị lưỡi máy cắt chém sâu vào tay trái, hay một trường hợp bị lưỡi dập thủy lực rơi trúng chi thể gây dập nát nghiêm trọng. Đáng chú ý là trường hợp anh H., trong lúc điều khiển máy bừa trên ruộng, do lệch tay lái đã bị lưỡi bừa cắt và găm thẳng vào cẳng chân trái.

Những vụ tai nạn này thường xảy ra trong tích tắc nhưng để lại hậu quả nặng nề, thậm chí là tàn phế suốt đời. Theo TS.BS Dương Mạnh Chiến, hầu hết các tai nạn này đều có điểm chung là sự chủ quan trong quá trình vận hành máy móc hoặc thiếu thiết bị bảo hộ lao động cần thiết. Để giảm thiểu rủi ro, người lao động cần lưu ý:

• Tuyệt đối tuân thủ quy trình vận hành: Không vệ sinh, sửa chữa máy móc khi máy chưa dừng hẳn hoặc chưa ngắt nguồn điện.
• Sử dụng đồ bảo hộ phù hợp: Trang bị găng tay, quần áo gọn gàng; tránh mặc đồ quá rộng hoặc để tóc dài gần các bộ phận chuyển động như dây curoa, bánh răng.
• Tập trung cao độ: Cẩn trọng đặc biệt vào cuối giờ làm khi cơ thể đã mệt mỏi.
• Kiểm tra thiết bị định kỳ: Đảm bảo máy móc luôn có nắp chắn bảo vệ và hoạt động an toàn.

Khoa Nhi – Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương hiện đang nỗ lực điều trị cho một bệnh nhi 6 tuổi (Lai Châu) nhập viện trong tình trạng nguy kịch. Từ những nốt phỏng nước thủy đậu thông thường, bệnh đã diễn tiến nhanh chóng thành suy hô hấp nặng và nhiễm khuẩn huyết do phế cầu

Theo bệnh sử, trẻ khởi phát bệnh khoảng 6 ngày trước khi nhập viện với triệu chứng sốt cao liên tục và xuất hiện ban phỏng nước toàn thân. Dù đã được điều trị tại cơ sở y tế địa phương 2 ngày, tình trạng của trẻ không thuyên giảm mà càng trầm trọng hơn: các nốt phỏng dày đặc, xuất huyết , chảy máu, kèm theo dấu hiệu suy hô hấp khởi phát.

Bệnh nhân nhi điều trị tại Khoa Nhi của bệnh viện

Khi chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, bệnh nhi đã có suy hô hấp và được hỗ trợ thở oxy. Tuy nhiên, diễn biến lâm sàng thay đổi rất nhanh. Chỉ sau khoảng 2 giờ nhập viện, tình trạng suy hô hấp tăng lên, trẻ không còn đáp ứng với thở oxy thông thường và phải chuyển sang thở máy không xâm nhập. Đến khoảng 3 giờ sáng hôm sau, trẻ kích thích nhiều, thở nhanh, SpO₂ tụt, ứ đọng đờm dãi, buộc các bác sĩ phải đặt nội khí quản và chuyển sang thở máy xâm nhập. Như vậy, chỉ trong chưa đầy nửa ngày, từ một bệnh nhi thủy đậu có suy hô hấp, trẻ đã tiến triển đến tình trạng suy hô hấp nặng phải thở máy.

BS Nguyễn Thành Lê theo dõi tình trạng sức khỏe của bệnh nhi

BS Nguyễn Thành Lê, Phó Trưởng kho Nhi cho biết, bệnh nhi nhập viện trong tình trạng rất nặng, không chỉ suy hô hấp mà còn có xuất huyết nhiều vị trí như xuất huyết trong các nốt phỏng nước, chảy máu mũi, xuất huyết tiêu hóa, kèm rối loạn đông máu nặng và mất máu nhanh. Các xét nghiệm ghi nhận tình trạng viêm rất nặng (trong đó chỉ số Procalcitonin tăng trên 100, trong khi bình thường dưới 0,05). Kết quả cấy máu xác định tác nhân phế cầu, cho thấy trẻ đã bị nhiễm khuẩn huyết nặng trên nền thủy đậu.

Sau 2 ngày điều trị tích cực bằng thuốc kháng virus và kháng sinh liều cao, tình trạng chảy máu bước đầu được kiểm soát, các chỉ số đông máu dần cải thiện, chỉ số viêm có xu hướng giảm. Tuy nhiên, bệnh nhi vẫn còn sốt cao liên tục và tình trạng bệnh vẫn được đánh giá rất nặng. Đến ngày thứ 4, trẻ tiếp tục sốt cao, các chỉ số viêm tăng trở lại, cho thấy diễn biến bệnh còn phức tạp và cần tiếp tục theo dõi, điều trị sát.

BS Lê nhấn mạnh, nhiều người vẫn cho rằng thủy đậu chỉ là bệnh ngoài da với vài nốt phỏng nước đơn giản. Tuy nhiên, nếu các tổn thương da không được chăm sóc đúng cách, vi khuẩn có thể xâm nhập gây bội nhiễm dẫn đến nhiễm khuẩn huyết, viêm phổi, rối loạn đông máu và suy hô hấp nặng. Trong trường hợp này, thủy đậu diễn biến nặng đồng thời với nhiễm khuẩn huyết do phế cầu, khiến tình trạng của trẻ trở nên nguy kịch.

BS Lê khuyến cáo, khi trẻ xuất hiện sốt, nổi ban phỏng nước nghi thủy đậu, gia đình cần đưa trẻ đi khám sớm để được chẩn đoán và điều trị kháng virus kịp thời. Việc chăm sóc da đúng cách, giữ vệ sinh các nốt phỏng, tránh gãi, tránh làm vỡ tổn thương là rất quan trọng để hạn chế bội nhiễm.

Ngoài ra, thủy đậu là bệnh có thể phòng ngừa bằng vắc xin. Trẻ nên được tiêm vắc xin thủy đậu từ 12 tháng tuổi để giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế các biến chứng nặng.

Chỉ trong 2–3 tuần, vùng bìu trái của một bệnh nhi 13 tháng tuổi sưng to nhanh chóng. Ban đầu được chẩn đoán nang mào tinh hoàn – bệnh lý lành tính thường gặp – nhưng trong quá trình phẫu thuật, các bác sĩ phát hiện khối u ác tính và buộc phải cắt bỏ một bên tinh hoàn để bảo toàn tính mạng cho trẻ.

Theo gia đình, khoảng 2 – 3 tuần trước khi nhập viện, bệnh nhi N.T.D (13 tháng tuổi, trú tại Phú Thọ) xuất hiện tình trạng sưng to vùng bìu trái. Khi sờ vào thấy khối rắn, chắc nhưng trẻ không sốt, không quấy khóc bất thường nên gia đình vẫn theo dõi. Sau khi thăm khám tại cơ sở y tế địa phương và được chẩn đoán nang tinh hoàn trái, gia đình tiếp tục theo dõi tại nhà. Tuy nhiên, chỉ trong vòng một tuần gần đây, vùng bìu trái sưng to lên nhanh chóng, buộc gia đình phải đưa cháu nhập viện tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

BSCKII Trần Thượng Việt, Trưởng Khoa Ngoại Tiết niệu và Nam học, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, thời điểm nhập viện, bệnh nhi có khối phồng vùng bẹn trái, có thể đẩy lên được. Siêu âm ghi nhận cạnh tinh hoàn trái có khối kích thước khoảng 2 x 3cm, mật độ chắc, ấn không đau. Dựa trên các triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng, trẻ được chẩn đoán nang mào tinh hoàn trái – một bệnh lý thuộc diện ống phúc tinh mạc thường gặp ở trẻ nhỏ và có chỉ định can thiệp ngoại khoa.

Tuy nhiên, khi vừa tiến hành rạch da phẫu thuật, kíp mổ đã đối mặt với tình huống ngoài dự kiến. “Ngay khi mở ra, chúng tôi nhận thấy tinh hoàn trái của bệnh nhi to bất thường, gấp khoảng 3 lần kích thước bình thường và có màu sắc bất thường. Nhận định đây có thể là tổn thương ác tính, kíp mổ lập tức tiến hành sinh thiết tức thì.” BS Việt chia sẻ.

Kết quả sinh thiết cho thấy hình ảnh Carcinoma – một dạng ung thư xuất phát từ tế bào biểu mô có tính chất xâm lấn. Trước tình huống khẩn cấp, một cuộc hội chẩn chớp nhoáng ngay tại phòng mổ đã diễn ra. Để ngăn chặn nguy cơ di căn sang tinh hoàn còn lại và các cơ quan khác, các bác sĩ buộc phải đưa ra quyết định cắt bỏ hoàn toàn tinh hoàn trái của bệnh nhi. Sau hơn 1 giờ phẫu thuật, ca mổ diễn ra thành công. Một ngày sau mổ, bệnh nhi tỉnh táo, tiếp xúc tốt, bú tốt, vết mổ khô, tiến triển ổn định.

Theo bác sĩ Vũ Xuân Ngọc, phụ trách Khoa Giải phẫu bệnh cho biết: kết quả xét nghiệm giải phẫu bệnh khẳng định trẻ mắc u tế bào mầm ác tính. Đây là loại u phát sinh từ các tế bào sinh sản, còn gọi là tế bào mầm. U tế bào mầm ác tính có khả năng lan sang các bộ phận khác của cơ thể nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời. Sự lan rộng của ung thư (di căn) có thể gây tổn thương các cơ quan và gây khó khăn cho việc điều trị.

Hiện tại, bệnh nhi đang dần hồi phục sức khỏe và tiếp tục được theo dõi sát sao để có phác đồ điều trị bổ trợ phù hợp, nhằm đảm bảo trẻ có thể phát triển khỏe mạnh trong tương lai.

Ngoài việc lưu ý các dấu hiệu bất thường, các bác sĩ khuyến cáo phụ huynh nên chủ động kiểm tra vùng bẹn – bìu cho trẻ trong quá trình chăm sóc hằng ngày như khi tắm, thay tã. Nếu phát hiện một bên bìu to bất thường, sờ thấy khối cứng, không đều hoặc kích thước thay đổi nhanh trong thời gian ngắn, cần đưa trẻ đi khám sớm, không nên chần chừ.

Đặc biệt, các dấu hiệu như bìu to nhanh trong vài ngày, sờ chắc, không xẹp khi nằm hoặc có sự khác biệt rõ rệt giữa hai bên tinh hoàn là những cảnh báo quan trọng. Ngay cả khi trẻ không đau, không sốt, phụ huynh vẫn cần đưa trẻ đi thăm khám chuyên khoa, bởi nhiều bệnh lý nguy hiểm ở trẻ nhỏ có thể diễn tiến âm thầm.

Phụ huynh cũng không nên tự theo dõi kéo dài hoặc hoàn toàn yên tâm với chẩn đoán ban đầu nếu khối bất thường vẫn tiếp tục lớn lên. Trong trường hợp cần thiết, nên đưa trẻ đến các cơ sở y tế có chuyên khoa ngoại nhi hoặc nam học để được siêu âm, đánh giá lại và can thiệp kịp thời.

Phát hiện sớm không chỉ giúp nâng cao hiệu quả điều trị mà còn góp phần bảo tồn tối đa chức năng sinh lý, đảm bảo sự phát triển bình thường và tương lai lâu dài của trẻ.

Trung tâm Nội soi tiêu hóa và Thăm dò chức năng, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương vừa can thiệp thành công, gắp một mảnh xương ngan kích thước lớn nằm chắn ngang thực quản cho bệnh nhân nam.

Bệnh nhân P.V M. (61 tuổi, trú tại Hà Nội) nhập viện trong tình trạng đau vướng cổ dữ dội, nuốt nghẹn và có dấu hiệu khó thở nhẹ. Theo lời kể của gia đình, trong bữa tối với món thịt ngan luộc, do sơ suất không nhai kỹ, ông M. đã nuốt phải một mảnh xương lớn. Sau khi tự xử lý tại nhà bằng các phương pháp dân gian không hiệu quả, cơn đau ngày càng tăng khiến gia đình phải đưa ông đi cấp cứu.

Tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, sau thăm khám lâm sàng và đánh giá mức độ nguy hiểm, các bác sĩ đã chỉ định thực hiện thủ thuật nội soi thực quản ống mềm để xác định vị trí và xử lý dị vật.

Bệnh nhân M. được chỉ định nội soi thực quản

BS. Nguyễn Thị Thảo, Trung tâm Nội soi tiêu hóa và Thăm dò chức năng, người trực tiếp thực hiện thủ thuật cho biết: “Hình ảnh nội soi ghi nhận tại vị trí 1/3 trên thực quản, ngay sát phần cơ thắt trên về phía hầu họng, có một mảnh xương ngan kích thước khoảng 2×1,5 cm nằm chắn ngang lòng thực quản. Đáng chú ý, vùng niêm mạc tiếp xúc đã xuất hiện các vết trợt loét nhẹ do cạnh sắc của mảnh xương cọ xát.”

Trước tình thế mảnh xương sắc nhọn có nguy cơ gây rách hoặc thủng thực quản nếu không khéo léo, ê-kíp bác sĩ đã sử dụng nội soi ống mềm, điều khiển dụng cụ gắp chuyên dụng để đưa dị vật ra ngoài thành công. Thủ thuật được thực hiện chính xác, đảm bảo không gây thêm tổn thương nào cho đường tiêu hóa của bệnh nhân.

Sau can thiệp, tình trạng sức khỏe của ông M. ổn định nhanh chóng, cảm giác đau vướng và khó thở biến mất hoàn toàn. Sau khi kiểm soát các chỉ số sinh tồn và nội soi kiểm tra lòng thực quản, bệnh nhân đã được xuất viện và hướng dẫn theo dõi tại nhà.

Trường hợp của bệnh nhân M. là lời nhắc nhở quan trọng về an toàn trong sinh hoạt ăn uống. Các chuyên gia y tế nhấn mạnh, dị vật thực quản nếu không được xử lý kịp thời có thể dẫn đến những biến chứng cực kỳ nguy hiểm như: thủng thực quản, viêm áp xe trung thất (tỉ lệ tử vong rất cao) hoặc đâm thủng các mạch máu lớn nằm cạnh thực quản. Vì vậy, người dân cần tuyệt đối không tự ý dùng tay móc họng hoặc nuốt cơm, hoa quả để “đẩy” dị vật xuống. Những cách này có thể khiến dị vật cắm sâu hơn hoặc làm rách niêm mạc thực quản. Người cao tuổi và trẻ em cần đặc biệt cẩn trọng khi ăn các loại thực phẩm có xương như cá, gà, ngan, vịt. Thực phẩm nên được chế biến lọc xương kỹ, băm nhỏ và cần duy trì thói quen “ăn chậm, nhai kỹ”.

Khi có dấu hiệu hóc dị vật, người dân cần đến ngay các cơ sở y tế có chuyên khoa nội soi để được thăm khám và xử lý bằng trang thiết bị hiện đại, tránh những hậu quả đáng tiếc xảy ra.

Khoa Cấp cứu – Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương đang tiếp nhận nhiều trường hợp mắc cúm B diễn biến nặng. Đáng chú ý, phần lớn các ca bệnh rơi vào người cao tuổi hoặc có bệnh lý nền, với điểm chung là triệu chứng ban đầu âm thầm nhưng nhanh chóng tiến triển suy hô hấp.

Tại khoa, các bác sĩ đang điều trị cho nhiều bệnh nhân cúm B với bệnh cảnh phức tạp. Nhiều trường hợp khởi phát chỉ với các biểu hiện như mệt mỏi, đau đầu, sốt hoặc ho nhẹ, song sau đó nhanh chóng chuyển nặng, gây viêm phổi, suy hô hấp, thậm chí phải hỗ trợ thở máy.

Bệnh nhân T.T.N (77 tuổi) nhập viện sau 4 ngày mệt mỏi, đau đầu, buồn nôn. Do không đo thân nhiệt, gia đình cho rằng bà chỉ bị cảm thông thường. Khi vào viện, bệnh nhân đã suy hô hấp, phải thở oxy qua gọng kính 2–3 lít/phút, SpO₂ duy trì 94–95%. Xét nghiệm xác định cúm B dương tính. Bệnh nhân đã có viêm phổi và tiền sử tăng huyết áp. Theo các bác sĩ, tuổi cao và bệnh nền làm giảm dự trữ chức năng hô hấp cũng như khả năng đáp ứng của cơ thể, khiến nguy cơ diễn biến nặng tăng cao.

Trường hợp khác là bệnh nhân N.H.H (60 tuổi, Hải Dương), có tiền sử đái tháo đường 6 năm và viêm gan B 7 năm. Bệnh khởi phát khoảng 9 ngày trước nhập viện với triệu chứng sốt, mệt mỏi. Bệnh nhân được chẩn đoán cúm B và điều trị kháng virus tại cơ sở y tế tư nhân trong 7 ngày, sau đó hết sốt. Tuy nhiên, 3 ngày gần đây, tình trạng mệt tăng, khó thở xuất hiện trở lại kèm sốt. Chụp phổi tại cơ sở y tế ghi nhận tổn thương nặng, bệnh nhân được chuyển lên Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương. Tại đây, bệnh nhân được đánh giá tình trạng viêm phổi tiến triển trên nền cúm B.

Nặng nhất trong nhóm là bệnh nhân H.N.T (65 tuổi, Hà Nội), có tiền sử COPD (bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính) nhiều năm và từng nhiều lần nhập viện vì đợt cấp. Trong đợt bệnh này, bệnh nhân khởi phát với sốt cao liên tục 39–40°C, ho đờm và khó thở tăng dần. Khi nhập viện, bệnh nhân suy hô hấp nặng, phải thở oxy lưu lượng cao, sau đó chuyển sang thở máy không xâm nhập nhưng không cải thiện, buộc phải đặt nội khí quản thở máy. Theo đánh giá chuyên môn, trong bối cảnh cúm B trên nền bệnh phổi mạn tính, tình trạng này gợi ý biến chứng bội nhiễm nấm xâm lấn – một biến chứng nặng, thường gặp ở bệnh nhân có bệnh hô hấp mạn hoặc suy giảm miễn dịch.

ThS.BSNT Phạm Thanh Bằng – Khoa Cấp cứu cho biết, cúm B là bệnh nhiễm virus đường hô hấp với các triệu chứng thường gặp như sốt, mệt mỏi, đau nhức cơ thể, ho, sổ mũi… Nhiều trường hợp có thể tự khỏi. Tuy nhiên, ở người cao tuổi hoặc có bệnh lý nền, bệnh có thể nhanh chóng tiến triển thành viêm phổi, suy hô hấp hoặc bội nhiễm.

Theo bác sĩ Bằng, điều đáng lo ngại là cúm B dễ bị chủ quan do biểu hiện ban đầu không đặc hiệu. Nhiều bệnh nhân chỉ đến viện khi đã xuất hiện khó thở hoặc tình trạng toàn thân xấu đi rõ rệt, khiến việc điều trị trở nên phức tạp hơn. Đặc biệt, ở những người mắc COPD, đái tháo đường, bệnh gan, suy thận…, cúm B có thể là yếu tố khởi phát chuỗi diễn biến nặng, bao gồm cả bội nhiễm vi khuẩn và nấm xâm lấn.

Các chuyên gia khuyến cáo, người dân – đặc biệt là người cao tuổi và người có bệnh lý nền – khi xuất hiện các triệu chứng như sốt, mệt, ho, đau nhức hoặc khó thở trong 1–2 ngày cần đến cơ sở y tế sớm để được thăm khám. Không nên tự ý dùng thuốc kéo dài tại nhà, kể cả thuốc kháng virus, vì bệnh vẫn có thể diễn biến nặng nếu không được theo dõi y tế đầy đủ. Khi trong gia đình có người có biểu hiện ho, sốt, sổ mũi, cần chủ động xét nghiệm, đồng thời áp dụng các biện pháp phòng lây nhiễm. Tiêm vắc xin cúm định kỳ là giải pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế diễn biến nặng.

Từ các ca bệnh thực tế cho thấy, cúm B không đơn thuần là bệnh lý nhẹ. Ở những người có nền sức khỏe yếu hoặc mắc bệnh mạn tính, đây có thể là điểm khởi đầu của các biến chứng nghiêm trọng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.

Thời gian gần đây, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương liên tục tiếp nhận các ca viêm mô bào hoại tử chi trong tình trạng nguy kịch. Từ những tổn thương tưởng chừng đơn giản, nhiều bệnh nhân đã rơi vào nhiễm khuẩn huyết, suy đa cơ quan, đe dọa tính mạng.

Trường hợp điển hình là bệnh nhân L.X.T (38 tuổi, Tuyên Quang) có tiền sử Gút mạn tính hơn 10 năm và tăng huyết áp không kiểm soát. Do thói quen tự điều trị bằng thuốc giảm đau không rõ loại, bệnh nhân còn mắc phải hội chứng Cushing (hệ quả của lạm dụng Corticoid), khiến hệ miễn dịch suy yếu trầm trọng.

Hai ngày trước khi nhập viện, bệnh nhân xuất hiện sưng đỏ, ngứa ở vùng mặt sau cẳng chân trái. Trong lúc khó chịu, người bệnh gãi mạnh gây trầy xước, sau đó tự ý bôi dầu gió và chườm đá lạnh. Sai lầm này khiến vùng tổn thương bị nhiễm trùng, xuất hiện các bọng nước đen và đau nhức dữ dội.

Sau 2 ngày vết bọng nước không thuyên giảm, bệnh nhân được đưa đến cơ sở y tế địa phương điều trị với chẩn đoán nhiễm khuẩn huyết, viêm mô bào cẳng chân trái trên nền bệnh Gút, tăng huyết áp. Tuy nhiên, sau một tuần điều trị, tình trạng không thuyên giảm, bệnh nhân chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương trong tình trạng sốt cao liên tục, mệt lả.

Bệnh nhân L.X.T đang được điều trị tại Khoa Ngoại chấn thương chỉnh hình và thần kinh cột sống

Tại đây, các bác sĩ ghi nhận cẳng chân trái sưng đau, bọng nước vỡ loét hoại tử đen, các hạt tophi ở khớp chi sưng đỏ cấp tính. Kết quả xét nghiệm máu cho thấy mức nhiễm trùng cực kỳ nghiêm trọng với chỉ số CRP (chỉ số đánh giá mức độ nhiễm trùng) tăng cao đến 313.5 mg/L, suy thận cấp (chỉ số creatinin 399.5 mg/dL). Bệnh nhân được chẩn đoán nhiễm khuẩn huyết, viêm mô bào trên nền đa bệnh lý mạn tính: tăng huyết áp, Gút mạn, hội chứng cushing, suy gan, suy thận.

Bệnh nhân được chỉ định can thiệp ngoại khoa cắt lọc hoại tử vùng da và cân cẳng chân, bàn chân trái đồng thời hồi sức tích cực nhằm kiểm soát huyết áp, điều chỉnh rối loạn đông máu và hỗ trợ chức năng gan thận.

Sau cắt lọc, bệnh nhân được áp dụng liệu pháp hút áp lực âm (VAC – Vacuum Assisted Closure) nhằm loại bỏ dịch mủ, tổ chức hoại tử, kiểm soát nhiễm khuẩn tại chỗ và thúc đẩy quá trình hình thành mô hạt.

Vị trí hoại tử được cắt lọc bằng liệu pháp hút áp lực âm (VAC – Vacuum Assisted Closure)

Cùng chung tình cảnh nguy kịch là anh H.V.T (43 tuổi, thợ xây tại Tuyên Quang) có tiền sử lạm dụng rượu và xơ gan. Khi xuất hiện triệu chứng sốt và sưng đau mắt cá chân trái, bệnh nhân đã nhập viện tuyến dưới điều trị hơn 20 ngày nhưng tình trạng loét hoại tử không thuyên giảm.

Khi chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, vùng gan bàn chân của bệnh nhân đã hoại tử đen, kết quả nuôi cấy phát hiện vi khuẩn Klebsiella pneumoniae đa kháng kháng sinh. Hình ảnh chụp cộng hưởng từ (MRI) ghi nhận tình trạng tụ dịch và thâm nhiễm lan tỏa sâu vào các khối cơ chày sau, cơ gấp ngón dài và cơ dép trái. Chỉ số nhiễm trùng CRP ở mức 52.7 mg/L và bạch cầu tăng cao (14.8 G/L), buộc các bác sĩ phải chỉ định can thiệp ngoại khoa cấp cứu.

Trường hợp thứ 2 của bệnh nhân H.V.T

BSCKI Nguyễn Anh Tuấn – Khoa Ngoại chấn thương chỉnh hình và thần kinh cột sống cho biết, cả hai bệnh nhân đều nhập viện trong tình trạng viêm mô bào nặng, nhiễm khuẩn huyết trên nền suy giảm miễn dịch. Những tổn thương da dù nhỏ nếu không được xử trí phù hợp, kịp thời đều tiềm ẩn nguy cơ gây viêm tại chỗ, nhanh chóng tiến triển nhiễm trùng máu, sốc nhiễm trùng, tổn thương đa cơ quan và tử vong. Điều trị trong giai đoạn này cần kết hợp giữa nội khoa, hồi sức tích cực và ngoại khoa cắt lọc tổ chức nhiễm trùng hoại tử. Đặc biệt, áp dụng kỹ thuật hút áp lực âm (VAC)  sau cắt lọc để loại bỏ dịch bẩn, mủ và tổ chức hoại tử một cách liên tục, đồng thời kích thích mô hạt phát triển và kiểm soát nhiễm khuẩn tại chỗ cho thấy nhiều hiệu quả.

Tình trạng của BN T. tiến triển tốt, tổ chức hoại tử được loại bỏ hoàn toàn và mô hạt bắt đầu hình thành

Sau 2 tuần điều trị cắt lọc hoại tử kết hợp liệu pháp hút áp lực âm và hồi sức toàn diện, tình trạng của các bệnh nhân trên đã cải thiện rõ rệt, các tổ chức hoại tử được loại bỏ hoàn toàn, mô hạt lên tốt. Dự kiến trong tuần tới, bệnh nhân tiếp tục được phẫu thuật vá khuyết hổng da nhằm phục hồi chức năng vận động.

Qua các trường hợp trên, bác sĩ khuyến cáo: Người dân, đặc biệt là những người có bệnh nền như Gút, tiểu đường, xơ gan, khi có dấu hiệu sưng nóng đỏ đau bất thường tại các khớp hoặc vùng da, cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám. Tuyệt đối không tự ý áp dụng các biện pháp dân gian phản khoa học như đắp lá, bôi dầu, chườm nóng lạnh lên vết thương hở để tránh những hậu quả đáng tiếc có thể dẫn đến tàn phế hoặc tử vong.

Suốt 10 năm chỉ sống bằng sữa và cháo loãng, một phụ nữ 50 tuổi vừa được các bác sĩ Trung tâm Nội soi tiêu hóa và Thăm dò chức năng, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương “mở lại” thực quản bằng kỹ thuật nong bóng hơi, mở ra cơ hội ăn uống bình thường sau nhiều năm sống trong tình trạng suy kiệt.

Hành trình 10 năm “ăn không được, nuốt không trôi”

Bệnh nhân H.T.P (50 tuổi, ở Thái Nguyên) nhập viện trong tình trạng suy kiệt, sốt nhẹ, nuốt nghẹn và vướng kéo dài. Qua thăm khám nội soi, các bác sĩ phát hiện tình trạng đáng báo động: Tại vị trí cách cung răng trên 38cm, niêm mạc thực quản bị co kéo mạnh, gây hẹp khít lòng thực quản. Đây là hệ quả của quá trình viêm xơ mạn tính sau điều trị nhiễm nấm thực quản kéo dài suốt 10 năm. Tình trạng nghiêm trọng đến mức thực quản bị teo, không có đường rò, khiến bệnh nhân gần như không thể ăn được chất rắn.

Hình ảnh nội soi thực quản của bệnh nhân P. trước và sau khi nong

TS.BS Trần Thanh Hà, Quyền Giám đốc Trung tâm Nội soi Tiêu hoá và Thăm dò chức năng – người trực tiếp điều trị – cho biết: do tình trạng xơ hóa lâu năm, lòng thực quản chỉ còn vài milimet, máy soi không thể đi qua. Nếu sử dụng ngay bóng nong tiêu chuẩn nguy cơ thủng thực quản là rất cao. Vì vậy, các bác sĩ buộc phải lựa chọn một hướng can thiệp thận trọng, chia thành 3 bước: Lần 1 (Nong mồi): Sử dụng bóng nhỏ chuyên dụng cho đường mật loại nhỏ (<10mm) để lách qua khe hẹp, tạo tiền đề mở rộng lòng thực quản. Sau 2 tuần, bệnh nhân được tiến hành nong lần 2 bằng bóng nong thực quản cỡ vừa. Qua nội soi, lỗ hẹp đã được cải thiện. Tuy nhiên, do xơ hóa kéo dài 10 năm khiến độ đàn hồi kém, ống soi vẫn chưa thể đi qua ngay. Với trường hợp của bệnh nhân P, các bác sĩ tiên lượng bệnh nhân sẽ phải nong bóng nhiều lần nhằm giúp bệnh nhân ăn uống trở lại gần như bình thường, tránh chảy máu thậm chí thủng thực quản do các sẹo xơ chai lâu năm.

“Việc bệnh nhân giảm nuốt nghẹn, không còn đau tức vùng cổ sau lần nong thứ hai là tín hiệu rất tích cực. Thực quản đang đáp ứng tốt với lực căng mà không bị rách sâu hay thủng.” TS Trần Thanh Hà nhận định.

TS. Trần Thanh Hà (bên phải ngoài cùng) cùng ekip chuẩn bị nội soi cho bệnh nhân P.

Cảnh báo biến chứng nguy hiểm từ hẹp thực quản

Hẹp thực quản là tình trạng lòng thực quản bị thu hẹp, khiến việc nuốt thức ăn trở nên khó khăn. Ban đầu người bệnh chỉ thấy vướng khi ăn đồ đặc, nhưng về sau ngay cả uống nước cũng có thể gặp trở ngại. Người bệnh cũng có thể gặp các triệu chứng như: ợ chua, nôn trớ, đau khi nuốt hoặc sụt cân mất kiểm soát.

Nội soi đường tiêu hoá trên hiện là phương pháp vàng để chẩn đoán và điều trị. Qua nội soi, bác sĩ không chỉ can thiệp nong rộng lòng thực quản mà còn có thể sinh thiết để loại trừ các nguyên nhân ác tính, đảm bảo sức khỏe lâu dài cho bệnh nhân.

Theo TS.BS Trần Thanh Hà, nếu không được điều trị kịp thời, hẹp thực quản có thể dẫn đến các biến chứng không ăn uống được khiến người bệnh suy dinh dưỡng, sụt cân ảnh hưởng đến sức khỏe.

Tại Trung tâm Phẫu thuật Gan mật – Tiêu hóa – Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, các bác sĩ vừa ghi nhận một hành trình hồi sinh đặc biệt của bệnh nhân ung thư gan giai đoạn muộn. Không chỉ là ca bệnh nặng với hàng loạt biến chứng phức tạp, đây còn là lời cảnh báo rõ ràng về sự nguy hiểm của việc lơ là theo dõi các bệnh lý gan mạn tính.

Bệnh nhân N.V.T (trú tại Hà Nội) bắt đầu bằng những dấu hiệu mơ hồ như mệt mỏi, ăn uống kém và sút cân vào tháng 7/2023. Trước đó một tháng, dù cơ thể đã có những phản ứng bất thường, nhưng ông T. chỉ nghĩ do đi lại nhiều nên chủ quan không đi khám. Khi kiểm tra, kết quả khối u gan đã đạt kích thước khổng lồ 10–12 cm. Tại một số cơ sở y tế, ông từng nhận được tiên lượng thời gian sống còn lại có thể không quá 9 tháng.

Tháng 7/2023, lần mổ đầu tiên Khối u trung tâm hơn 10cm, đè đẩy làm mất các mốc giải phẫu

Điều đáng nói, qua khai thác bệnh sử, ông T. đã biết mình mắc viêm gan B từ trước. Tuy nhiên, do có thời điểm virus ở thể không hoạt động, ông nảy sinh tâm lý chủ quan, nghĩ rằng bệnh đã “ổn định” nên bỏ qua việc theo dõi định kỳ. Chính sự lơ là này đã tạo điều kiện cho các tế bào ác tính âm thầm xâm chiếm cơ thể mà không hề có dấu hiệu cảnh báo rõ ràng.

Theo BSCKII Nguyễn Trường Giang, Phó Giám đốc Trung tâm Phẫu thuật Gan mật – Tiêu hóa, ngay khi tiếp nhận, đây đã là một ca bệnh rất nặng. Khối u khổng lồ chiếm gần hết nhu mô gan, chèn ép rốn gan và tĩnh mạch, gây ra tình trạng cổ chướng nhẹ và phù hai chân.

Các bác sĩ đã quyết định tiến hành cuộc đại phẫu cắt gan trung tâm kéo dài gần 8 giờ. Tuy nhiên,  sau mổ, bệnh nhân xuất hiện biến chứng rò mật và hẹp tắc đường mật phân thùy sau. Ê – kíp đã nỗ lực đặt dẫn lưu đường mật qua da nhưng không thể can thiệp đặt stent xuống ống mật chủ. Đồng thời, tình trạng nhiễm trùng đường mật diễn biến nặng với vi khuẩn đa kháng thuốc kèm theo suy gan, khiến quá trình điều trị kéo dài với diễn biến vô cùng phức tạp.

Suốt 5 tháng tiếp theo là giai đoạn khó khăn nhất. Dịch mật rò rỉ liên tục khiến cơ thể suy kiệt, cân nặng của ông sụt giảm từ 57kg xuống chỉ còn 38kg. Những cơn sốt cao 39–40 độ kéo dài liên miên khiến người bệnh kiệt sức, phải điều trị bằng kháng sinh mạnh. Trong lúc tình trạng đang rất mong manh, gia đình cho bệnh nhân sử dụng thuốc Nam không rõ nguồn gốc theo mách bảo. Hậu quả là bệnh nhân bị biến chứng xuất huyết tiêu hóa, buộc phải cấp cứu khẩn cấp, làm gián đoạn nghiêm trọng quá trình hồi phục.

Không bỏ cuộc, đến tháng 12/2023, khi thể trạng ổn định, các bác sĩ quyết định phẫu thuật lần hai để xử lý triệt để nguồn rò mật và ổ nhiễm trùng. Trong quá trình điều trị, bệnh nhân tiếp tục phát hiện thêm hai khối u tái phát – một đặc điểm  thường gặp của ung thư giai đoạn muộn. Bằng sự phối hợp đa chuyên khoa giữa phẫu thuật, nút mạch và đốt u cao tần, các tổn thương dần được kiểm soát.

Bác sĩ Trường Giang thăm – Phó giám đốc Trung tâm Phẫu thuật Gan mật – Tiêu hóa thăm khám cho anh T.

Theo BSCKII Nguyễn Trường Giang, đây là một trường hợp điển hình của ung thư gan phát hiện muộn với quá trình điều trị kéo dài, nhiều biến chứng và đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều chuyên ngành. Nếu bệnh nhân được phát hiện và theo dõi viêm gan B từ sớm và đều đặn, nguy cơ tiến triển thành ung thư gan hoàn toàn có thể được kiểm soát.

Sau gần 3 năm kiên cường chiến đấu, hiện tại tình trạng của ông T. đã ổn định, cân nặng phục hồi và các chỉ số ung thư được kiểm soát. Kết quả này là sự tổng hòa của phác đồ điều trị bài bản, sự kiên trì của người bệnh và sự đồng hành của gia đình. Qua đây, bác sĩ cũng khuyến cáo mạnh mẽ: Viêm gan B và ung thư gan thường diễn tiến không triệu chứng. Việc tầm soát định kỳ là “chìa khóa” sống còn, người bệnh tuyệt đối không được tự ý dùng thuốc không rõ nguồn gốc, tránh để lại những hệ lụy đau lòng khi bệnh đã ở giai đoạn quá muộn.

Phút thư giãn của anh T. trong khuôn viên bệnh viện

Anh T. sau thời gian điều trị đã được trở về với gia đình với sức khỏe ổn định

Bệnh nhân N.T.B (42 tuổi, trú tại Phú Thọ) chưa từng tiêm vắc xin phòng sởi, vừa được điều trị tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương trong tình trạng nhiễm trùng rõ rệt kèm rối loạn điện giải do biến chứng tiêu hóa nặng.

Theo người nhà, khoảng 10 ngày trước khi khởi phát bệnh, cháu gái sống cùng nhà mắc sởi và đã điều trị khỏi. Tuy nhiên, chị B không thực hiện các biện pháp phòng ngừa. Cách thời điểm nhập viện 4 ngày, chị bắt đầu sốt cao 38,5–39°C nhưng nghĩ chỉ là sốt thông thường nên tự mua thuốc hạ sốt điều trị tại nhà.

Sau 3 ngày, tình trạng không cải thiện mà diễn biến nặng hơn với các biểu hiện ho khan, đau họng, mệt mỏi, nôn nhiều. Ban sởi xuất hiện từ vùng mặt rồi lan ra toàn thân, kèm theo tiêu chảy trên 10 lần mỗi ngày. Bệnh nhân được đưa đến bệnh viện tuyến tỉnh và chẩn đoán mắc sởi. Tuy nhiên sau 4 ngày điều trị không đỡ nên được chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

Tình trạng của bệnh nhân B. khi mới nhập viện

Tại đây, bệnh nhân nhập viện trong tình trạng sốt cao liên tục 39–40°C, ban sởi toàn thân ở ngày thứ 8, ho nhiều, tức ngực khó thở SpO2: 92% (khí phòng), viêm và xuất huyết kết mạc hai mắt. Bệnh nhân nôn 3–4 lần/ngày, bụng chướng nhẹ, tiêu chảy phân toàn nước, 7–8 lần/ngày dẫn đến dấu hiệu mất nước. Xét nghiệm cho thấy chỉ số viêm CRP tăng cao (43,8 mg/L) và dương tính với virus sởi.

Ban sởi xuất hiện từ vùng mặt rồi lan ra toàn thân

Theo bác sĩ Đỗ Thị Tiền, Khoa Vi rút – Ký sinh trùng, đây là trường hợp sởi điển hình ở người lớn nhưng diễn biến nặng do biến chứng tiêu hóa, gây rối loạn điện giải và biến chứng đường hô hấp. Người bệnh cần được điều trị tích cực nhằm kiểm soát nhiễm trùng hô hấp và phòng ngừa bội nhiễm.

Bệnh nhân đã được điều trị hạ sốt, bù nước và điện giải bằng đường truyền tĩnh mạch phối hợp với đường uống, kháng sinh kiểm soát nhiễm khuẩn đường hô hấp, đồng thời hỗ trợ tiêu hóa và dinh dưỡng. Sau 3 ngày điều trị, tình trạng cải thiện rõ rệt: bệnh nhân đã hết sốt, tiêu chảy được kiểm soát, các triệu chứng hô hấp giảm dần: đỡ ho, đỡ khó thở, tỉnh táo và ăn uống tốt, hiện đang trong giai đoạn hồi phục.

Chị B. điều trị tại khoa Vi – rút Ký sinh trùng của bệnh viện

Trường hợp này là lời cảnh báo không nên chủ quan với bệnh sởi ở người trưởng thành. Thực tế, sởi không chỉ là bệnh ở trẻ em, người lớn nếu chưa có miễn dịch khi mắc bệnh thường có nguy cơ diễn biến nặng và xuất hiện nhiều biến chứng hơn.

Ngoài trường hợp trên, hiện Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương đang điều trị thêm 2 bệnh nhân mắc sởi, trong đó có 1 trường hợp chưa được tiêm vắc xin phòng bệnh. Thực tế này tiếp tục cho thấy vai trò quan trọng của tiêm chủng trong phòng ngừa sởi.

Bác sĩ CKII Nguyễn Nguyên Huyền, Giám đốc Trung tâm phòng, chống dịch, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương:tiêm vắc xin vẫn là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất. Người lớn không rõ tiền sử tiêm chủng nên chủ động tiêm phòng. Đặc biệt, phụ nữ cần hoàn tất việc tiêm ngừa sởi ít nhất 3 tháng trước khi mang thai để bảo vệ cả mẹ và con, vì vắc xin sởi là vắc xin sống giảm độc lực, nên chống chỉ định cho phụ nữ mang thai. Khi tiếp xúc với người mắc sởi, nhất là trẻ nhỏ, cần thực hiện cách ly và theo dõi sức khỏe chặt chẽ. Trong trường hợp xuất hiện các triệu chứng như sốt cao, ho, viêm kết mạc, phát ban, người dân cần đến cơ sở y tế chuyên khoa để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Bên cạnh đó, người bệnh có thể chăm sóc hỗ trợ tại nhà đúng cách như uống đủ nước, bổ sung dung dịch điện giải để phòng mất nước khi sốt hoặc tiêu chảy; hạ sốt theo hướng dẫn của nhân viên y tế; giữ vệ sinh mắt, mũi, họng và tuyệt đối không tự ý sử dụng kháng sinh. Đặc biệt, cần đến bệnh viện ngay khi có các dấu hiệu nặng như sốt cao liên tục không hạ, khó thở, ho nhiều, đau ngực, nôn nhiều, tiêu chảy gây mất nước hoặc tình trạng mệt lả, lơ mơ để tránh nguy cơ biến chứng nghiêm trọng.

Mặc dù không bị đứt lìa chi thể sau khi bị xe tải 10 tấn chèn qua, cô gái trẻ vẫn đối mặt nguy cơ phải cắt cụt chân trái. Nguyên nhân là tổn thương lóc da diện rộng, tạo thành một “khoang dịch khổng lồ” chứa gần 2 lít máu và dịch thể bên trong đùi.

Suýt mất chân vì tổn thương “ẩn” sau tai nạn

Khoa Phẫu thuật Tạo hình thẩm mỹ và Liên chuyên khoa – Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương vừa tiếp nhận và điều trị thành công cho bệnh nhân L.K.N (nữ, 25 tuổi, Hà Nội) trong tình trạng chấn thương đặc biệt nặng vùng đùi trái.

Trước đó, chị N. va chạm với xe tải 10 tấn khi đang di chuyển bằng xe máy. Bánh xe tải đã chèn ép và kéo lê vùng đùi trái của chị một đoạn dài. May mắn không cán ngang hoàn toàn nên chị N. thoát khỏi tình trạng đứt rời chân tại chỗ. Ít ai ngờ rằng, tổn thương nghiêm trọng nhất lại không nằm ở phần da bên ngoài. Tuy nhiên, lực xé và sức ép cực lớn từ bánh xe đã gây nên một tổn thương y khoa nghiêm trọng: lóc da ngầm diện rộng.

Sau một tuần điều trị tại tuyến dưới, vùng đùi của bệnh nhân sưng nề biến dạng, kích thước to gấp đôi bên chân lành, xuất hiện mảng hoại tử da lớn. Kết quả chụp MRI cho thấy một khoang trống khổng lồ hình thành giữa lớp da và cơ, chứa đầy dịch viêm và máu thoái hóa.

Vị trí vùng đùi của bệnh nhân sưng nề biến dạng chứa đầy dịch viêm và máu thoái hóa

Khi chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, các bác sĩ ghi nhận toàn bộ vùng đùi trái căng phồng, bên trong là một khoang dịch rất lớn. ThS.BS Nguyễn Ngọc Linh cho biết: “Khi mở khoang lóc, chúng tôi hút ra tới gần 2 lít dịch. Khoang lóc rộng đến mức có thể đưa cả bàn tay người lớn vào bên trong mà vẫn chưa chạm tới đáy. Đây là hệ quả của việc lớp da bị tách rời khỏi tổ chức bên dưới, kết hợp với tình trạng cơ dập nát liên tục tiết dịch.”

Theo bác sĩ Linh, đây là tình trạng vô cùng nguy hiểm. Nếu không được xử lý sớm, khoang dịch này sẽ trở thành môi trường lý tưởng cho vi khuẩn phát triển, gây nhiễm trùng lan tỏa, hoại tử toàn bộ vùng đùi, dẫn đến sốc nhiễm khuẩn và buộc phải cắt cụt chi để bảo toàn tính mạng.

Ekip phẫu thuật tiến hành thủ thuật cho bệnh nhân N.

Kỹ thuật hút áp lực âm (VAC) – “Chìa khóa” hồi sinh chi thể

Để cứu đôi chân cho cô gái trẻ, ê-kíp bác sĩ đã thực hiện lộ trình điều trị hai giai đoạn: Giai đoạn đầu, ê-kíp Phẫu thuật cắt lọc da hoại tử, làm sạch khoang lóc và đặt hệ thống hút áp lực âm (VAC). Hệ thống này đóng vai trò như một “máy bơm” liên tục hút dịch tiết từ vùng cơ dập nát, khép kín khoang trống và kích thích mô hạt phát triển. Trong những ngày đầu, lượng dịch rút ra lên tới 200ml mỗi ngày.

Giai đoạn 2 sau hơn một tuần, khi vùng cơ đã ổn định và hết dịch, bác sĩ tiến hành ghép da từ vùng đùi lành sang để che phủ diện tích khuyết hổng.

Sau 2 tuần điều trị tích cực, tình trạng chị N. đã ổn định hoàn toàn. Vùng da ghép sống tốt, khoang lóc đã liền hẳn, không còn tụ dịch. Hiện bệnh nhân đã bắt đầu tập phục hồi chức năng và có thể vận động gần như bình thường trong tương lai gần. Việc giữ lại được chi thể trong những trường hợp chấn thương nặng như vậy không chỉ là thành công về mặt kỹ thuật, mà còn giúp người bệnh tránh được những ám ảnh tâm lý và gánh nặng lâu dài.

BS Linh cho biết, với các tổn thương lóc da diện rộng, việc can thiệp sớm là yếu tố quyết định. Nếu được xử trí kịp thời, kiểm soát tốt khoang dịch và thúc đẩy quá trình liền thương của cơ, có thể bảo tồn chi thể và chức năng vận động. Ngược lại, nếu chậm trễ, nguy cơ nhiễm trùng, hoại tử lan rộng và phải cắt cụt chi là rất cao.

“Đôi khi bên ngoài không có vết thương hở lớn, nhưng bên dưới da là một sự tàn phá nặng nề. Người dân không nên chủ quan khi thấy vùng va chạm sưng nề lớn. Việc can thiệp sớm là yếu tố quyết định để bảo tồn chức năng vận động và tránh các biến chứng hoại tử nguy hiểm“, bác sĩ Linh nhấn mạnh.

Vết thương của chị N. được thay băng , chăm sóc hàng ngày

Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương vừa tiếp nhận và điều trị cho bệnh nhân nữ N.T.P. (61 tuổi, trú tại Lạng Sơn), làm nghề nông, sinh sống gần khu vực trồng nhiều cây bạch đàn. Dù có tiền sử khỏe mạnh, không suy giảm miễn dịch, bệnh nhân vẫn mắc viêm màng não do nấm Cryptococcus – một bệnh lý nguy hiểm với tỷ lệ tử vong cao.

Khoảng 10 ngày trước khi nhập viện, bệnh nhân xuất hiện các triệu chứng đau đầu dữ dội, chóng mặt, buồn nôn và sốt cao từng cơn. Ban đầu, bà được điều trị tại cơ sở y tế tuyến dưới với chẩn đoán rối loạn tiền đình, tuy nhiên tình trạng không cải thiện. Đến ngày thứ 6, sau khi được chọc dịch não tủy, các bác sĩ phát hiện nấm Cryptococcus trong não, bệnh nhân được chuyển tuyến lên Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương để tiếp tục điều trị.

BS. Đỗ Thị Tiền, Khoa Vi rút – Ký sinh trùng cho biết, khi nhập viện, bệnh nhân trong tình trạng sốt cao 39°C, đau đầu dữ dội, buồn nôn, nôn, huyết áp tăng 140/100 mmHg, chỉ số viêm CRP tăng 10,4 mg/L. Xét nghiệm dịch não tủy khẳng định dương tính với nấm Cryptococcus, áp lực dịch não tủy tăng cao. Đáng chú ý, bệnh nhân có nguy cơ cao xuất hiện biến chứng bán tắc ống dẫn lưu não thất, gây phù não và chèn ép nhu mô não. Vì vậy, các bác sĩ đã phải tiến hành chọc tháo dịch não tủy nhằm giảm áp lực nội sọ, tiên lượng ban đầu nặng.

Sau 1 tuần điều trị bằng thuốc kháng nấm, tình trạng bệnh nhân có dấu hiệu cải thiện: người bệnh đỡ đau đầu, đỡ nôn, đỡ sốt, tế bào viêm trong dịch não tủy giảm khoảng một nửa, chỉ số viêm giảm rõ rệt. Tuy nhiên, người bệnh vẫn cần tiếp tục điều trị kéo dài và theo dõi chặt chẽ các tác dụng phụ của thuốc, nguy cơ tiến triển nặng, phòng tái phát.

Theo BSCKII Nguyễn Thanh Bình, Phó trưởng khoa Vi rút – ký sinh trùng: Viêm màng não do nấm Cryptococcus là tình trạng nhiễm trùng cơ hội nghiêm trọng khi nấm xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương, gây viêm các màng bao quanh não và tủy sống. Tác nhân thường gặp là nấm Cryptococcus neoformans – một loại nấm men có nang dày, giúp tế bào nấm né tránh hệ miễn dịch của cơ thể, tồn tại phổ biến trong môi trường, đặc biệt trong phân chim (nhất là chim bồ câu) và một số loại thân cây đã mục nát như bạch đàn.

Nấm có thể xâm nhập vào cơ thể qua đường hô hấp khi hít phải bào tử trong không khí hoặc qua các tổn thương trên da (hiếm), sau đó lan theo đường máu đến nhiều cơ quan. Trong đó, hệ thần kinh trung ương bị ảnh hưởng nhiều nhất (chiếm khoảng 85%), gây viêm màng não với các biểu hiện như đau đầu dữ dội, nôn, cứng gáy, rối loạn ý thức. Trường hợp nặng có thể hình thành u nấm trong não, dẫn đến liệt hoặc hôn mê. Ngoài ra, bệnh còn có thể gây tổn thương ở phổi, da, xương và các cơ quan nội tạng khác.

Dù thường gặp ở người suy giảm miễn dịch như người bệnh HIV/AIDS, người ghép tạng hoặc đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch, tuy nhiên bệnh hoàn toàn có thể xảy ra ở người khỏe mạnh, đặc biệt là những người có yếu tố nguy cơ cao như nông dân, người thường xuyên tiếp xúc với môi trường đất, bụi, tiếp xúc trực tiếp với phân chim, khu vực trồng bạch đàn hoặc nuôi chim cảnh.

Bác sĩ CKII Nguyễn Thanh Bình khuyến cáo người dân cần thường xuyên vệ sinh, khử khuẩn khu vực nuôi chim bằng các dung dịch như Cloramin B hoặc Javel; hạn chế tiếp xúc với môi trường có nguy cơ cao như đồi bạch đàn, khu vực nhiều bụi, ô nhiễm. Đồng thời, cần duy trì lối sống lành mạnh, tăng cường sức đề kháng và khám sức khỏe định kỳ.

Đặc biệt, khi xuất hiện các triệu chứng như đau đầu kéo dài, sốt không rõ nguyên nhân, người bệnh cần đi khám sớm và thực hiện các xét nghiệm cần thiết, trong đó có xét nghiệm dịch não tủy để phát hiện bệnh kịp thời. Việc tuân thủ đúng phác đồ điều trị, không tự ý ngừng thuốc ngay cả khi triệu chứng đã cải thiện là yếu tố quan trọng giúp hạn chế tái phát và biến chứng.

Bác sĩ Nguyễn Thanh Bình cũng lưu ý, triệu chứng ban đầu của viêm màng não do nấm dễ nhầm lẫn với các bệnh lý thông thường như cảm cúm hay rối loạn tiền đình. Đây là một “cái bẫy” lâm sàng phổ biến, vì vậy người dân tuyệt đối không nên tự ý mua thuốc điều trị tại nhà khi có biểu hiện đau đầu dai dẳng. Việc khai thác yếu tố dịch tễ như nghề nghiệp, môi trường sống đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán sớm, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và cứu sống người bệnh.

Vừa qua, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương đã tiếp nhận một trường hợp bé trai V.H.P. (10 tuổi, trú tại Hà Nội) bị rối loạn tự kỷ kèm tăng động giảm chú ý, tự ý đưa nhiều dị vật vào tai.

Theo gia đình, khoảng 3 ngày trước khi nhập viện, trẻ có biểu hiện ngứa tai và liên tục ngoáy tai. Khi kiểm tra bằng đèn pin, người mẹ phát hiện ống tai ngoài bị bít kín bởi một mảnh giấy vo tròn nằm sâu bên trong nhưng không thể tự lấy ra. Do trẻ không hợp tác, càng ngoáy tai khiến dị vật chui sâu hơn, gia đình buộc phải đưa trẻ đến bệnh viện.

Tại phòng khám Tai Mũi Họng, các bác sĩ đã tiến hành nội soi và gắp dị vật. Kết quả ghi nhận 1 mảnh tăm tre, 3 cục giấy cuộn và một số dị vật nhỏ khác nằm sâu trong ống tai.

Bác sĩ CKI Trịnh Thùy Liên – người trực tiếp xử trí ca bệnh – cho biết, đây là trường hợp may mắn vì các dị vật chưa gây tổn thương đến màng nhĩ. Tuy nhiên, nếu chậm trễ hoặc xử trí không đúng cách, trẻ có nguy cơ cao bị viêm nhiễm, thủng màng nhĩ, thậm chí ảnh hưởng đến thính lực sau này.

Bác sĩ Liên phân tích: Trẻ mắc rối loạn tự kỷ kèm tăng động giảm chú ý thường khó kiểm soát hành vi, hiếu động, thiếu nhận thức về nguy cơ. Vì vậy, trẻ dễ thực hiện các hành vi nguy hiểm như đưa dị vật vào tai, mũi hoặc miệng.

Bác sĩ Liên khuyến cáo, với trẻ tự kỷ tăng động giảm chú ý, trẻ gần như không thể ngồi yên, luôn chuyển động, chạy nhảy, leo trèo và không nhận thức được mức độ nguy hiểm của hành vi. Vì vậy, người lớn cần đặc biệt chú ý: tuyệt đối tránh để trẻ nhỏ chơi một mình với các đồ vật nhỏ như khuy áo, cặp ghim, dây chun, đồ chơi lắp ghép có các  chi tiết nhỏ. Nếu trẻ có biểu hiện bất thường, quấy khóc không rõ nguyên nhân, cần kiểm tra và đưa trẻ đi khám càng sớm càng tốt. Không tự ý sử dụng các dụng cụ lấy dị vật tại nhà vì có thể khiến di vật đi sâu hơn, gây tổn thương nghiêm trọng.

Cần thường xuyên quan sát và kiểm tra kỹ để tránh bỏ sót những di vật tưởng chừng nhỏ bé vô hại nhưng có thể gây nguy hiểm cho trẻ bất cứ lúc nào. Khi nghi ngờ có dị vật, cần đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa Tai Mũi Họng để được nội soi và xử trí an toàn.

Sự quan sát tỉ mỉ và hành động kịp thời của cha mẹ chính là “lá chắn” tốt nhất bảo vệ thính giác và sự phát triển của trẻ.