NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT VỀ BỆNH CÚM

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi ThS.Bs Trần Văn Bắc – Phó Trưởng khoa Cấp cứu – Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

1. Bệnh cúm nguy hiểm như thế nào và lây truyền qua con đường nào?

Cúm không đơn thuần là cảm lạnh thông thường. Mỗi năm, các đợt dịch cúm mùa khiến khoảng 3–5 triệu ca trở nặng và cướp đi sinh mạng của 290.000 đến 650.000 người trên thế giới. Bệnh lây lan rất nhanh qua các hạt dịch tiết hô hấp bắn ra khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc thở trong không gian kín, đồng thời có thể lây qua bề mặt hay đồ vật dính virus.

2. Triệu chứng của cúm ra sao và những ai dễ gặp nguy hiểm nhất?

Bệnh thường khởi phát đột ngột với sốt, ho khan, đau họng, chảy nước mũi, mệt mỏi và đau nhức toàn thân. Đa phần người khỏe mạnh sẽ tự hồi phục sau vài ngày. Tuy nhiên, các nhóm dễ chuyển nặng và biến chứng nguy kịch gồm: người từ 65 tuổi trở lên, trẻ nhỏ dưới 5 tuổi (đặc biệt dưới 2 tuổi), phụ nữ mang thai và người có bệnh nền mạn tính như tiểu đường, tim mạch, bệnh phổi.

3. Cúm có thể gây ra những biến chứng nặng nề nào?

Biến chứng nguy hiểm hay gặp nhất là viêm phổi (do chính virus cúm hoặc do vi khuẩn xâm nhập sau đó). Ngoài ra, cúm có thể làm bùng phát các đợt cấp của bệnh nền (như suy tim, hen phế quản), gây suy hô hấp cấp, nhiễm trùng huyết, viêm cơ tim, tổn thương thận hoặc biến chứng thần kinh nguy hiểm như bệnh não hoại tử cấp tính (hay gặp ở trẻ nhỏ).

4. Khi bị cúm thì dùng thuốc gì và cần lưu ý mốc thời gian nào?

Bác sĩ có thể chỉ định thuốc kháng virus (như Oseltamivir hoặc Baloxavir). Điểm mấu chốt là thuốc phát huy hiệu quả tốt nhất nếu được dùng sớm trong vòng 48 giờ đầu kể từ khi xuất hiện triệu chứng, giúp rút ngắn ngày bệnh và giảm nguy cơ biến chứng. Kháng sinh thông thường không diệt được virus cúm mà chỉ được bác sĩ chỉ định nếu có bằng chứng bội nhiễm thêm vi khuẩn.

5. Vì sao năm nào chúng ta cũng cần tiêm nhắc lại vắc-xin cúm?

Virus cúm liên tục biến đổi các phân tử protein bề mặt để trốn tránh hệ miễn dịch của cơ thể. Do đó, vắc-xin cúm phải được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cập nhật chủng virus hằng năm để bảo đảm độ tương thích. Tiêm nhắc lại đều đặn mỗi năm là biện pháp chủ động và hữu hiệu nhất để giảm nguy cơ nhiễm bệnh, giảm nhập viện và giảm tỷ lệ tử vong.

6. Đại dịch cúm phát sinh như thế nào và gần đây có mối lo ngại nào mới?

Đại dịch xảy ra khi xuất hiện một chủng cúm A hoàn toàn mới từ động vật (như chim, gia cầm, lợn) biến đổi hoặc tái tổ hợp để lây truyền bền vững từ người sang người, trong khi cộng đồng chưa hề có miễn dịch. Gần đây, chủng cúm gia cầm độc lực cao H5N1 (nhánh 2.3.4.4b) đang lây lan mạnh sang nhiều loài động vật có vú, trong đó đã ghi nhận lây lan trên các đàn bò sữa tại Mỹ, khiến giới khoa học đặt mức cảnh báo cao về nguy cơ bùng phát đại dịch.

7. Người dân cần làm gì để tự bảo vệ bản thân và gia đình trước bệnh cúm?

• Chủ động tiêm phòng vắc-xin cúm hàng năm, ưu tiên cao cho người già, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người có bệnh mạn tính.
• Duy trì thói quen vệ sinh: thường xuyên rửa tay bằng xà phòng, đeo khẩu trang nơi đông người hoặc khi có biểu hiện hô hấp, che miệng khi ho/hắt hơi.
• Giữ khoảng cách và hạn chế tiếp xúc gần với người đang có triệu chứng sốt ho.
• Tránh tiếp xúc gần với gia cầm, động vật ốm chết không rõ nguyên nhân; không dùng thực phẩm chưa qua nấu chín.
• Khi nghi ngờ mắc cúm và thuộc nhóm có nguy cơ cao, cần đi khám sớm tại cơ sở y tế để được tư vấn dùng thuốc kháng virus kịp thời.