Tác giả: Đặng Thị Thanh

Một sơ suất nhỏ trong sinh hoạt suýt gây hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe của bé trai 20 tháng tuổi tại Hà Nội khi nuốt phải mảnh thìa nhựa gãy. Đây cũng là lời cảnh báo đối với các gia đình có con nhỏ trong giai đoạn ngứa răng, thích gặm các vật dụng xung quanh.

Chiều 04/8/2026, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương tiếp nhận bệnh nhi H.N.M. (20 tháng tuổi, Hà Nội) trong tình trạng cấp cứu sau khi nuốt phải dị vật.

Theo người nhà kể lại, khoảng 16 giờ cùng ngày, sau khi tự xúc ăn thìa đầu tiên của hũ sữa chua, bé M. do đang trong giai đoạn ngứa răng lợi nên cắn mạnh vào chiếc thìa nhựa đang cầm trên tay. Chiếc thìa bất ngờ gãy đôi và một nửa mảnh vỡ bị bé nuốt vào đường tiêu hóa. May mắn, dị vật không rơi vào đường thở nên trẻ không xuất hiện các dấu hiệu ho sặc hay khó thở. Ngay sau khi phát hiện sự việc, gia đình đã nhanh chóng đưa bé đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

Tại Khoa Cấp cứu, trẻ tỉnh táo, môi hồng, tự thở tốt, phổi thông khí rõ, chưa có dấu hiệu suy hô hấp. Nhận định đây là dị vật có cạnh sắc, có nguy cơ gây tổn thương đường tiêu hóa, thậm chí thủng hoặc tắc ruột nếu không được lấy ra kịp thời, các bác sĩ đã chỉ định gây mê và tiến hành nội soi lấy dị vật.

BSCKI Lê Thu Trang cho biết: “Dị vật sắc nhọn khi đi qua đường tiêu hóa có thể gây xây xước, chảy máu, thậm chí thủng thực quản hoặc dạ dày. Vì vậy, chúng tôi quyết định nội soi lấy dị vật càng sớm càng tốt để hạn chế nguy cơ biến chứng.”

Bác sĩ Nguyễn Tất Đạt, Trung tâm Nội soi tiêu hóa và Thăm dò chức năng chia sẻ: “qua nội soi, chúng tôi ghi nhận niêm mạc thực quản của bệnh nhi đã bị viêm trợt do mảnh thìa cọ xát trong quá trình di chuyển xuống dạ dày. Tại dạ dày, các bác sĩ phát hiện 1/2 thìa nhựa kích thước khoảng 2,5 cm x 2 cm nằm trong lòng dạ dày. Rất may, thời điểm này dạ dày không còn nhiều thức ăn nên việc xác định vị trí và tiếp cận dị vật diễn ra thuận lợi”.

Bằng kỹ thuật nội soi cùng sự phối hợp nhịp nhàng của ê-kíp, mảnh thìa nhựa đã được lấy ra an toàn, giúp bệnh nhi tránh nguy cơ thủng dạ dày, xuất huyết tiêu hóa và nhiều biến chứng nguy hiểm khác.

Qua trường hợp trên, BSCKI Lê Thu Trang khuyến cáo phụ huynh có con nhỏ, đặc biệt trẻ từ 1–3 tuổi – giai đoạn thường xuyên đưa đồ vật vào miệng để gặm, cắn – cần lựa chọn các dụng cụ ăn uống làm từ chất liệu an toàn, bền, khó gãy như silicone chuyên dụng dành cho trẻ em, hạn chế sử dụng các loại thìa nhựa cứng, giòn, dễ gãy vỡ.

Cha mẹ cần luôn theo dõi khi trẻ tự ăn, vui chơi hoặc cầm nắm các vật dụng nhỏ. Nếu trẻ có biểu hiện ho sặc, tím tái, khó thở hoặc nghi ngờ nuốt phải dị vật, cần thực hiện sơ cứu đúng cách (vỗ lưng, ấn ngực hoặc thủ thuật Heimlich phù hợp với lứa tuổi) và nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất để được xử trí kịp thời.

Đặc biệt, phụ huynh tuyệt đối không tự ý móc họng hoặc áp dụng các mẹo dân gian như cho trẻ uống nhiều nước, nuốt cơm hay thức ăn to với hy vọng đẩy dị vật xuống, bởi những cách làm này có thể khiến dị vật di chuyển sâu hơn, gây tổn thương nặng nề cho đường tiêu hóa hoặc đường thở.

Chỉ khoảng 15 phút sau tai nạn giao thông, nam thanh niên 18 tuổi được đưa tới Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương trong tình trạng sốc mất máu do đa chấn thương. Trước tình trạng nguy kịch, BSCKII Trần Thượng Việt – Trưởng khoa Ngoại Tổng hợp, Tiết niệu và Nam học đã quyết định kích hoạt quy trình Báo động đỏ, huy động khẩn cấp các ê-kíp phối hợp cấp cứu. Nhờ đó, người bệnh được đưa lên bàn mổ chỉ khoảng 10 phút sau khi nhập viện, tận dụng “thời gian vàng” trước khi tình trạng sốc mất máu trở nên không thể hồi phục.

Cuộc chạy đua bắt đầu ngay từ cửa Khoa Cấp cứu

Người bệnh P.T.D. (18 tuổi, Hà Nội) được xe cấp cứu đưa đến Khoa Cấp cứu chỉ khoảng 15 phút sau vụ va chạm giữa xe máy và ô tô.

Ngay khi tiếp nhận, ê-kíp trực Khoa Cấp cứu nhanh chóng triển khai tiếp cận bệnh nhân đa chấn thương theo nguyên tắc ABCDE. Mặc dù bệnh nhân vẫn còn tỉnh táo và có thể giao tiếp, nhưng các bác sĩ nhận thấy đây là tình trạng không hề “ổn định” như biểu hiện bên ngoài. Các chỉ số sinh tồn cho thấy người bệnh đã rơi vào sốc mất máu với mạch nhanh 120 lần/phút, huyết áp chỉ còn 75/55 mmHg. Khám lâm sàng ghi nhận vùng ngực và bụng bầm tím diện rộng, bụng trướng căng, phản ứng thành bụng, cảm ứng phúc mạc rõ, kèm theo vết thương hở vùng hông phải lộ xương cánh chậu.

Song song với việc hồi sức ban đầu, điều dưỡng Khoa Cấp cứu nhanh chóng thiết lập hai đường truyền tĩnh mạch ngoại vi cỡ lớn, lấy máu làm xét nghiệm, gửi định nhóm máu và chuẩn bị truyền máu tối cấp. Đồng thời, siêu âm FAST tại giường được thực hiện ngay và phát hiện nhiều dịch tự do trong ổ bụng, nghi ngờ chảy máu trong.

Sau khi trực tiếp đánh giá người bệnh, kết hợp dấu hiệu sốc mất máu, khám lâm sàng và kết quả siêu âm FAST tại giường, BSCKII Trần Thượng Việt nhận định người bệnh nhiều khả năng bị đa chấn thương, trong đó có chấn thương bụng kín và chấn thương ngực kín gây chảy máu nội tạng nghiêm trọng, cần phẫu thuật cấp cứu ngay.

Trước tình trạng nguy kịch, BSCKII Trần Thượng Việt quyết định kích hoạt ngay quy trình Báo động đỏ nội viện và chỉ định chuyển thẳng người bệnh lên phòng mổ mà không chờ chụp CT ngực – bụng, không chờ có kết quả xét nghiệm máu, không chờ thân nhân hoàn tất các thủ tục hành chính và không chờ đóng viện phí.

BSCKII Trần Thượng Việt nhấn mạnh: “Trong những trường hợp này, quyết định quan trọng nhất không phải là có thêm một phim CT hay thêm một kết quả xét nghiệm, mà là xác định đúng người bệnh đang chảy máu đe dọa tính mạng và đưa họ lên phòng mổ nhanh nhất có thể. Nếu chờ đủ mọi quy trình thông thường thì có thể người bệnh sẽ không còn cơ hội để phẫu thuật.”

Ngay sau khi Báo động đỏ được kích hoạt, tổng đài bệnh viện đồng loạt huy động các lực lượng gồm Khoa Gây mê hồi sức, Khoa ngoại Tổng hợp- Tiết niệu và Nam học, Trung tâm Hồi sức tích cực, Trung tâm Phẫu thuật Gan mật và Tiêu hóa, Khoa Ngoại Chấn thương chỉnh hình, Khoa Huyết học – Truyền máu cùng nhiều đơn vị liên quan sẵn sàng phối hợp.

Trong khi Khoa Cấp cứu tiếp tục hồi sức, Khoa Gây mê hồi sức khẩn trương kích hoạt quy trình chuẩn bị phòng mổ, thuốc và phương tiện kiểm soát đường thở, các đường truyền cần thiết, đồng thời sẵn sàng phương án hồi sức truyền máu khối lượng lớn. Chỉ khoảng 10 phút sau khi nhập viện, người bệnh đã được đưa lên bàn mổ.

Ca phẫu thuật sinh tử với sự phối hợp đa chuyên khoa

Khi mở ổ bụng, các bác sĩ ghi nhận khoảng 1,5 lít máu tươi trong ổ bụng. Người bệnh bị vỡ lách chảy máu ồ ạt; rách cơ hoành trái dài 10cm, gây thoát vị toàn bộ dạ dày, lách và ruột non lên khoang màng phổi trái; vết rách gan sâu trên 5 cm; đụng dập và rách mạc treo ruột non; cùng vết thương hở vùng hông phải lộ xương cánh chậu.

Ê-kíp Khoa Ngoại Tổng hợp – Tiết niệu và Nam học tiến hành cắt lách, khâu phục hồi cơ hoành, cắt đoạn ruột non tổn thương và xử trí các tổn thương trong ổ bụng. Trung tâm Phẫu thuật Gan mật và Tiêu hóa cùng Khoa Ngoại Chấn thương chỉnh hình phối hợp xử trí các tổn thương gan và khung chậu. Trong suốt cuộc mổ, ê-kíp Gây mê hồi sức liên tục truyền máu, chế phẩm máu và hồi sức tuần hoàn nhằm duy trì huyết động cho người bệnh.

BSCKII Nguyễn Chiến Quyết, Khoa Ngoại Tổng hợp – Tiết niệu và Nam học cho biết: “Đây là cuộc phẫu thuật mà nhiều ê-kíp phải làm việc cùng lúc. Trong khi một nhóm phẫu thuật cầm máu, nhóm khác hồi sức tuần hoàn, truyền máu liên tục để giữ cho người bệnh vượt qua từng phút nguy kịch.”

Sau phẫu thuật, bệnh nhân tiếp tục được chuyển đến Trung tâm Hồi sức tích cực trong tình trạng hậu phẫu rất nặng. Tại đây, các bác sĩ tiếp tục kiểm soát tình trạng sốc mất máu, điều trị suy hô hấp, đụng dập phổi hai bên, tràn máu màng phổi, hội chứng tiêu cơ vân và phát hiện thêm nhiều tổn thương cột sống trên phim CT toàn thân sau mổ.

Sau 4 ngày hồi sức tích cực, người bệnh cai máy thở thành công, rút nội khí quản, các chỉ số huyết động và xét nghiệm cải thiện rõ rệt, tỉnh táo và đang tiếp tục hồi phục.

BSCKII Trần Thượng Việt chia sẻ thêm: “Trong cấp cứu ngoại khoa, đặc biệt với đa chấn thương, quyết định đúng trong vài phút đầu có thể quyết định sự sống còn của người bệnh. Báo động đỏ được xây dựng để loại bỏ mọi rào cản về thời gian, thủ tục và huy động ngay toàn bộ nguồn lực của bệnh viện vì mục tiêu cao nhất là cứu sống người bệnh”.

Báo động đỏ – thành quả của một hệ thống cấp cứu được chuẩn bị bài bản

Đằng sau quyết định cứu sống người bệnh trong những phút đầu tiên là cả một hệ thống quy trình đã được xây dựng, diễn tập và hoàn thiện nhiều năm. Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương xác định Báo động đỏ nội viện là một trong những quy trình trọng điểm nhằm nâng cao chất lượng cấp cứu người bệnh nguy kịch. Thay vì để từng chuyên khoa hoạt động riêng lẻ, quy trình được xây dựng theo hướng huy động đồng thời mọi nguồn lực cần thiết ngay khi có quyết định kích hoạt, bảo đảm nguyên tắc “đúng người – đúng thời điểm – đúng nguồn lực”.

Từ hệ thống tổng đài, danh sách trực chuyên gia, quy trình huy động phòng mổ, ngân hàng máu, gây mê hồi sức, hồi sức tích cực đến các khoa ngoại và cận lâm sàng đều được chuẩn hóa, giúp loại bỏ tối đa những khoảng thời gian chờ đợi vốn có trong cấp cứu. Bệnh viện thường xuyên rà soát, cập nhật quy trình, tổ chức tập huấn và diễn tập liên chuyên khoa để mỗi thành viên nắm rõ vai trò, sẵn sàng phối hợp khi Báo động đỏ được kích hoạt.

Ca bệnh nam thanh niên 18 tuổi không chỉ là thành công của một ca phẫu thuật hay của riêng một chuyên khoa, mà là minh chứng cho hiệu quả của một hệ thống cấp cứu được tổ chức bài bản. Trong đó Khoa Cấp cứu phát hiện và hồi sức ban đầu; BSCKII Trần Thượng Việt quyết đoán nhận định và kích hoạt Báo động đỏ; Khoa Gây mê hồi sức bảo đảm triển khai phẫu thuật và hồi sức kịp thời; các chuyên khoa phối hợp đồng bộ dưới một quy trình thống nhất do Bệnh viện xây dựng và triển khai.

Đối với người bệnh đa chấn thương, cơ hội sống không chỉ phụ thuộc vào một ca phẫu thuật mà là kết quả của cả một quy trình cấp cứu được vận hành đồng bộ. Trong đó, kích hoạt Báo động đỏ đúng thời điểm là một yếu tố quan trọng giúp tận dụng tối đa “thời gian vàng”, nâng cao cơ hội sống cho người bệnh đa chấn thương nặng.

Khoa Cấp cứu – Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương đang điều trị cho một bệnh nhân nam 30 tuổi, trú tại Hải Phòng, trong tình trạng nguy kịch nghi do nhiễm vi khuẩn liên cầu lợn sau khi ăn tiết canh.

Theo thông tin từ gia đình, bệnh nhân V.Đ.H đã ăn tiết canh lợn khoảng ba ngày trước khi nhập viện. Tối hôm trước khi được phát hiện, anh H. vẫn gọi điện thoại về nhà nhưng không ai bắt máy. Đến sáng hôm sau, khi phá cửa vào phòng, người thân thấy anh trong tình trạng lơ mơ, tím tái toàn thân, tiêu chảy kèm máu. Bệnh nhân lập tức được đưa đi cấp cứu.

Toàn thân bệnh nhân tím tái

Tại cơ sở y tế ban đầu, anh H. được ghi nhận tụt huyết áp nghiêm trọng, chỉ còn 60/40 mmHg – dấu hiệu cho thấy sốc tuần hoàn nặng. Dù đã được truyền dịch và dùng thuốc vận mạch để nâng huyết áp, nhưng bệnh nhân không đáp ứng. Các bác sĩ chẩn đoán anh H rơi vào tình trạng sốc nhiễm trùng – khi máu không đủ để nuôi dưỡng các cơ quan quan trọng như não, tim, gan và thận, có thể dẫn đến suy đa tạng và tử vong nếu không xử trí kịp thời. Bệnh nhân nhanh chóng được chuyển tuyến khẩn cấp đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương trong tình trạng nguy kịch..

Hiện tại, bệnh nhân đang được hồi sức tích cực, lọc máu, thở máy và theo dõi chặt chẽ các chỉ số huyết động, đông máu. Các bác sĩ cũng đang chờ kết quả cấy máu để xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh.

ThS.BS Lê Sơn Việt – Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết: “Bệnh nhân nhập viện trong tình trạng rất nặng. Ngoài huyết áp tụt sâu, bệnh nhân còn bị rối loạn đông máu nặng với xuất huyết nhiều nơi như mũi, miệng, dạ dày và dưới da. Đặc biệt, xuất hiện các ban hoại tử – những vùng da thâm tím, phù nề, đau nhức do vi khuẩn liên cầu lợn tấn công trực tiếp vào mạch máu gây hoại tử mô. Ban hoại tử đang lan rộng ở tứ chi, kèm theo xuất huyết dưới da, làm tăng nguy cơ hoại tử diện rộng, nhiễm khuẩn huyết và suy đa cơ quan. Tiên lượng hiện tại rất dè dặt.”

Bác sĩ Việt cảnh báo, liên cầu lợn là loại vi khuẩn có thể gây nhiễm trùng nặng, thường khởi phát trong vòng 24–72 giờ sau khi xâm nhập cơ thể. Chỉ sau một ngày từ lúc xuất hiện triệu chứng đầu tiên như sốt, đau bụng, tiêu chảy, bệnh có thể tiến triển rất nhanh đến sốc nhiễm trùng, hoại tử và suy đa tạng.  Vì vậy, để phòng tránh bệnh liên cầu lợn, người dân nên  sử dụng thịt có nguồn gốc rõ ràng, đã được kiểm dịch. “Tuyệt đối không nên ăn tiết canh hay các sản phẩm từ thịt lợn chưa được nấu chín kỹ. Nếu sau khi ăn mà có bất kỳ biểu hiện bất thường nào như sốt, đau đầu, buồn nôn, đi ngoài… cần đến ngay cơ sở y tế để được kiểm tra, điều trị kịp thời.” Bác sĩ Việt nhấn mạnh.

Bài và ảnh: Phòng Công tác xã hội

Gần một năm nay, anh A.T. (30 tuổi, quê Phú Thọ) thường xuyên bị đau bụng khi đi ngoài, kèm theo táo bón và són phân ít một. Do nghĩ chỉ là rối loạn tiêu hóa thông thường, anh chủ quan không đi khám. Mới đây, khi phát hiện trong phân có những đoạn ký sinh trùng màu trắng, ngọ nguậy như đốt sán, anh mới đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương để thăm khám.

Tại Trung tâm Khám chữa bệnh theo yêu cầu và Quốc tế, sau khi được làm các xét nghiệm ký sinh trùng, anh T. được chỉ định thụt tháo để chuẩn bị nội soi đại tràng. Sau thụt, các bác sĩ ghi nhận một con sán dây dài hơn 3 mét được thải ra theo phân, còn sống, đang ký sinh trong ruột và đại tràng.

Khai thác tiền sử, bệnh nhân cho biết có thói quen ăn rau sống và đã lâu không tẩy giun. Anh nghi ngờ mình bị nhiễm sán do ăn phải rau sống không đảm bảo vệ sinh, có thể chứa trứng sán dây.

Tiến sĩ Lê Nguyễn Minh Hoa – Kỹ thuật viên trưởng Khoa Vi sinh và Sinh học phân tử phân tích: Sau khi nhận mẫu bệnh phẩm, qua quan sát ban đầu, chúng tôi nghi ngờ đây là sán dây bò (Taenia saginata), tuy nhiên cần chẩn đoán phân biệt với sán dây lợn (Taenia solium). Để xác định chính xác loài sán, bắt buộc phải thu được phần đầu sán – bộ phận mang đặc điểm định danh. Do đó, bệnh nhân sẽ phải uống thuốc xổ để thải ra toàn bộ con sán, bao gồm cả phần đầu để tránh tái phát.

Bác sĩ Nguyễn Thị Thu Huyền – Trung tâm Khám chữa bệnh theo yêu cầu và Quốc tế – cho biết: Sau khi có kết quả định danh, bệnh nhân sẽ được bác sĩ kê đơn điều trị đặc hiệu. Tùy theo loại sán và mức độ nhiễm, bác sĩ có thể chỉ định dùng thuốc đặc hiệu, kết hợp với thuốc xổ để đẩy sán ra ngoài. Sau điều trị, người bệnh cần được theo dõi bằng xét nghiệm phân định kỳ trong vài tuần đến vài tháng, nhằm đảm bảo sán đã được loại bỏ hoàn toàn, không còn trứng hoặc đốt sán sót lại trong đường ruột. Theo Bác sĩ Huyền: Sán dây là loại ký sinh trùng có thể tồn tại âm thầm nhiều năm trong cơ thể mà không biểu hiện triệu chứng rõ ràng. Một số bệnh nhân có thể gặp các triệu chứng như đau bụng âm ỉ, đầy hơi, rối loạn tiêu hóa, buồn nôn, sụt cân dù ăn uống bình thường. Trong nhiều trường hợp, dấu hiệu đầu tiên chính là việc phát hiện đốt sán bò ra theo phân.

Về cơ chế lây nhiễm, bác sĩ Huyền phân tích: Sán dây xâm nhập vào cơ thể người qua đường tiêu hóa, thông qua việc ăn phải ấu trùng hoặc trứng sán trong thực phẩm nhiễm bẩn. Với sán dây bò, nguồn lây chủ yếu là thịt bò tái hoặc chưa nấu chín kỹ. Nguy hiểm hơn, sán dây lợn không chỉ lây qua thịt nhiễm ấu trùng mà trứng của chúng còn có thể truyền từ người sang người qua đường phân – tay – miệng nếu vệ sinh kém. Khi vào cơ thể, trứng nở thành ấu trùng, xuyên qua thành ruột và có thể di chuyển đến não, mắt, cơ…– một biến chứng nguy hiểm, có thể đe dọa tính mạng. Đồng thời, bác sĩ Huyền cảnh báo: Trứng và ấu trùng sán dây có thể lan truyền qua thực phẩm, nước hoặc đất bị ô nhiễm. Những thói quen ăn uống thiếu an toàn như ăn thịt tái, tiết canh, rau sống không rửa kỹ, uống nước lã hoặc không tẩy giun định kỳ đều làm tăng nguy cơ nhiễm ký sinh trùng. Mỗi đốt sán dây có thể chứa hàng nghìn trứng. Nếu không điều trị dứt điểm, trứng sẽ tiếp tục phát tán, làm tăng nguy cơ tái nhiễm cho chính người bệnh và cộng đồng.

“Để phòng bệnh,” – bác sĩ Huyền nhấn mạnh – “mỗi người cần giữ vệ sinh cá nhân, rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh, ăn chín uống sôi, hạn chế ăn thịt tái hoặc rau sống chưa được xử lý kỹ. Đồng thời, nên tẩy giun định kỳ mỗi 6 tháng một lần, đặc biệt với trẻ em, người cao tuổi và người có hệ miễn dịch yếu.”

Bài và ảnh: Phòng Công tác xã hội