BỆNH LÝ THOÁI HÓA KHỚP GỐI

Khớp gối là một trong những khớp lớn và quan trọng nhất của cơ thể, giữ vai trò chính trong việc nâng đỡ trọng lượng và vận động như đi lại, đứng lên ngồi xuống, chạy nhảy… Do đó, khớp gối dễ bị tổn thương và mắc phải nhiều bệnh lý, đặc biệt ở người lớn tuổi, người lao động nặng hoặc chơi thể thao.

1. Thoái hóa khớp gối là bệnh lý phổ biến của khớp gối.

Thoái hóa khớp gối là tình trạng sụn khớp bị mài mòn, tổn thương, dẫn đến sự chà xát giữa các đầu xương gây đau, cứng khớp và hạn chế vận động. Bệnh tiến triển qua nhiều giai đoạn, có thể gây biến dạng khớp, hẹp khe khớp và ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng đi lại. Các triệu chứng phổ biến bao gồm đau nhức, sưng đỏ, cứng khớp vào buổi sáng và cảm giác lạo xạo khi cử động. Khi bệnh tiến triển nặng có thể dẫn đến những biến chứng nguy hiểm, ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động hàng ngày và khả năng lao động của người bệnh.

2. Nguyên nhân:

• Lão hóa theo tuổi
• Tăng cân, béo phì gây thoái hóa khớp gối sớm trước tuổi

• Chấn thương hoặc dị dạng khớp gối: gãy xương bánh chè, tổn thương đầu dưới của xương đùi, giãn hoặc đứt dây chằng, nếu không được điều trị kịp thời, có thể dẫn đến lệch trục khớp và từ đó gây ra tình trạng thoái hóa khớp dần dần.
• Yếu tố di truyền

• Vận động sai tư thế, quá sức. Lao động nặng nhọc hoặc tham gia các hoạt động thể thao, tập luyện  cường độ cao gây thoái hóa khớp nhanh chóng
• Ít hoạt động thể chất: khớp xương kém linh hoạt và suy yếu cấu trúc của cơ, xương, gân, dây chằng.
• Sử dụng không đúng cách thuốc corticoid: lạm dụng thuốc corticoid có thể tăng nguy cơ thoái hóa khớp.
• Viêm khớp tự miễn: do hệ miễn dịch tự phá hủy, gặp ở một số bệnh nhân.
• Biến dạng xương bẩm sinh: Trẻ em sinh ra với biến dạng xương hoặc sụn sẽ có nguy cơ cao mắc bệnh thoái hóa khớp.
• Chế độ ăn thiếu dinh dưỡng có thể dẫn đến việc sản xuất ít chất nhờn trong túi hoạt dịch, trong khi uống rượu bia quá mức có thể gây tổn hại nghiêm trọng đến sụn khớp.
• Các bệnh lý kèm theo: béo phì, gút, tiểu đường, viêm khớp dạng thấp, rối loạn chuyển hóa, bàn chân bẹt,… cũng gây ảnh hưởng tiêu cực đến xương khớp và sụn.

3. Triệu chứng: Triệu chứng thoái hóa khớp gối bao gồm đau âm ỉ, tăng khi vận động; cứng khớp vào buổi sáng hoặc sau khi ngồi lâu, kéo dài dưới 30 phút; khớp gối; .

• Đau âm ỉ hoặc đau tăng khi vận động và giảm khi nghỉ ngơi
• Cứng khớp buổi sáng (dưới 30 phút)
• Sưng nhẹ khớp, kêu lạo xạo khi di chuyển
• Giảm biên độ vận động: hạn chế vận động, khó duỗi thẳng hoặc gập hết chân
• Sưng khớp hoặc tê bì; và biến dạng khớp gối theo thời gian, có thể dẫn đến chân bị cong hoặc vẹo

4. Các giai đoạn của thoái hóa khớp gối

Giai đoạn 1

Sụn khớp gối bị thoái hóa giai đoạn 1 thường không có biểu hiện rõ ràng. Người bệnh sẽ không cảm thấy đau hoặc khó chịu do sự mài mòn xảy ra giữa các thành phần của khớp là không đáng kể.

Giai đoạn 2

Đây được coi là giai đoạn nhẹ của bệnh. Lúc này, chụp X-quang khớp gối sẽ thấy không gian giữa các xương chưa bị thu hẹp, và các xương không bị cọ xát với nhau. Đồng thời, chất lỏng hoạt dịch được duy trì đủ để khớp vận động bình thường.

Tuy nhiên, đây là thời kỳ mà người bệnh có thể bắt gặp các triệu chứng đầu tiên: đau sau một ngày dài đi bộ hoặc chạy, cứng khớp nhiều hơn khi không cử động trong vài giờ hoặc đau khi quỳ/cúi.

Giai đoạn 3

Giai đoạn 3 của thoái hóa khớp được phân loại là “thoái hóa khớp mức độ trung bình”. Trong giai đoạn này, sụn giữa các xương có dấu hiệu tổn thương rõ ràng, và không gian giữa các xương bắt đầu thu hẹp lại. Những người bị thoái hóa sụn khớp gối giai đoạn 3 có khả năng bị đau thường xuyên khi đi bộ, chạy, cúi, quỳ. Họ cũng có thể bị cứng khớp sau khi ngồi trong thời gian dài hoặc thức dậy vào buổi sáng. Trong khi đó, hiện tượng sưng khớp sẽ xuất hiện nếu người bệnh cử động liên tục trong thời gian dài.

Giai đoạn 4

Giai đoạn 4 thoái hóa khớp được coi là “nghiêm trọng”. Khi bệnh đã tiến triển đến thời kỳ này, bệnh nhân sẽ cảm thấy rất đau và khó chịu mỗi khi đi bộ hoặc cử động khớp. Đó là do không gian giữa các xương bị giảm đáng kể – sụn hầu như không còn nguyên vẹn, khiến khớp bị cứng và đôi lúc trở nên bất động. Lượng chất lỏng hoạt dịch cũng ít đi và không còn đảm nhận được nhiệm vụ giảm ma sát giữa các bộ phận chuyển động của khớp.

5. Biến chứng nguy hiểm  

Thoái hóa khớp gối gây ra các cơn đau mạn tính, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống của người bệnh. Nếu không được điều trị kịp thời, những biến chứng từ thoái hóa ở khớp gối có thể gây suy giảm đáng kể chức năng vận động và ảnh hưởng lớn đến sức khỏe của người bệnh.

• Cứng khớp
• Hạn chế vận động, khiến việc đi lại trở nên khó khăn, thâm chí phải sử dụng nạng.
• Biến dạng khớp gối, chi dưới bị cong và vẹo ra ngoài hoặc vào trong.
• Teo cơ
• Vôi hóa sụn khớp.
• Tàn phế hoặc bại liệt, khiến người bệnh cần đến xe lăn để đi lại.

Bên cạnh đó, bệnh cũng có thể gây ra các vấn đề về lo âu và trầm cảm, ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống của người bệnh:

• Rối loạn giấc ngủ
• Giảm năng suất làm việc
• Tăng cân, ít tập thể dục dẫn đến tiểu đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch, gout.

6. Phương pháp chẩn đoán bệnh

Quá trình chẩn đoán khớp gối bị thoái hóa sẽ bắt đầu bằng việc khám sức khỏe tổng quát. Bác sĩ cũng xem xét tiền sử bệnh, đồng thời hỏi rõ về các triệu chứng xảy ra gần đây. Bạn cần nhớ chính xác biểu hiện nào khiến cơn đau trở nên tồi tệ hơn để giúp bác sĩ xác định, liệu viêm xương khớp hay một chứng bệnh khác là nguyên nhân gây ra cơn đau cho bạn. Ngoài ra, bác sĩ sẽ tìm hiểu xem trong gia đình bạn có ai bị thoái hóa khớp hay không.

Sau khi thăm khám tổng quát, một số chẩn đoán cận lâm sàng sẽ giúp bác sĩ đưa ra kết luận chính xác về tình trạng bệnh của bạn. Bác sĩ có thể chỉ định bạn:

• Chụp X-quang: cho thấy mức độ tổn thương xương và sụn cũng như sự hiện diện của các gai xương nếu có.
• Quét hình ảnh cộng hưởng từ (MRI): Phương pháp này được chỉ định khi chụp X-quang không cho ra hình ảnh rõ ràng về tình trạng bệnh.

7. Điều trị

Mục tiêu chính của điều trị thoái hóa khớp gối là giảm đau và phục hồi khả năng vận động cho người bệnh. Quá trình điều trị là sự kết hợp của những liệu pháp sau:

– Giảm cân

Giảm cân đồng nghĩa với giảm tải trọng cho khớp gối. Việc làm này sẽ giúp cải thiện đáng kể tình trạng đau đầu gối do viêm xương khớp.

– Tập thể dục đều đặn

Việc thường xuyên thực hiện các bài tập thoái hóa khớp gối có thể hỗ trợ tăng cường độ linh hoạt cho các cơ xung quanh đầu gối, đồng thời giúp khớp ổn định hơn và giảm đau.

– Sử dụng thuốc giảm đau và thuốc chống viêm

Các loại thuốc không kê đơn như paracetamol, ibuprofen, naproxen natri… chỉ nên dùng trong tối đa 10 ngày. Sử dụng chúng lâu hơn sẽ làm tăng nguy cơ gặp phải tác dụng phụ. Nếu sau 10 ngày mà thuốc không có tác dụng, bác sĩ có thể kê cho bạn thuốc chống viêm theo toa.

– Tiêm corticosteroid hoặc axit hyaluronic vào đầu gối

Corticosteroid (hay gọi là Corticoid) là loại thuốc giảm đau và chống viêm mạnh. Trong khi đó, axit hyaluronic hoạt động như một loại chất lỏng bôi trơn cho khớp.

– Các liệu pháp thay thế

Một số liệu pháp thay thế có thể hiệu quả đối với tình trạng thoái hóa sụn khớp gối giai đoạn nhẹ hoặc trung bình. Các liệu pháp này bao gồm kem bôi có capsaicin, châm cứu hoặc chất bổ sung (glucosamine, chondroitin…).

– Vật lý trị liệu

Nếu tình trạng thoái hóa khớp khiến bạn gặp khó khăn trong sinh hoạt, các bài tập vật lý trị liệu sẽ rất hữu ích. Chuyên gia sẽ hướng dẫn bạn cách tăng cường cơ bắp và tăng tính linh hoạt cho khớp. Ngoài ra, họ cũng chỉ bạn cách thực hiện các hoạt động hàng ngày, chẳng hạn như làm việc nhà, sao cho ít gây đau khớp nhất.

– Phẫu thuật

Khi mọi phương pháp điều trị trên đều không đem lại hiệu quả, bác sĩ có thể chỉ định bạn phẫu thuật. Những phương pháp phẫu thuật phổ biến để điều trị thoái hóa khớp đầu gối bao gồm:

· Nội soi khớp

Bác sĩ rạch một vết mổ nhỏ, sau đó sử dụng máy nội soi khớp và các dụng cụ nhỏ để loại bỏ sụn bị hư hỏng, sửa chữa dây chằng lỏng lẻo, làm sạch bề mặt xương. Phương pháp này thường được áp dụng cho bệnh nhân dưới 55 tuổi.

· Phẫu thuật cắt xương

Đây là thủ thuật nhằm mục đích thay đổi hình dạng của xương, từ đó làm cho khớp gối có sự liên kết chặt chẽ hơn. Nhược điểm của nó là không điều trị được thoái hóa sụn khớp gối triệt để. Người bệnh có thể phải thực hiện các cuộc phẫu thuật khác sau này.

· Phẫu thuật thay khớp hoặc tạo hình khớp

Đây là thủ thuật trong đó khớp được thay thế bằng các bộ phận nhân tạo làm từ kim loại hoặc nhựa. Tùy mức độ thương tổn, bác sĩ sẽ chỉ định thay một hoặc cả hai bên đầu gối. Phẫu thuật thay khớp thường dành cho những người trên 50 tuổi bị thoái hóa khớp nặng. Hầu hết các khớp nối mới sẽ có tuổi thọ trên 20 năm.