Tác giả: Nguyễn Tiến Dũng

Suốt nhiều năm, gia đình bé N.N.P (10 tuổi, Hà Nội) đã quen với những đợt ho kéo dài mỗi khi thời tiết thay đổi hoặc sau những buổi đá bóng cùng bạn bè. Mỗi lần như vậy, em lại được đưa đi khám vì khò khè, thở rít, nhiều lần phải nhập viện điều trị các bệnh lý hô hấp.

Điều khiến gia đình không ngờ là phía sau những triệu chứng tưởng chừng quen thuộc ấy lại là bệnh hen phế quản kéo dài nhiều năm nhưng chưa được phát hiện.

Theo người nhà, từ nhỏ P đã có tiền sử viêm mũi dị ứng và thường xuyên mắc các đợt nhiễm trùng đường hô hấp. Mỗi lần xuất hiện triệu chứng, trẻ thường được chẩn đoán viêm tiểu phế quản hoặc các bệnh lý hô hấp cấp tính. Sau khoảng 10–14 ngày điều trị, tình trạng cải thiện rồi lại tái phát.

Ba ngày trước khi nhập viện, trẻ xuất hiện các cơn ho nhiều kéo dài, khò khè, thở rít, có đờm, chảy mũi và ăn uống kém. Dù đã được khí dung như những lần trước nhưng triệu chứng không thuyên giảm nên gia đình đưa trẻ đến Khoa Nhi, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

TS.BS Nguyễn Mạnh Trường cho biết, thời điểm nhập viện, trẻ tỉnh táo, chưa có dấu hiệu suy hô hấp nặng. Tuy nhiên, khi thăm khám phổi, các bác sĩ ghi nhận nhiều tiếng ran rít, ran ngáy và khò khè rõ. Đặc biệt, việc khai thác tiền sử, bệnh sử cho thấy trẻ thường xuyên ho về đêm, gần sáng và xuất hiện thở rít sau vận động – những dấu hiệu gợi ý hen phế quản.

Nghi ngờ trẻ mắc hen phế quản, các bác sĩ chỉ định đo chức năng hô hấp. Kết quả cho thấy dung tích sống của trẻ chỉ đạt 58,4% so với mức bình thường. Chỉ số FEV1 – thông số phản ánh mức độ tắc nghẽn đường thở – chỉ đạt 47%, thấp hơn nhiều so với ngưỡng bình thường trên 70%. Sau nghiệm pháp hồi phục phế quản, kết quả dương tính rõ rệt, qua đó xác định trẻ mắc hen phế quản kèm rối loạn thông khí tắc nghẽn mức độ nặng.

Theo TS.BS Nguyễn Mạnh Trường, đây là tình huống không hiếm gặp trong thực tế. Nhiều trẻ bị hen phế quản nhưng biểu hiện ban đầu không điển hình nên dễ bị nhầm với các đợt viêm phế quản hoặc viêm tiểu phế quản tái phát. “Không phải tất cả những trường hợp ho tái diễn đều là viêm nhiễm hô hấp đơn thuần. Khi trẻ ho nhiều về đêm hoặc gần sáng, khò khè tái diễn, thở rít sau vận động hoặc đáp ứng với thuốc giãn phế quản, phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở chuyên khoa để được đánh giá và đo chức năng hô hấp”, bác sĩ Trường nhấn mạnh.

Qua trường hợp này, các chuyên gia cho biết, đo chức năng hô hấp là một trong những xét nghiệm quan trọng giúp chẩn đoán hen phế quản. Việc phát hiện sớm không chỉ giúp người bệnh được điều trị đúng hướng mà còn hạn chế nguy cơ xuất hiện các cơn hen cấp nguy hiểm.

Hen phế quản là bệnh lý mạn tính thường gặp ở trẻ em, đặc biệt ở những trẻ có cơ địa dị ứng như viêm mũi dị ứng, chàm hoặc có người thân mắc các bệnh dị ứng. Khác với các bệnh nhiễm trùng hô hấp chỉ điều trị theo từng đợt, hen phế quản cần được theo dõi và kiểm soát lâu dài bằng thuốc dự phòng.

Theo TS.BS Nguyễn Mạnh Trường, những trẻ nhiều lần được chẩn đoán viêm phế quản tái phát, thường xuyên phải sử dụng thuốc giãn phế quản hoặc có cơ địa dị ứng cần được thăm khám chuyên khoa để phát hiện sớm hen phế quản. Chẩn đoán đúng và điều trị dự phòng đầy đủ sẽ giúp kiểm soát bệnh hiệu quả, giảm các đợt cấp và hạn chế nguy cơ nhập viện.

Chỉ từ những cơn sốt cao kéo dài và đau nhức hai chân, bé trai 11 tuổi ở Lai Châu nhanh chóng rơi vào sốc nhiễm khuẩn, viêm xương tủy hoại tử do tụ cầu vàng. Khi được chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, một phần xương đùi đã bị phá hủy nặng nề và nguy cơ mất chân luôn hiện hữu.

Hai tháng sốt dữ dội và cuộc chiến giữ lại chân

Theo thông tin từ gia đình, cháu N. (11 tuổi, quê Lai Châu) vốn là một cậu bé năng động, rất đam mê thể thao, đặc biệt là bóng đá. Cơn ác mộng ập đến cách đây 2 tháng khi N. bắt đầu sốt cao liên tục, rét run, đỉnh điểm có lúc lên tới 40^oC.

Ban đầu, trẻ chỉ kêu đau nhức dữ dội ở hai bắp đùi. Nghĩ con nghịch ngợm chạy nhảy nhiều dẫn đến mỏi cơ, gia đình không mảy may nghi ngờ. Tuy nhiên, cơn đau nhanh chóng lan rộng ra khắp cơ thể, buộc gia đình phải đưa em đến cơ sở y tế để khám và điều trị.

Tại đây, bệnh tiến triển nhanh và nặng lên chỉ trong thời gian ngắn khiến trẻ rơi vào suy hô hấp cấp, phải hỗ trợ thở oxy qua gọng kính và lập tức chuyển lên bệnh viện tuyến trên. Các bác sĩ chẩn đoán cháu N. bị sốc nhiễm khuẩn, nhiễm khuẩn huyết do tụ cầu vàng – một tình trạng nhiễm trùng máu cực kỳ nguy hiểm. Trẻ phải trải qua 6 ngày ròng rã thở máy xâm nhập và phẫu thuật dẫn lưu mủ ở cơ đùi hai bên để giải phóng ổ nhiễm trùng.

Dù đã cắt được sốt sau 6 ngày điều trị tích cực, nhưng đôi chân của N. đã tổn thương quá nặng. Trẻ gần như không thể đi lại, vùng đùi phải đau nhức dữ dội, dịch mủ lẫn máu vẫn liên tục rỉ thấm băng. Nhận thấy nguy cơ hoại tử tiến triển, bệnh nhi lập tức được chuyển viện đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương để can thiệp chuyên sâu.

“Trận địa” tàn phá kinh hoàng của vi khuẩn

Tiếp nhận bệnh nhân, các bác sĩ Khoa Nhi ghi nhận cháu N. trong tình trạng suy dinh dưỡng, gầy gò. Trên hai chân là những vết sẹo mổ cũ vẫn đang rỉ dịch lẫn ít máu và mủ loãng thấm băng. Kết quả xét nghiệm máu cho thấy các chỉ số viêm của bệnh nhi ở mức báo động đỏ: CRP (chỉ số viêm) tăng vọt lên tới 194.9 mg/L (bình thường < 5 mg/L), chứng tỏ cơ thể đang phản ứng viêm cực kỳ dữ dội. Kết quả cấy vi khuẩn cho thấy tụ cầu vàng còn nhạy với nhiều loại kháng sinh. Tuy nhiên độc lực của nó đã kịp để lại những tổn thương tàn khốc sâu trong hệ vận động của bệnh nhi. Kết quả chụp MRI và siêu âm phần mềm cho thấy tình trạng viêm xương tủy lan tỏa xương đùi, xuất hiện nhiều ổ áp xe trong xương, dưới màng xương và các khối cơ vùng chậu, mông và đùi phải. Đặc biệt, siêu âm phát hiện một ổ giảm âm dạng dịch mủ kích thước 12x15mm nằm sát màng xương đùi, ăn sâu và tạo thành một đường rò mủ ra tận ngoài da. Toàn bộ tổ chức mô mềm quanh mông, đùi, cẳng chân hai bên bị phù nề nghiêm trọng. Cháu N. được chẩn đoán nhiễm khuẩn huyết do tụ cầu vàng kèm viêm xương tủy xương đùi.

Trước tình trạng tổn thương xương hoại tử nghiêm trọng, dịch mủ vẫn tiếp tục rò rỉ và nguy cơ tàn phế khá cao, các bác sĩ đã tiến hành hội chẩn chuyên khoa và quyết định can thiệp phẫu thuật.

BS.CKII Hoàng Mạnh Hà, Trưởng khoa Ngoại Chấn thương chỉnh hình và thần kinh cột sống, người trực tiếp phẫu thuật cho biết: “Vi khuẩn tụ cầu vàng xâm nhập vào cơ thể cháu N. qua đường máu, sau đó khu trú, sinh sôi trong các bè xương và khoảng trống của tủy xương dài. Chúng gây viêm, nhiễm trùng hoại tử, phá vỡ vỏ xương và tạo thành các ổ áp xe phần mềm dồn dập.”

Trong hơn 1 giờ, kíp phẫu thuật đã nạo sạch tối đa tất cả các ổ áp xe, ổ viêm trong xương và cơ, loại bỏ các tổ chức hoại tử. Nhưng để điều trị triệt để các ổ viêm trong xương mà mắt thường không nhìn thấy được, bác sĩ đã đưa xi măng kháng sinh vào để bịt kín các khoảng khuyết hổng. Xi măng kháng sinh sẽ khuếch tán dần và diệt vi khuẩn tại chỗ. Sau từ 3 đến 6 tuần, vùng xương hết viêm nhiễm, hoại tử, bệnh nhân sẽ được tiến hành phẫu thuật ghép xương tự thân hoặc xương nhân tạo. Đây hiện là phương pháp hiệu quả giúp kiểm soát tình trạng viêm xương, đồng thời tạo cơ hội bảo tồn chi và phục hồi chức năng vận động cho bệnh nhi.

Một tuần sau mổ, tình trạng nhiễm trùng của cháu N. đã được kiểm soát hoàn toàn, vết thương khô và bắt đầu lành tốt. Trong thời gian tới, khi các chỉ số xét nghiệm về nhiễm trùng trở về mức bình thường, các bác sĩ sẽ tiến hành ghép xương tự thân/ nhân tạo, sớm đưa cậu bé mê bóng đá trở lại với sân cỏ.

Qua trường hợp của bé N., các bác sĩ khuyến cáo: Vi khuẩn tụ cầu vàng có độc lực rất mạnh và nguy hiểm. Khi trẻ có biểu hiện sốt cao kéo dài kèm theo đau nhức cơ, xương, khớp bất thường, phụ huynh tuyệt đối không tự ý điều trị hoặc chủ quan nghĩ do vận động. Cần đưa trẻ đến ngay các cơ sở y tế uy tín để được thăm khám, làm xét nghiệm máu và chẩn đoán hình ảnh kịp thời, tránh để bệnh tiến triển thành viêm xương tủy, hoại tử xương hoặc các biến chứng nặng nề có thể dẫn đến tàn phế.

👱‍♂️⁉️👨🏻‍⚕️Gần đây, những thông tin liên quan đến virus Hanta xuất hiện trên mạng xã hội đã thu hút sự quan tâm của nhiều người dân. Virus Hanta là gì? Bệnh lây truyền như thế nào? Có nguy cơ bùng phát thành dịch lớn hay không? Để giúp cộng đồng hiểu đúng về căn bệnh này, TS. BS Ngô Thanh Hà – Phó Trưởng khoa Vi rút, Ký sinh trùng giải đáp những câu hỏi được quan tâm nhiều nhất.

✍️📑 Câu hỏi 1: Thưa bác sĩ, gần đây tôi thấy trên mạng xã hội xuất hiện thông tin về virus Hanta với những trường hợp tử vong khiến nhiều người lo lắng. Đây là bệnh gì và hiện nay Việt Nam đã ghi nhận ca bệnh nào chưa?
👨🏻‍⚕️🎙️ BS. Hà: Chào bạn, trước hết tôi muốn chia sẻ để người dân rõ rằng virus Hanta không phải là một loại virus mới xuất hiện. Đây là một nhóm virus có nguồn chứa tự nhiên ở các loài gặm nhấm, đặc biệt là chuột. Khi con người tiếp xúc với nước tiểu, phân hoặc nước bọt của động vật mang virus thì nguy cơ nhiễm bệnh mới có thể xảy ra.
Tại Việt Nam, từ nhiều năm trước, chúng ta đã từng ghi nhận một số ca bệnh rải rác do virus Hanta gây ra, chủ yếu liên quan đến những người thường xuyên tiếp xúc với chuột hoặc chất thải của chuột. Trên thế giới, virus Hanta có thể gây ra các bệnh cảnh nặng như hội chứng phổi do Hantavirus hoặc sốt xuất huyết kèm hội chứng thận. Đây đều là những bệnh lý rất nghiêm trọng, có thể đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.
Tuy nhiên, người dân không nên quá lo lắng. Hiện nay số ca bệnh do virus Hanta tại Việt Nam cũng như trên thế giới không nhiều như các bệnh truyền nhiễm phổ biến khác, bệnh chỉ xuất hiện đơn lẻ chứ không bùng thành dịch lớn. Điều quan trọng là chúng ta cần hiểu đúng về bệnh để chủ động phòng ngừa thay vì hoang mang trước các thông tin lan truyền thiếu chính xác trên mạng xã hội
✍️📑 Câu hỏi 2: Tôi nghe nói virus Hanta liên quan đến chuột. Vậy bệnh này lây sang người như thế nào? Nếu trong nhà có chuột hoặc vô tình tiếp xúc với phân, nước tiểu của chuột thì có nguy hiểm không?
👨🏻‍⚕️🎙️ BS. Hà: Đúng vậy, chuột và một số loài gặm nhấm chính là vật chủ mang virus Hanta trong tự nhiên. Điều đáng nói là chuột mang mầm bệnh nhưng bản thân chúng không bị đổ bệnh, còn con người khi tiếp xúc thì lại có nguy cơ bị lây nhiễm.
Con đường lây nhiễm phổ biến nhất là hít phải các hạt bụi hoặc khí dung chứa vi rút phát tán từ phân, nước tiểu hoặc nước bọt của chuột. Khi phân, nước tiểu hoặc nước bọt của chuột thải ra môi trường và khô đi, virus sẽ lẫn vào không khí dưới dạng bụi hoặc các hạt nước li ti. Khi chúng ta dọn dẹp, vô tình hít phải lớp bụi bẩn chứa virus này thì sẽ bị nhiễm bệnh. Ngoài ra, nguy cơ cũng có thể xảy ra khi chúng ta chạm tay trực tiếp vào các bề mặt, vật dụng dính chất thải của chuột rồi đưa lên mắt, mũi, miệng, hoặc hy hữu hơn là bị chuột mang virus cắn.
Chính vì cơ chế lây truyền như vậy, những nơi tối tăm, ẩm thấp như nhà kho, chuồng trại, kho lương thực hoặc các khu vực lâu ngày không sử dụng có nhiều phân chuột là môi trường nguy cơ cao mà người dân cần đặc biệt lưu ý. Tuy nhiên, bạn cũng không nên quá hoảng sợ, việc phát hiện có chuột trong nhà không đồng nghĩa với việc chắc chắn sẽ mắc bệnh, nhưng nó là một dấu hiệu cảnh báo để chúng ta phải chủ động dọn dẹp và xử lý môi trường sống ngay lập tức.
✍️📑 Câu hỏi 3: Các triệu chứng của bệnh do virus Hanta có giống cảm cúm, sốt xuất huyết hay COVID-19 không? Người dân cần lưu ý những dấu hiệu nào để đi khám sớm?
👨🏻‍⚕️🎙️ BS. Hà: Giai đoạn đầu, bệnh do virus Hanta rất dễ nhầm lẫn với các bệnh nhiễm trùng thông thường như cúm, sốt xuất huyết hay COVID-19. Người bệnh thường xuất hiện các triệu chứng mơ hồ như sốt cao đột ngột, đau đầu, đau mỏi cơ bắp (đặc biệt là đau vùng lưng và đùi), kèm theo cảm giác mệt lả, buồn nôn hoặc đau bụng.
Tuy nhiên, điểm nguy hiểm là bệnh có thể chuyển biến rất nhanh sau vài ngày thành các thể bệnh nặng. Ở một số trường hợp, virus tấn công vào hệ hô hấp gây khó thở, ho khan, suy hô hấp tiến triển. Ở những trường hợp khác, bệnh lại diễn tiến nặng gây tổn thương thận với biểu hiện đau vùng thắt lưng, tiểu ít hoặc vô niệu. Đây đều là những biến chứng cực kỳ nghiêm trọng, có thể đe dọa tính mạng nếu không được điều trị tích cực tại bệnh viện.
Vì vậy, chìa khóa để người dân cảnh giác đi khám sớm không chỉ dựa vào triệu chứng, mà phải gắn liền với yếu tố tiếp xúc. Người dân không nên tự chẩn đoán bệnh chỉ dựa vào biểu hiện sốt thông thường. Nhưng nếu bản thân xuất hiện các triệu chứng sốt, mệt mỏi bất thường, và trước đó khoảng từ 1 đến 4 tuần từng có tiền sử tiếp xúc với chuột, phân chuột, hoặc làm việc, dọn dẹp tại các khu vực có nguy cơ cao như nhà kho, bếp cũ… thì cần đến ngay cơ sở y tế để được bác sĩ đánh giá, xét nghiệm và theo dõi kịp thời.
✍️📑 Câu hỏi 4: Virus Hanta có lây từ người sang người không? Nếu trong cộng đồng xuất hiện ca bệnh thì nguy cơ bùng phát thành dịch lớn có đáng lo ngại không?
👨🏻‍⚕️🎙️ BS. Hà: Người dân có thể hoàn toàn yên tâm ở điểm này: Ngoài chủng Andes lưu hành tại Nam Mỹ, các chủng virus Hanta trên thế giới hiện nay đều không lây truyền từ người sang người. Con đường lây nhiễm chủ yếu và trực tiếp nhất vẫn là từ động vật gặm nhấm, cụ thể là loài chuột sang người. Bệnh nhân nhiễm virus Hanta không có khả năng phát tán mầm bệnh qua không khí cho người xung quanh trong quá trình giao tiếp thông thường.
Chính vì cơ chế lây truyền giới hạn như vậy, nguy cơ virus Hanta bùng phát thành các đại dịch quy mô lớn, lây lan nhanh chóng như COVID-19, cúm hay sởi là rất thấp. Các biện pháp phòng chống dịch của ngành y tế cũng sẽ khác hoàn toàn với thời COVID-19, chủ yếu tập trung vào việc kiểm soát nguồn lây từ chuột và bảo đảm vệ sinh môi trường sống tại khu vực có ca bệnh.
Do đó, nếu có nghe thông tin về một ca bệnh đơn lẻ xuất hiện trong cộng đồng, người dân không nên quá lo lắng hay hốt hoảng. Điều quan trọng là cơ quan y tế và hệ thống y tế dự phòng sẽ ngay lập tức đánh giá nguy cơ, triển khai các biện pháp vệ sinh môi trường, kiểm soát nguồn lây từ chuột và giám sát dịch tễ phù hợp.
✍️📑 Câu hỏi 5: Để phòng ngừa virus Hanta, người dân cần làm gì trong cuộc sống hằng ngày, đặc biệt là những gia đình sinh sống ở khu vực có nhiều chuột hoặc thường xuyên tiếp xúc với kho chứa đồ, nhà kho, trang trại?
👨🏻‍⚕️🎙️ BS. Hà: Biện pháp phòng bệnh quan trọng nhất và triệt để nhất chính là hạn chế tối đa việc tiếp xúc với chuột và các chất thải của chúng. Để chủ động bảo vệ sức khỏe, tôi khuyên người dân nên thực hiện tốt các biện pháp cụ thể sau:
🦠 Thứ nhất là triệt tiêu nguồn sống và nơi ẩn nấp của chuột: Người dân nên giữ gìn vệ sinh nhà cửa sạch sẽ, phát quang bụi rậm quanh nhà; thu gom rác thải sinh hoạt đúng cách và bảo quản thực phẩm, gạo, ngô, khoai sắn trong các thùng kín để không thu hút chuột đến kiếm ăn hay làm tổ.
🦠 Thứ hai là lưu ý đặc biệt về mẹo dọn dẹp an toàn: Khi dọn dẹp những khu vực tối tăm lâu ngày không sử dụng như nhà kho, gầm bếp, chuồng trại – nơi nghi ngờ có nhiều phân hoặc nước tiểu chuột – người dân tuyệt đối không quét khô bằng chổi. Việc quét chổi khô sẽ làm bụi chứa virus bay lên không khí khiến chúng ta hít phải. Thay vào đó, hãy đeo khẩu trang, đi găng tay cao su, rồi phun nước hoặc dung dịch sát khuẩn (như nước Javel 5% pha loãng 1/10) để làm ẩm khu vực đó trước, sau đó mới tiến hành lau dọn sạch sẽ bằng khăn ẩm hoặc chổi lau nhà.
🦠 Thứ ba là duy trì vệ sinh cá nhân: Hãy luôn rửa tay thật sạch bằng xà phòng và nước sạch ngay sau khi lao động, dọn dẹp hoặc tiếp xúc với các vật dụng nghi ngờ có chuột qua lại.
💯💯💯 Virus Hanta là bệnh hoàn toàn có thể phòng ngừa được. Hiểu đúng về bệnh, chủ động kiểm soát môi trường sống và thực hiện tốt các biện pháp vệ sinh cá nhân chính là cách hiệu quả nhất để bảo vệ bản thân, gia đình và cộng đồng.
𝙓𝙞𝙣 𝙘𝒂̉𝙢 𝒐̛𝙣 𝙗𝒂́𝙘 𝙨𝒊̃ 𝙫𝒐̛́𝙞 𝙣𝙝𝒖̛̃𝙣𝙜 𝙘𝙝𝙞𝙖 𝙨𝒆̉ !

Từ một nốt nhỏ xuất hiện trên má, ông N.V.L. (70 tuổi, Hà Nội) đã trải qua nhiều năm điều trị với nhiều lần phẫu thuật và xạ trị nhưng tổn thương vẫn liên tục tái phát. Khi đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, khối tổn thương đã xâm lấn sâu vào mô mềm, cơ và xương gò má, gây biến dạng khuôn mặt, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng và thẩm mỹ.

Theo TS.BS Dương Mạnh Chiến, phụ trách Khoa Phẫu thuật Tạo hình thẩm mỹ và Liên chuyên khoa, tổn thương ban đầu của bệnh nhân chỉ là một nốt rất nhỏ ở vùng má. Người bệnh đã được phẫu thuật cắt bỏ tại một cơ sở y tế tại TP.HCM nhưng sau đó khối u nhanh chóng tái phát. Ở lần phẫu thuật thứ hai, kết quả giải phẫu bệnh xác định đây là ung thư da tế bào vảy vùng má.

Sau khi có chẩn đoán, bệnh nhân tiếp tục được phẫu thuật cắt rộng tổn thương, tạo hình che phủ bằng vạt da vùng trán và tiến hành xạ trị. Tuy nhiên, quá trình xạ trị khiến vùng da xung quanh bị xơ hóa, co kéo và teo cứng. Sau một thời gian ổn định, tổn thương tiếp tục tái phát.

Vài tháng trước khi nhập viện, bệnh nhân được phẫu thuật thêm một lần nữa tại Hà Nội. Sau khi cắt bỏ tổn thương và khâu đóng vết mổ, chỉ khoảng hai tuần sau, vết mổ đã bung và tổn thương xuất hiện trở lại. Người bệnh tiếp tục được cắt bỏ và ghép da che phủ nhưng khoảng 6 tháng sau, vùng tổn thương lại sùi lên và tái phát.

Khi đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, tổn thương không còn khu trú ở vùng má mà đã gây co kéo toàn bộ mô mềm xung quanh. Mi dưới bị kéo trễ rõ rệt, góc mép lệch khỏi vị trí giải phẫu bình thường. Vùng da từng xạ trị trở nên xơ cứng, biến dạng, ảnh hưởng đáng kể đến chức năng cũng như diện mạo khuôn mặt.

Theo TS.BS Dương Mạnh Chiến, thử thách lớn nhất của ca bệnh không chỉ là cắt bỏ khối u mà còn là bài toán tái tạo sau phẫu thuật. Vùng mặt tập trung nhiều cấu trúc giải phẫu quan trọng như các nhánh thần kinh mặt, tuyến nước bọt, hệ thống mạch máu và các đơn vị chức năng liên quan đến mắt, miệng.

“Với những tổn thương tái phát nhiều lần, nếu không cắt đủ rộng thì nguy cơ tái phát tiếp tục là rất cao. Nhưng khi cắt rộng ở vùng mặt, việc tái tạo lại chức năng và thẩm mỹ lại là một thách thức cực kỳ lớn”, TS.BS Dương Mạnh Chiến chia sẻ.

Trong quá trình phẫu thuật, ê-kíp đã tiến hành cắt rộng toàn bộ vùng tổn thương. Do khối u đã xâm lấn rất sâu, các bác sĩ buộc phải cắt bỏ một phần cơ cắn và đục bỏ bản trước của xương gò má bị tổn thương. Sau khi cắt bỏ, vùng khuyết hổng để lại trên mặt bệnh nhân rất lớn, lộ cả phần xương bên dưới. Để phục hồi chức năng và thẩm mỹ cho người bệnh, các bác sĩ đồng thời thực hiện tái tạo lại mi dưới nhằm khắc phục tình trạng trễ mi, đưa góc mép trở về vị trí giải phẫu gần bình thường, đồng thời sử dụng vạt da tự do từ vùng đùi để che phủ toàn bộ vùng khuyết hổng. Ê-kíp đã tiến hành nối vi phẫu hệ thống mạch máu nuôi vạt da nhằm đảm bảo nuôi sống mô ghép.

Sau phẫu thuật, mi mắt bệnh nhân đã khép kín trở lại, góc mép được chỉnh về vị trí phù hợp. Vùng da tái tạo có độ dày tương đối tương đồng với mô mặt xung quanh, mang lại kết quả chức năng và thẩm mỹ khả quan.

TS.BS Dương Mạnh Chiến cho biết, trường hợp này cho thấy nhiều tổn thương da ban đầu có thể chỉ xuất hiện dưới dạng một nốt nhỏ, nhưng nếu là tổn thương ác tính hoặc không được xử lý triệt để sẽ có nguy cơ tái phát nhiều lần, xâm lấn ngày càng sâu vào mô mềm, cơ và thậm chí cả xương.

TS.BS Dương Mạnh Chiến khuyến cáo, người dân tuyệt đối không được chủ quan với các tổn thương dạng nốt, sùi, loét kéo dài trên da. Đặc biệt, những tổn thương đã từng điều trị nhưng liên tục tái phát cần được thăm khám tại các cơ sở có khả năng chẩn đoán, điều trị ung thư kết hợp phẫu thuật tạo hình.

“Trong nhiều trường hợp, tổn thương tái phát liên tục là do không thể cắt đủ rộng ở những lần điều trị trước vì lo ngại không che phủ được khuyết hổng sau phẫu thuật. Nếu có kế hoạch tái tạo phù hợp ngay từ đầu, phẫu thuật viên sẽ chủ động cắt bỏ triệt để hơn, từ đó giảm nguy cơ tái phát và bảo tồn tốt hơn chức năng cho người bệnh”, TS.BS  Dương Mạnh Chiến nhấn mạnh.

Rối loạn tiêu hóa, đại tiện phân không thành khuôn và thỉnh thoảng lẫn máu – những triệu chứng tưởng chừng như vô hại này lại là dấu hiệu cảnh báo một khối polyp “khủng” đang âm thầm phát triển trong cơ thể.

Từ những triệu chứng mờ nhạt đến khối polyp trong trực tràng

Khoảng một năm trở lại đây, chị N.T.C. (48 tuổi, ở Ninh Bình) thường xuyên bị táo bón dù đã cố gắng cải thiện ăn uống nhưng không thuyên giảm. Cách đây khoảng 3 tháng, chị C. phát hiện có vài giọt máu đỏ tươi trước mỗi lúc đi đại tiện, phân không thành khuôn. Nghĩ rằng  đây chỉ là  tình trạng táo bón kéo dài gây nứt kẽ hậu môn hoặc trĩ dẫn đến chảy máu khi đại tiện, chị tự theo dõi tại nhà.

 Tuy nhiên, một thời gian sau, chị nhận thấy cơ thể mệt mỏi, gầy sút cân và xuất hiện những cơn đau ê ẩm, thi thoảng có cơn nhói đau ở phần bụng dưới. Do từng được chẩn đoán viêm loét trực tràng đã nội soi cách đây 3 năm, chị nghĩ bệnh cũ tái phát nên đã đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương để thăm khám.

BSCKII. Nguyễn Đắc Hanh – Phụ trách Khoa Khám bệnh theo yêu cầu và Quốc tế, thuộc Trung tâm Khám chữa bệnh theo yêu cầu và Quốc tế, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương –  bác sĩ trực tiếp thăm khám cho bệnh nhân cho biết: Kết quả nội soi dạ dày – đại tràng tại Trung tâm Nội soi Tiêu hóa và Thăm dò chức năng đã đưa ra một chẩn đoán bất ngờ. Bệnh nhân C. có một khối polyp lớn lan tỏa (LST) với kích thước lên tới 2,5cm x 3,5cm nằm ngay tại trực tràng. Khối polyp có kích thước lớn và bám sát ranh giới niêm mạc, khiến việc cắt bỏ bằng các phương pháp nội soi thông thường (như cắt polyp bằng thòng lọng) gặp nhiều khó khăn, nguy cơ cắt không hết tổn thương và tái phát cao.

ESD (cắt tách dưới niêm mạc) – Giải pháp bảo tồn trực tràng cho người bệnh có polyp kích thước lớn

Trước đây, với những bệnh nhân sở hữu khối polyp trực tràng kích thước lớn như vậy, các bác sĩ thường phải chỉ định phẫu thuật mở hoặc nội soi ổ bụng để cắt bỏ đoạn ruột tổn thương. Điều này không chỉ gây tổn thương lớn về giải phẫu đại trực tràng, kéo dài thời gian phục hồi mà còn đi kèm với nỗi ám ảnh lớn nhất của người bệnh: Phải cắt một đoạn đại tràng hoặc sau cắt phải làm hậu môn nhân tạo. 

Sự phát triển của các kỹ thuật nội soi can thiệp đã mở ra thêm lựa chọn điều trị hiệu quả cho những trường hợp như chị C. Sau khi hội chẩn kỹ lưỡng, đánh giá các kết quả xét nghiệm, chỉ số dấu ấn ung thư và chức năng cơ thể của bệnh nhân đều trong giới hạn bình thường, ổn định, đội ngũ bác sĩ của Trung tâm Nội soi Tiêu hóa và Thăm dò chức năng đã quyết định áp dụng Kỹ thuật Cắt tách dưới niêm mạc qua nội soi (ESD) để loại bỏ khối polyp.

TS.BS Trần Việt Hùng, Phó Giám đốc Trung tâm Nội soi Tiêu hóa và Thăm dò chức năng chia sẻ: “Kỹ thuật ESD (Endoscopic Submucosal Dissection) là một trong những kỹ thuật nội soi can thiệp hiện đại tiên tiến nhất hiện nay. Phương pháp này cho phép bác sĩ sử dụng các dao mổ nội soi chuyên dụng để bóc tách trọn vẹn các khối tổn thương, khối u hoặc polyp kích thước lớn ở ống tiêu hóa mà không cần phẫu thuật mở ổ bụng hay cắt đoạn ruột.”

Ưu điểm của kỹ thuật nội soi ESD trong bóc tách polyp đại tràng kích thước lớn mang lại những giá trị vượt trội cho bệnh nhân. Khối polyp được bóc tách trọn vẹn nguyên khối ngay qua đường nội soi tự nhiên, không để lại sẹo, không đau đớn kéo dài và hạn chế tối đa các tai biến, biến chứng. Đồng thời, kỹ thuật giúp giữ lại hoàn toàn đoạn trực tràng và chức năng hậu môn tự nhiên, giúp người bệnh thoát khỏi nỗi ám ảnh mang túi hậu môn nhân tạo suốt đời, đảm bảo chất lượng cuộc sống sau điều trị. Sau can thiệp, người bệnh tỉnh táo nhanh, có thể ăn nhẹ và vận động sớm, thời gian nằm viện ngắn (thường chỉ sau 1-2 ngày là có thể xuất viện).

Đến nay, ca thủ thuật bóc tách khối polyp cho chị C. đã được thực hiện thành công tốt đẹp. Khối bệnh phẩm sau khi cắt toàn bộ đã được làm xét nghiệm giải phẫu mô bệnh học để đánh giá chuyên sâu bản chất tế bào, từ đó đưa ra hướng theo dõi tối ưu và bảo đảm tối đa hiệu quả điều trị và an toàn cho người bệnh.

Qua trường hợp này, các chuyên gia y tế khuyến cáo: Ung thư đại trực tràng và các khối polyp lớn thường tiến triển rất âm thầm, hầu như không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn khởi phát. Do đó, người dân không nên chủ quan bỏ qua những dấu hiệu dù là nhỏ nhất như: thay đổi thói quen đại tiện (táo bón hoặc tiêu chảy kéo dài), phân dẹt, phân không thành khuôn, hoặc đại tiện ra máu.

Mọi người cần chủ động đi khám và thực hiện nội soi tiêu hóa định kỳ, đặc biệt là những người nhóm đối tượng trên 40 tuổi hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh lý đại trực tràng. Việc này giúp phát hiện sớm và xử lý kịp thời các tổn thương ngay từ khi còn ở dạng tiền ung thư, từ đó bảo vệ sức khỏe và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Từ một khối u nhỏ chỉ 2 cm, người bệnh cho rằng chưa nguy hiểm nên đã quyết định tự điều trị tại nhà bằng thuốc nam không rõ nguồn gốc. Để rồi khi những cơn đau tức hạ sườn phải dồn dập kéo đến, bà bàng hoàng khi biết khối u đã âm thầm “phình” lên gấp 10 lần và bị hoại tử .

Trung tâm Phẫu thuật Gan mật và Tiêu hóa – Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương vừa phẫu thuật cắt bỏ thành công khối u gan kích thước “khủng” nói trên cho bệnh nhân nữ H. T (67 tuổi, trú tại Hà Nội).

Qua khai thác bệnh sử được biết, bà T. có tiền sử viêm gan B từ nhiều năm trước nhưng không điều trị chuyên khoa thường xuyên. Cách đây một thời gian, bà từng đi khám và phát hiện một khối u gan kích thước khoảng 2 cm. Tuy nhiên, cho rằng khối u còn nhỏ, chưa nguy hiểm nên không tiếp tục theo dõi tại cơ sở chuyên khoa mà lựa chọn tự điều trị bằng thuốc nam tại nhà theo kinh nghiệm truyền miệng.

Sự chủ quan này đã phải trả giá đắt. Sau một thời gian tự uống thuốc, bà T. bắt đầu mệt mỏi kéo dài, vùng hạ sườn phải xuất hiện các cơn đau tức dữ dội. Quay lại bệnh viện kiểm tra, kết quả chẩn đoán khiến cả bệnh nhân và gia đình bàng hoàng: Khối u ở gan trái ban đầu đã phát triển nhanh lên tới kích thước 20 cm, kèm theo tình trạng hoại tử nghiêm trọng ở phần trung tâm khối u.

BSCKII Nguyễn Trường Giang, Phó Giám đốc Trung tâm phẫu thuật Gan mật, Tiêu hóa (Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương) cho biết, đây là một trường hợp u gan tiến triển đặc biệt lớn do người bệnh hoàn toàn bỏ trống việc điều trị và theo dõi từ giai đoạn sớm.

“Với các khối u có kích thước lớn như thế này, việc can thiệp điều trị trở nên vô cùng phức tạp, thách thức cả về mặt kỹ thuật phẫu thuật lẫn tiên lượng lâu dài của người bệnh”, BS Giang phân tích.

Theo BS Giang, kích thước khối u gan là yếu tố tiên quyết, ảnh hưởng trực tiếp đến tiên lượng sống còn của bệnh nhân. Kích thước khối u càng lớn thì tiên lượng điều trị càng xấu, nguy cơ tái phát và biến chứng càng cao. Đặc biệt, khi kích thước khối u vượt quá ngưỡng 10 cm, tỷ lệ sống sau 5 năm của người bệnh bị kéo giảm đáng kể, đồng thời nguy cơ tái phát và lan rộng tổn thương trong gan cũng tăng cao.

Ở trường hợp của bệnh nhân T., khối u chạm ngưỡng 20 cm đã gây chèn ép nặng nề lên các cơ quan lân cận, làm tăng nguy cơ xuất hiện các biến chứng nguy hiểm như huyết khối tĩnh mạch cửa hoặc các tổn thương lan rộng trong gan. Bệnh nhân sau đó đã được chỉ định phẫu thuật cắt bỏ toàn bộ gan trái. Dù ca mổ thành công, tình trạng người bệnh ổn định và đã được xuất viện. Tuy nhiên, với các trường hợp phải cắt gan lớn, người bệnh vẫn đối mặt nguy cơ biến chứng hậu phẫu và cần được theo dõi lâu dài.

Từ ca bệnh này, BS Nguyễn Trường Giang nhấn mạnh, các trường hợp u gan kích thước lớn thường phải thực hiện phẫu thuật cắt gan lớn. Điều này đồng nghĩa với việc thời gian mổ kéo dài, nguy cơ mất máu nhiều, tăng tỷ lệ suy gan sau mổ. Thời gian hồi phục của bệnh nhân sẽ lâu hơn rất nhiều so với các trường hợp được can thiệp từ sớm.

Nếu khối u được phát hiện và kiểm soát ngay từ giai đoạn sớm, khi tổn thương còn nhỏ, việc điều trị sẽ thuận lợi, ít xâm lấn và tiên lượng sống của bệnh nhân tốt hơn rất nhiều. Tuy nhiên, một bộ phận lớn người dân hiện nay vẫn có tâm lý chủ quan khi thấy u nhỏ, hoặc ôm tâm lý “có bệnh bái tứ phương” rồi tự điều trị bằng các loại lá cây, thuốc nam không rõ nguồn gốc, bỏ lỡ mất “thời gian vàng” cứu mạng.

BS Giang khuyến cáo: Người mắc viêm gan B bắt buộc phải khám định kỳ và tầm soát ung thư gan thường xuyên theo đúng hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa.

“Khi đã phát hiện khối u gan, dù kích thước nhỏ đến đâu, người bệnh vẫn cần được theo dõi và điều trị bài bản tại cơ sở y tế chuyên khoa. Tuyệt đối không tự ý sử dụng thuốc nam, thuốc truyền miệng hoặc các sản phẩm không rõ nguồn gốc khi chưa có bằng chứng khoa học chứng minh. Đôi khi, chỉ từ một khối u nhỏ vài centimet, sự chần chừ điều trị có thể khiến bệnh tiến triển thành một ‘khối đá im lặng’ khổng lồ trong gan”, BS Giang đưa ra lời cảnh báo đắt giá.

Mùa hè nắng nóng là thời điểm số trường hợp bị chó, mèo cắn có xu hướng gia tăng, kéo theo nguy cơ phơi nhiễm bệnh dại. Đáng lo ngại, nhiều người bị chính thú cưng nuôi trong nhà tấn công nhưng lại chủ quan, chậm trễ đi tiêm phòng, làm tăng nguy cơ ảnh hưởng đến tính mạng.

Thời tiết oi bức không chỉ khiến con người mệt mỏi mà còn có thể khiến động vật dễ bị kích động, thay đổi hành vi, làm tăng nguy cơ tấn công người. Chỉ trong hai tuần gần đây – thời điểm nắng nóng gay gắt, Trung tâm Tiêm chủng, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương đã tiếp nhận hơn 51 trường hợp đến tiêm huyết thanh và vắc-xin phòng dại sau khi bị chó, mèo cắn hoặc cào.

Đáng chú ý, chỉ trong chưa đầy 30 phút của một buổi sáng, Trung tâm Tiêm chủng đã tiếp nhận liên tiếp 3 trường hợp đến tiêm phòng dại. Mỗi trường hợp là một bài học về sự chủ quan mà bất kỳ người nuôi chó, mèo nào cũng cần lưu ý.

Trường hợp 1: Chủ quan vì “chó nhà được nuôi từ bé”

Trường hợp của ông N. V. B. (67 tuổi, trú tại Sóc Sơn, Hà Nội) là ví dụ điển hình của tâm lý chủ quan khi cho rằng chó nuôi trong nhà từ bé sẽ không có nguy cơ mang bệnh. Cách đây 2 tuần, thấy con chó nuôi lao vào cắn con bê, ông chạy đến ngăn lại thì bị cắn vào lòng bàn tay, tạo một vết thương dài khoảng 1cm. Vì nghĩ chó chỉ dữ tợn nhất thời, ông không đi tiêm phòng. Đúng 2 tuần sau, con chó đột ngột bỏ ăn rồi chết. Lúc này, cả gia đình mới hốt hoảng đưa ông B. đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cầu cứu. Theo các bác sĩ, việc chậm trễ tới 2 tuần là khoảng thời gian vô cùng nguy hiểm đối với một ca phơi nhiễm dại.

Trường hợp 2: Hiểm họa từ thú cưng mới mua chưa tiêm phòng

Trường hợp thứ hai là anh N.T.A (23 tuổi, ở Vĩnh Thanh Hà Nội). Anh A. mới mua một chú mèo con 2 tháng tuổi về nuôi và chưa kịp đưa đi tiêm phòng. Trong lúc cho ăn, anh bị chú mèo cắn vào tay. Chỉ 3 ngày sau, con mèo đột ngột chết không rõ nguyên nhân. Nghĩ mèo chết vì bệnh thông thường, anh A. vẫn không đi tiêm ngay. Phải đến 3 ngày sau đó, được người thân thúc giục, anh mới vội vàng đến bệnh viện để tiêm huyết thanh và vắc-xin.

Trường hợp 3: Xử trí đúng sau phơi nhiễm dại

Ở chiều ngược lại, cách xử trí của bà N.T.H (65 tuổi, ở Đông Anh, Hà Nội) lại là ví dụ điển hình cho việc xử trí đúng sau phơi nhiễm dại. Ngay sau khi bị chó nhà hàng xóm cắn vào ngón chân gây vết thương rộng khoảng 1cm. Không chần chừ, không chờ theo dõi chó, ngay ngày hôm sau, bà H. đã đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương để tiêm phòng dại. Theo các bác sĩ, việc tiêm phòng sớm giúp cơ thể sinh ra kháng thể kịp thời tạo miễn dịch trước khi virus có thể xâm nhập nhanh vào hệ thần kinh trung ương.

BSCKII Nguyễn Nguyên Huyền, Giám đốc Trung tâm phòng chống dịch, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cảnh báo: Bệnh dại là bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm do virus dại gây ra. Khi đã lên cơn dại, tỷ lệ tử vong là 100% – không có thuốc cứu chữa. Virus dại có thể ủ bệnh trong cơ thể chó, mèo nhiều tháng trước khi phát bệnh. Một con vật bình thường trông có vẻ khỏe mạnh hoặc hiền lành vẫn có thể  đang trong thời kỳ ủ bệnh dại và tiềm ẩn nguy cơ lây truyền virus.

Sai lầm lớn nhất trong các trường hợp bị động vật cắn, cào gây ra những tổn thương hở là chờ xem chó, mèo có chết hay không rồi mới đi tiêm. Nếu vết cắn ở gần thần kinh trung ương như vùng đầu, mặt, cổ hoặc vùng nhiều dây thần kinh như đầu ngón tay, ngón chân, bộ phận sinh dục, virus sẽ di chuyển rất nhanh. Chờ đợi đồng nghĩa với việc đánh cược mạng sống. Đối với chó, mèo từ 2 tháng tuổi trở lên cần được tiêm phòng dại định kỳ hàng năm.

Theo BSCKII Nguyễn Nguyên Huyền: Khi bị chó mèo cắn, người dân cần thực hiện ngay các bước sơ cứu cơ bản sau: Xối rửa ngay vết thương dưới vòi nước chảy liên tục với xà phòng trong vòng 15 phút. Sát khuẩn lại bằng cồn 70 độ hoặc cồn i-ốt. Sau đó đến ngay Trung tâm tiêm chủng gần nhất để được bác sĩ đánh giá nguy cơ và chỉ định tiêm phòng huyết thanh, vắc-xin kháng dại càng sớm càng tốt. Tuyệt đối không tự ý đắp lá thuốc, đi “thầy lang” lấy độc.

Tại Khoa Cấp cứu – Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, các bác sĩ vừa tiếp nhận bệnh nhân N.V.Đ (nam, 21 tuổi, quê Hưng Yên), làm nghề giao hàng (shipper), nhập viện trong tình trạng đa chấn thương sau tai nạn giao thông khi đang giao hàng giữa trời nắng gắt.

Qua khai thác bệnh sử được biết, vào buổi trưa ngày 24/5/2026 – thời điểm Hà Nội bắt đầu đợt nắng nóng gay gắt, bệnh nhân đang di chuyển ngoài trời để giao hàng thì đột ngột xuất hiện choáng váng, hoa mắt, chóng mặt. Do mất kiểm soát tay lái, anh Đ. đâm vào đuôi xe ô tô phía trước. Khi vào viện, bệnh nhân còn tỉnh nhưng mệt nhiều, buồn nôn, đồng thời có chấn thương gây biến dạng vùng đùi và bàn chân phải.

ThS.BSNT Phạm Thanh Bằng – Khoa Cấp cứu cho biết, bệnh nhân được chẩn đoán say nắng, say nóng kèm chấn thương do mất tự chủ tay lái trong quá trình tăng thân nhiệt. Ngay khi nhập viện, ê-kíp cấp cứu đã xử trí theo phác đồ say nắng, say nóng gồm: cởi bỏ bớt quần áo, làm mát cơ thể, truyền dịch và đưa bệnh nhân vào môi trường điều hòa, thoáng mát để hạ nhiệt. Sau khoảng 30 phút, tình trạng hoa mắt, chóng mặt giảm, bệnh nhân tỉnh táo hơn. Phần chấn thương vùng đùi và bàn chân phải được cố định, sau đó chuyển Ngoại khoa để xử trí tiếp.

Theo BS Bằng, say nóng và say nắng đều là các tình trạng cấp cứu thường gặp trong mùa hè. Nguyên nhân là cơ thể tăng thân nhiệt vượt quá khả năng điều hòa, thường xảy ra khi làm việc hoặc di chuyển lâu dưới trời nắng nóng. Người bệnh có thể mệt lả, vã mồ hôi, chóng mặt, buồn nôn, tim đập nhanh, thậm chí rối loạn ý thức.

“Trường hợp bệnh nhân Đ. là một minh chứng điển hình cho tình trạng tăng thân nhiệt nghiêm trọng do phải hoạt động ngoài trời liên tục. Với những người làm việc cường độ cao dưới trời nắng như shipper, công nhân, lao động ngoài trời…, nguy cơ say nắng, say nóng rất cao. Chỉ một cơn choáng váng hoặc mất tập trung thoáng qua cũng có thể khiến người điều khiển phương tiện mất kiểm soát tay lái, dẫn tới tai nạn giao thông, tai nạn lao động nghiêm trọng”. BS Bằng nhận định.

BS Bằng nhấn mạnh thêm, nếu không được xử trí kịp thời, say nắng, say nóng có thể tiến triển nặng. Người bệnh có thể tụt huyết áp, rối loạn thần kinh, thay đổi tri giác, kích thích, mê sảng, co giật, hôn mê.

Theo BS Bằng, khoảng 1 giờ đầu sau khi xảy ra say nắng, say nóng được xem là “thời gian vàng” để xử trí. Nếu bệnh nhân không được làm mát và cấp cứu kịp thời trong giai đoạn này, nguy cơ xảy ra biến chứng thần kinh sẽ tăng rất cao.

BS Bằng khuyến cáo, khi gặp người có dấu hiệu say nắng, say nóng cần nhanh chóng đưa vào nơi thoáng mát, bóng râm hoặc phòng điều hòa; nới lỏng hoặc cởi bớt quần áo; khai thông đường thở; chườm khăn mát ở vùng cổ, nách, bẹn để hạ nhiệt từ từ. Người bệnh có thể được bổ sung nước hoặc điện giải nếu còn tỉnh táo. Tuy nhiên, không nên đưa người bệnh vào môi trường quá lạnh đột ngột để tránh ảnh hưởng đến quá trình điều hòa thân nhiệt.

Nếu xuất hiện các dấu hiệu như mê sảng, kích thích, vật vã, lơ mơ, co giật hoặc không tỉnh táo, cần đưa ngay đến cơ sở y tế để được cấp cứu.

BS Bằng cũng lưu ý, những người có nguy cơ cao bị say nắng, say nóng gồm trẻ nhỏ, người cao tuổi, người lao động ngoài trời cường độ cao, người mặc quần áo không phù hợp hoặc uống không đủ nước. Trong thời tiết nắng nóng, cần mặc quần áo rộng, sáng màu, đội mũ rộng vành, uống nước thường xuyên kể cả khi chưa khát và hạn chế làm việc liên tục quá lâu dưới trời nắng.

Đặc biệt, nên nghỉ giải lao 10–15 phút sau mỗi 45 phút đến 1 giờ lao động ngoài trời và tuyệt đối không để trẻ em hoặc bất kỳ ai trong ô tô đỗ dưới trời nắng nóng, bởi nhiệt độ trong xe có thể tăng cao chỉ trong thời gian ngắn.

Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương vừa phẫu thuật thành công ca bệnh rò luân nhĩ hai bên tai cho một bệnh nhi 6 tuổi. Điều đáng chú ý là yếu tố gia đình rất đậm nét, phản ánh rõ rệt tính chất di truyền của dị tật bẩm sinh này qua 3 thế hệ nam giới.

Bệnh nhi N.V (6 tuổi, trú tại Lào Cai) nhập viện trong tình trạng có lỗ rò luân nhĩ bẩm sinh xuất hiện ở vùng trước vành tai cả hai bên. Qua khai thác tiền sử gia đình, các bác sĩ ghi nhận cả 3 thế hệ nam giới trong gia đình, từ đời ông nội đến đời cháu, đều mang dị tật này và đều đã phải can thiệp phẫu thuật bóc tách đường rò. Bản thân bệnh nhi V. là thành viên thứ 4 trong gia đình ghi nhận dị tật này.

Theo lời kể của người nhà, hai lỗ rò trước tai của cháu V. thường xuyên tiết ra chất bã đậu màu trắng, chảy dịch có mùi hôi và gây ngứa ngáy khó chịu khi bị bít tắc. Nhận thấy lỗ rò tạm thời khô ráo, không sưng viêm cấp tính, gia đình đã chủ động đưa cháu đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương để phẫu thuật cắt bỏ hoàn toàn đường rò hai bên. Việc can thiệp sớm này nhằm triệt tiêu nguy cơ tái viêm nhiễm và áp-xe nguy hiểm – biến chứng mà người anh trai (12 tuổi) của cháu từng gặp phải trước đây.

Bác sĩ chuyên khoa I Trịnh Thùy Liên, chuyên khoa Tai Mũi Họng (Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương) cho biết, sau quá trình phẫu thuật bóc tách tỉ mỉ, toàn bộ đường rò, một phần màng sụn vành tai ở đáy xoang và phần sụn sát chân đường rò đã được loại bỏ nhằm triệt tiêu hoàn toàn chân rò. Sau hơn 1 giờ, ca mổ loại bỏ lỗ rò luân nhĩ hai bên tai cháu V. đã thành công tốt đẹp.

“Sau 1 ngày phẫu thuật, tình trạng của cháu V. ổn định, tỉnh táo, các chỉ số sinh tồn bình thường và không sốt. Vết mổ khô sạch, không sưng nề, đau ít, bệnh nhân không cần dùng thuốc giảm đau sau mổ”, bác sĩ Liên thông tin.

Rò luân nhĩ là một dị tật bẩm sinh lành tính, hình thành do sự hợp nhất không hoàn chỉnh của các gờ cấu tạo nên tai ngoài trong khoảng tuần thứ 6 của thai kỳ. Dị tật này biểu hiện là một lỗ nhỏ ở vùng trước vành tai, đi sâu vào trong và bám vào màng sụn tai.

Rò luân nhĩ được ghi nhận có liên quan đến yếu tố di truyền ở một số trường hợp. Dị tật này có xu hướng di truyền theo tính trạng trội trên nhiễm sắc thể thường nhưng có hiện tượng độ thấm không hoàn toàn. Điều này lý giải vì sao kiểu hình này có thể lặp lại liên tục hoặc nhảy vọt qua các thành viên, và trong trường hợp đặc biệt của gia đình bệnh nhi V., dị tật đã biểu hiện liên tục ở các thành viên nam qua 3 thế hệ.

Mặc dù rò luân nhĩ là dị tật lành tính, song bên trong lỗ rò lại là một hệ thống ống lót bằng biểu mô có khả năng bài tiết dịch. Nếu không được vệ sinh đúng cách, dịch tích tụ lâu ngày sẽ dẫn đến nhiễm trùng, hóa mủ hoặc hình thành khối áp-xe.

BSCKI Trịnh Thùy Liên khuyến cáo, việc theo dõi sát sao biểu hiện của lỗ rò là cực kỳ quan trọng. Tình trạng viêm nhiễm tái diễn nhiều lần không chỉ gây đau đớn mà còn có nguy cơ như viêm tấy, áp xe quanh lỗ rò, viêm sụn vành tai, tiêu sụn thậm chí dị hình vành tai, viêm tắc tĩnh mạch xoang và liệt mặt. Khi lỗ rò có dấu hiệu chảy dịch hôi, sưng, nóng, đỏ, đau, gia đình cần đưa trẻ đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám. Thời điểm lý tưởng nhất để phẫu thuật điều trị triệt để là khi tổn thương đã qua giai đoạn viêm cấp tính.

Xơ gan được ví như “kẻ giết người thầm lặng” vì diễn tiến âm thầm trong nhiều năm. Tuy nhiên, nhiều người bệnh chủ quan, tiếp tục sử dụng rượu bia và các loại thuốc không rõ nguồn gốc, khiến bệnh tiến triển trầm trọng.

Tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, thời gian gần đây liên tục tiếp nhận những ca bệnh nhập viện trong tình trạng suy kiệt, xuất huyết tiêu hóa ồ ạt – hậu quả trực tiếp từ việc uống rượu thường xuyên trong khi gan đã xơ.

Cảnh báo từ thực tế lâm sàng

Ca bệnh 1: Ông Tạ Văn K. (51 tuổi, trú tại Thái Nguyên) có tiền sử nghiện rượu nhiều năm trong khi gan đã chuyển sang giai đoạn xơ gan. Ông K. nhập viện trong tình trạng nôn ra máu, đi ngoài ra máu đỏ tươi, da vàng sạm, thể trạng suy kiệt và củng mạc mắt vàng đậm.

Bệnh nhân nhập viện trong trạng thái tỉnh nhưng kích động mạnh, mạch nhanh 100 lần/phút, huyết áp 148/80 mmHg. Nội soi cho thấy đoạn 1/3 dưới thực quản có giãn tĩnh mạch thực quản độ II, nhiều ổ loét 0,5 – 0,6 cm gây viêm dạ dày cấp. Đáng báo động, tiểu cầu của bệnh nhân giảm sâu chỉ còn 33 G/L (nguy cơ xuất huyết tự phát cao) và Bilirubin toàn phần tăng lên 56,6 mmol/L, thể hiện tình trạng suy gan và tắc mật nặng. Bệnh nhân lập tức được truyền 2 đơn vị khối tiểu cầu và 2 đơn vị huyết tương tươi.

Theo ThS.BS Hoàng Thị Mai Hồng, Khoa Nội Tổng hợp: Ngay trong đêm đầu nhập viện, bệnh nhân xuất hiện trạng thái cai rượu có mê sảng (sảng rượu) với biểu hiện lú lẫn, mất định hướng, kích thích, run toàn thân dữ dội, vã mồ hôi liên tục và gồng cứng cơ toàn thân gây ngưng thở ngắn.

Trước tình trạng nguy kịch, các bác sĩ phải phối hợp nhiều biện pháp điều trị nhằm kiểm soát xuất huyết tiêu hóa, bảo vệ chức năng gan và kiểm soát sảng rượu một cách thận trọng để tránh làm gan tổn thương thêm. Sau 3 ngày điều trị tích cực, bệnh nhân dần tỉnh táo, huyết động ổn định, tình trạng nôn và đi ngoài ra máu được kiểm soát.

Ca bệnh 2:  Nghiêm trọng không kém là trường hợp ông Lò Văn N. (64 tuổi, ở Điện Biên), có tiền sử uống rượu trong nhiều năm với lượng rượu khoảng 500 ml rượu/ngày. Sau khi được chẩn đoán xơ gan và viêm gan C cách đây 4 tháng, thay vì điều trị theo đơn bác sĩ, ông tự mua thuốc Nam dạng lá cây để uống.

Cách đây 2 tháng, ông N. mới phát hiện gan đã chuyển sang ung thư gan. Khoảng 5 ngày trước khi nhập viện, ông N. nôn ra máu 4 đến 5 lần, đại tiện phân đen nên được người nhà đưa vào nhập viện tại bệnh viện tuyến dưới khám và điều trị. Sau 4 ngày điều trị, ông N. được chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

Nhập viện trong thể trạng bắt đầu có dấu hiệu suy kiệt, phù nhẹ hai chân, củng mạc mắt vàng nhẹ, bụng chướng mức độ vừa. Hình ảnh siêu âm cho thấy gan phải có khối giảm âm kích thước khoảng 70 x 80mm, nhiều ổ dịch và được chẩn đoán xơ gan mất bù, ung thư biểu mô tế bào gan.

Ca bệnh 3:  Một trường hợp khác là anh Lò Văn X. (41 tuổi, ở Lào Cai), mắc viêm gan C từ năm 2021 và gan đã có dấu hiệu xơ gan. Anh X. vẫn duy trì thói quen uống 400 ml rượu/ngày. Khi cơ thể xuất hiện dấu hiệu vàng da, mệt mỏi, bụng chướng, anh X. cũng được người quen mách dùng thuốc Nam suốt 2 tháng. 1 tuần nay, anh X. thấy tình trạng người mệt mỏi hơn, ăn uống kém, bụng chướng căng to như quả bóng kèm theo cảm giác khó thở dữ dội. Gia đình đưa anh đến bệnh viện tuyến dưới và được chẩn đoán tràn dịch màng phổi. Sau 2 ngày điều trị không thuyên giảm, bệnh nhân được chuyển tuyến đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

Anh X. nhập viện trong tình trạng xơ gan mất bù (giai đoạn cuối của xơ gan), hai chân phù nhẹ, da vàng sạm, củng mạc mắt vàng sậm, ăn uống kém và chướng bụng mức độ nghiêm trọng. Do tràn dịch màng phổi phải ép chặt vào phổi gây khó thở, ngay lập tức các bác sĩ đã phải tiến hành chọc dịch màng phổi cấp cứu, rút ra tổng cộng 2.500 ml dịch màu vàng chanh trong 2 ngày để giải phóng sức ép lồng ngực cho người bệnh.

Các chỉ số xét nghiệm của anh X. đều ở mức báo động: Bilirubin toàn phần tăng lên 167,7 mmol/L (gấp hơn 10 lần bình thường), tiểu cầu hạ thấp còn 25 G/L, đe dọa tính mạng do xuất huyết nội tạng.

Biến chứng nguy hiểm khi xơ gan tiến triển

Ba ca bệnh trên cho thấy một thực trạng đáng báo động đối với những người bệnh xơ gan hiện nay. Xơ gan được ví như “kẻ giết người thầm lặng” vì bệnh tiến triển âm thầm trong nhiều năm mà không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu.

Các chuyên gia y tế cho biết xơ gan gây nhiều biến chứng nguy hiểm do suy giảm chức năng gan và tăng áp lực tĩnh mạch cửa. Các biến chứng thường gặp nhất là xuất huyết tiêu hóa, tụ dịch trong ổ bụng (cổ trướng) và sưng to ở hai bàn chân, cẳng chân; hôn mê gan, bệnh não gan; suy thận; nhiễm trùng, ung thư biểu mô tế bào gan…

Bên cạnh đó, người bị xơ gan tuyệt đối không được uống rượu bia. Cồn là độc chất trực tiếp phá hủy tế bào gan. Việc tiếp tục sử dụng rượu, bia sẽ làm bệnh tiến triển nhanh hơn, tăng nguy cơ biến chứng tử vong (như xuất huyết tiêu hóa, hôn mê gan, ung thư gan). Khi bị xơ gan, chức năng chuyển hóa và đào thải độc tố của gan đã suy yếu nghiêm trọng. Việc uống các loại thuốc Bắc, thuốc Nam không rõ nguồn gốc, thuốc “gia truyền” trôi nổi có thể khiến gan quá tải, dẫn đến suy gan cấp hoặc làm bệnh trầm trọng hơn.