CÁCH PHÒNG BỆNH HIV CHO NGƯỜI CÓ NGUY CƠ CAO

1. ĐẶT VẤN ĐỀ

Trong bối cảnh dịch HIV/AIDS vẫn còn là thách thức y tế công cộng tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, việc phòng ngừa lây nhiễm HIV giữ vai trò then chốt trong kiểm soát dịch. Đặc biệt, đối với những người có nguy cơ cao, việc được cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ và dựa trên bằng chứng khoa học sẽ giúp chủ động bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng.

2. HIV LÀ GÌ VÀ AI LÀ NGƯỜI CÓ NGUY CƠ CAO NHIỄM HIV ?

2.1. HIV LÀ GÌ ?

HIV (Human Immunodeficiency Virus) là vi rút gây suy giảm miễn dịch ở người. HIV tấn công chủ yếu vào tế bào lympho T CD4, làm suy yếu hệ miễn dịch, khiến cơ thể dễ mắc các nhiễm trùng cơ hội và một số bệnh ác tính. Nếu không được điều trị, HIV có thể tiến triển thành AIDS (Acquired Immunodeficiency Syndrome).

2.2. NHÓM NGƯỜI CÓ NGUY CƠ CAO NHIỄM HIV

Những đối tượng sau được xếp vào nhóm nguy cơ cao:

• Người quan hệ tình dục không an toàn, đặc biệt khi có nhiều bạn tình hoặc không sử dụng bao cao su thường xuyên.
• Nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM), người chuyển giới nữ.
• Người tiêm chích ma túy sử dụng chung bơm kim tiêm hoặc dụng cụ tiêm chích.
• Người làm nghề mại dâm và khách hàng của mại dâm.
• Người có bạn tình nhiễm HIV hoặc bạn tình không rõ tình trạng HIV.
• Người chưa từng hoặc không xét nghiệm HIV định kỳ.

3. CÁC BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA HIV HIỆU QUẢ

Các biện pháp sau đây được khuyến cáo bởi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Bộ Y tế Việt Nam, dựa trên bằng chứng khoa học.

3.1 Sử dụng bao cao su đúng cách khi quan hệ tình dục

• Sử dụng bao cao su nam hoặc bao cao su nữ đúng cách và đều đặn trong mỗi lần quan hệ tình dục giúp giảm đáng kể nguy cơ lây nhiễm HIV và các bệnh lây truyền qua đường tình dục (STIs).
• Bao cao su cần được sử dụng ngay từ đầu cho đến khi kết thúc quan hệ tình dục.
• Không dùng chung bao cao su cho nhiều lần quan hệ.

3.2 Không dùng chung bơm kim tiêm và dụng cụ tiêm chích

• Tuyệt đối không dùng chung kim tiêm, bơm tiêm hoặc các dụng cụ tiêm chích khác.
• Người sử dụng ma túy nên được tiếp cận các chương trình giảm tác hại, như điều trị thay thế bằng methadone hoặc cung cấp bơm kim tiêm sạch.

3.3 Dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP)

PrEP (Pre-Exposure Prophylaxis) là việc sử dụng thuốc kháng vi rút (ARV) cho người chưa nhiễm HIV nhưng có nguy cơ cao, nhằm ngăn ngừa lây nhiễm HIV.

• Khi tuân thủ tốt, PrEP có thể giảm ≥95% nguy cơ lây nhiễm HIV qua đường tình dục.
• PrEP phù hợp với:
  • Người có quan hệ tình dục nguy cơ cao.
  • Người có bạn tình nhiễm HIV.
  • Nam quan hệ tình dục đồng giới, người chuyển giới nữ.
• Trước khi bắt đầu PrEP, người sử dụng cần được xét nghiệm HIV, tư vấn và theo dõi định kỳ tại các cơ sở y tế.

3.4 Dự phòng sau phơi nhiễm HIV (PEP)

PEP (Post-Exposure Prophylaxis) là việc sử dụng thuốc ARV sau khi xảy ra phơi nhiễm HIV, nhằm ngăn virus xâm nhập và nhân lên trong cơ thể.

• PEP cần được bắt đầu càng sớm càng tốt, tốt nhất trong vòng 24 giờ, và không muộn hơn 72 giờ sau phơi nhiễm.
• Thời gian điều trị tiêu chuẩn là 28 ngày liên tục.
• PEP được chỉ định trong các tình huống như: quan hệ tình dục không an toàn, kim tiêm đâm phải, bị hiếp dâm hoặc cưỡng dâm.

3.5 Xét nghiệm HIV định kỳ và theo dõi sức khỏe

• Người có hành vi nguy cơ nên xét nghiệm HIV định kỳ mỗi 3–6 tháng.
• Xét nghiệm sớm giúp phát hiện và điều trị kịp thời, đồng thời giảm nguy cơ lây truyền cho người khác.
• Người có bạn tình nhiễm HIV cần được tư vấn và theo dõi thường xuyên.

3.6. Giảm số lượng bạn tình và tăng cường giao tiếp an toàn

• Giảm số lượng bạn tình và duy trì mối quan hệ tình dục an toàn, chung thủy giúp giảm nguy cơ lây nhiễm HIV.
• Trao đổi cởi mở, trung thực với bạn tình về tình trạng sức khỏe và HIV giúp tăng hiệu quả phòng ngừa.

4. Kết luận

Phòng ngừa HIV là quá trình chủ động, liên tục và dựa trên hiểu biết khoa học. Đối với người có nguy cơ cao, việc kết hợp nhiều biện pháp như sử dụng bao cao su, không dùng chung kim tiêm, xét nghiệm định kỳ, sử dụng PrEP hoặc PEP khi cần thiết sẽ mang lại hiệu quả bảo vệ tối ưu. Hành động sớm không chỉ bảo vệ bản thân mà còn góp phần bảo vệ cộng đồng và kiểm soát dịch HIV/AIDS bền vững.

5. Tài liệu tham khảo

1. World Health Organization. HIV/AIDS – Prevention.
2. Bộ Y tế. Quyết định số 5968/QĐ-BYT năm 2021 về Hướng dẫn điều trị và chăm sóc HIV/AIDS.
3. Vietnam News. Various HIV/AIDS prevention and control measures in response to changing infection patterns.