CHẤN THƯƠNG SỌ NÃO

1. TỔNG QUAN

Chấn thương sọ não (CTSN) là một trong những cấp cứu nặng nề và phức tạp nhất trong ngoại thần kinh. Tổn thương có thể chỉ là chấn động nhẹ, nhưng cũng có thể gây hôn mê sâu, máu tụ trong sọ, thậm chí tử vong nếu không được xử trí kịp thời.

2. ĐỊNH NGHĨA

Chấn thương sọ não là tình trạng tổn thương các cấu trúc bên trong hộp sọ bao gồm xương sọ, màng não, mạch máu và mô não.

Tùy theo mức độ tổn thương, CTSN được chia thành hai nhóm chính:

 – Chấn thương sọ kín: Xảy ra khi đầu bị va đập nhưng không có đường thông giữa mô não và môi trường ngoài.

 – Vết thương sọ não: Khi màng não bị rách, dịch não tủy và mô não thông thương với không khí, nguy cơ nhiễm trùng rất cao.

3. NGUYÊN NHÂN THƯỜNG GẶP

Ở Việt Nam, nguyên nhân phổ biến nhất là tai nạn giao thông, đặc biệt do xe máy. Ngoài ra, còn gặp trong:

 – Ngã cao, tai nạn lao động, thể thao, bạo lực.

 – Ở trẻ em: té ngã, chấn thương khi sinh hoặc trong sinh hoạt hằng ngày

4. DẤU HIỆU NHẬN BIẾT

Các triệu chứng có thể xuất hiện ngay sau va chạm hoặc muộn hơn vài giờ, bao gồm:

 – Mất tri giác thoáng qua hoặc kéo dài.

 – Đau đầu dữ dội, nôn ói, lơ mơ.

 – Liệt nửa người, co giật, rối loạn lời nói.

 – Giãn đồng tử, chảy máu tai hoặc mũi.

 Lưu ý quan trọng:

Sau chấn thương, bệnh nhân có thể tỉnh lại bình thường trong vài giờ rồi dần hôn mê lại đó là dấu hiệu điển hình của máu tụ trong sọ, cần mổ cấp cứu ngay.

5. CÁC DẠNG TỔN THƯƠNG CHÍNH

 – Chấn động não: mất tri giác ngắn, không có tổn thương mô não thực thể.

 – Giập não: mô não bị dập nát, phù nề, có thể gây tăng áp lực nội sọ.

 – Máu tụ ngoài màng cứng: máu chảy giữa xương sọ và màng cứng, tiến triển nhanh, cần mổ gấp.

 – Máu tụ dưới màng cứng: máu chảy chậm hơn, có thể cấp tính hoặc mạn tính, gây liệt, rối loạn ý thức.

 – Máu tụ trong não: máu tụ trong nhu mô não, thường ở thùy trán hoặc thái dương.

 – Phù não: phản ứng thường gặp sau CTSN, gây tăng áp lực trong sọ..

Hình ảnh minh họa các trường hợp sọ não trên CT Scannet sọ não

6. CHẨN ĐOÁN VÀ ĐÁNH GIÁ

Bác sĩ sử dụng thang điểm Glasgow (GCS) để đánh giá mức độ tri giác.

 – GCS từ 13–15: nhẹ

 – GCS 9–12: trung bình

 – GCS ≤ 8: nặng, tiên lượng xấu, cần hồi sức tích cực và theo dõi áp lực nội sọ (ICP monitoring).

Chẩn đoán hình ảnh:

 – CT Scan sọ não là tiêu chuẩn vàng giúp phát hiện máu tụ, giập não, vỡ sọ.

 – MRI dùng khi nghi tổn thương lan tỏa hoặc di chứng muộn.

7. ĐIỀU TRỊ

 – Điều trị nội khoa: kiểm soát phù não, duy trì hô hấp, huyết áp, truyền dịch, dùng mannitol hoặc thuốc lợi tiểu.

 – Phẫu thuật: mở sọ lấy máu tụ, giải áp, vá màng cứng, xử lý vết thương sọ hở.

 – Theo dõi áp lực nội sọ: giúp phát hiện sớm tăng áp lực và điều chỉnh điều trị phù hợp.

Việc xử trí ban đầu đúng cách tại tuyến đầu đảm bảo đường thở, tuần hoàn, cố định đầu cổ có thể cứu sống người bệnh và giảm nguy cơ di chứng.

Phẫu thuật chấn thương sọ não tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương

8. TIÊN LƯỢNG VÀ BIẾN CHỨNG

Tỷ lệ tử vong trong chấn thương sọ não nặng dao động 25–30%.

  Các biến chứng thường gặp:

 – Động kinh sau chấn thương.

 – Tràn dịch não thất.

 – Rò dịch não tủy.

 – Sa sút trí tuệ, rối loạn vận động, thay đổi nhân cách.

Chăm sóc hồi phục sau mổ bao gồm vật lý trị liệu, dinh dưỡng, phục hồi ngôn ngữ và tâm lý để giúp bệnh nhân trở lại cuộc sống bình thường

9. PHÒNG NGỪA

 – Đội mũ bảo hiểm đạt chuẩn khi đi xe máy.

 – Thắt dây an toàn khi đi ô tô.

 – Tránh sử dụng rượu bia khi lái xe.

 – Giữ an toàn cho trẻ nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày.

 – Khi có chấn thương đầu hãy đến bệnh viện có chuyên khoa phẫu thuật thần kinh để được chẩn đoán sớm.

10. TẠI SAO LỰA CHỌN BỆNH VIỆN BỆNH NHIỆT ĐỚI TRUNG ƯƠNG

– Đội ngũ chuyên môn vững vàng

Các bác sĩ Ngoại Thần kinh của Bệnh viện được đào tạo bài bản tại những trung tâm lớn như Bệnh viện Bạch Mai, Việt Đức, 108, với kinh nghiệm xử trí hàng trăm ca chấn thương sọ não phức tạp, đa chấn thương và nhiễm trùng thần kinh.

– Phẫu thuật cấp cứu 24/7 với trang thiết bị hiện đại

Hệ thống phòng mổ áp lực dương, kính vi phẫu, máy định vị neuronavigation và nội soi thần kinh cho phép triển khai thường quy các kỹ thuật tiên tiến:

• Phẫu thuật lấy máu tụ ngoài và dưới màng cứng, xử trí giập não, vỡ sọ.
• Phẫu thuật nội soi rửa não thất, dẫn lưu và bơm rửa liên tục.
• Theo dõi áp lực nội sọ (ICP Monitoring) giúp kiểm soát phù não chính xác.
• Hồi sức thần kinh chuyên sâu phối hợp đa chuyên khoa: Ngoại – Gây mê – Hồi sức – Truyền nhiễm.

– Mô hình điều trị toàn diện

BV Bệnh Nhiệt đới TW là một trong số ít bệnh viện triển khai mô hình liên chuyên khoa “Ngoại – Gây mê – Hồi sức – Truyền nhiễm”, cho phép xử trí khép kín từ cấp cứu, phẫu thuật đến hồi sức và kiểm soát nhiễm trùng đặc biệt hiệu quả với bệnh nhân nặng, đa chấn thương hoặc có nhiễm trùng phối hợp.

– Chăm sóc và phục hồi sau mổ toàn diện

Người bệnh được theo dõi và hỗ trợ liên tục sau phẫu thuật: chăm sóc thần kinh, phục hồi chức năng, tư vấn tâm lý xã hội, giúp tối ưu quá trình hồi phục và chất lượng cuộc sống sau chấn thương.

11. KẾT LUẬN

Chấn thương sọ não là tình trạng cấp cứu ngoại khoa khẩn cấp, cần chẩn đoán và xử trí sớm để cứu sống và hạn chế di chứng thần kinh.

Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương là đơn vị duy nhất trong hệ thống bệnh viện truyền nhiễm làm chủ phẫu thuật sọ não cấp cứu  phức tạp, mang lại hy vọng sống cho nhiều bệnh nhân nặng.

Từ một bệnh viện đầu ngành về truyền nhiễm, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương nay đã làm chủ những ca phẫu thuật sọ não phức tạp, trở thành địa chỉ tin cậy trong cấp cứu và điều trị thần kinh tại Việt Nam nơi mỗi ca mổ không chỉ cứu sống một bệnh nhân, mà còn gìn giữ lại cả trí tuệ và tương lai.