Skip to main content
Liên hệ ngay với chúng tôi để được
tư vấn và đặt lịch khám sớm.
Email: bvnhietdoitw@nhtd.vnPhone: 0395.135.099
Đặt lịch khám
Hotline: 0395.135.099

Tác giả: Khuất Kiều Trang

NGƯỜI ĐÀN ÔNG 66 TUỔI VIÊM PHỔI, SUY HÔ HẤP CẤP NGUY KỊCH, PHẢI THỞ MÁY VÀ LỌC MÁU LIÊN TỤC

Sau khoảng hai ngày xuất hiện khó thở, người đàn ông 66 tuổi có tiền sử bệnh thận mạn hơn 10 năm rơi vào tình trạng suy hô hấp cấp nguy kịch, phải đặt ống nội khí quản và thở máy. Khi được chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, người bệnh được xác định viêm phổi, phù phổi cấp, suy hô hấp cấp và đợt cấp suy thận trên nền bệnh thận mạn, kèm tăng kali máu, nhiễm toan máu và thiếu máu nghiêm trọng.

Người bệnh là ông H.D.H. (66 tuổi, Hưng Yên), có tiền sử mắc gout nhiều năm, tăng huyết áp và bệnh thận mạn được phát hiện hơn 10 năm nhưng chưa phải lọc máu chu kỳ.

Theo gia đình, khoảng hai ngày trước khi nhập viện, ông H. bắt đầu xuất hiện khó thở, tăng lên khi gắng sức, kèm ho húng hắng nhưng không sốt. Đến tối 15/11, tình trạng khó thở đột ngột tăng nhanh, người bệnh phải ngồi dậy để thở. Khoảng 23 giờ cùng ngày, ông xuất hiện tím tái và được đưa đến cơ sở y tế gần nhà.

Rạng sáng 16/11, người bệnh được chuyển đến cơ sở y tế trong tình trạng suy hô hấp nặng, phải đặt ống nội khí quản và thở máy. Sau đó, người bệnh tiếp tục được chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

Khoảng 13 giờ 20 phút ngày 16/11, ông H. được tiếp nhận tại Khoa Cấp cứu trong tình trạng phải thở máy xâm nhập. Thăm khám ghi nhận phổi có ran ẩm hai bên, giảm thông khí vùng đáy phổi, da niêm mạc nhợt. Qua thăm khám, xét nghiệm và các kết quả cận lâm sàng, các bác sĩ xác định người bệnh bị suy hô hấp cấp trong bệnh cảnh viêm phổi, phù phổi cấp, kèm đợt cấp suy thận trên nền bệnh thận mạn.

Đây là tình trạng đặc biệt nguy hiểm bởi tổn thương phổi và suy giảm chức năng thận xảy ra đồng thời, khiến cơ thể dễ xuất hiện hàng loạt rối loạn về hô hấp, tuần hoàn, điện giải và chuyển hóa.

Đáng chú ý, xét nghiệm cho thấy kali máu của người bệnh tăng tới 7,7 mmol/L, trong khi mức bình thường khoảng 3,5–5,0 mmol/L. Chức năng thận cũng suy giảm nghiêm trọng, kèm nhiễm toan máu rất nặng với pH chỉ 7,068. Người bệnh đồng thời bị thiếu máu nghiêm trọng. Các chỉ số viêm tăng cao, gợi ý tình trạng nhiễm trùng nặng, trong khi tổn thương phổi lan tỏa làm khả năng trao đổi oxy suy giảm rõ rệt.

Trước tình trạng nguy kịch, các bác sĩ Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương khẩn trương triển khai hồi sức tích cực. Người bệnh được duy trì thở máy, thiết lập đường truyền tĩnh mạch trung tâm và đặt catheter chuyên dụng để tiến hành lọc máu liên tục. Người bệnh đồng thời được sử dụng kháng sinh theo chỉ định và theo dõi sát các chỉ số sinh tồn, chức năng hô hấp, thận, điện giải.

Theo ghi nhận ngày 17/11, người bệnh vẫn trong tình trạng nặng, phải thở máy, tổn thương phổi lan tỏa hai bên. Các bác sĩ tiếp tục duy trì điều trị hồi sức tích cực và theo dõi sát diễn biến.

ThS.BSNT Nguyễn Đức Minh, Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, ở người mắc bệnh thận mạn, khả năng đào thải nước, các chất chuyển hóa và điều hòa điện giải của cơ thể đã suy giảm. Khi xuất hiện thêm nhiễm trùng cấp tính hoặc chức năng thận đột ngột xấu đi, nhiều rối loạn nguy hiểm có thể xảy ra đồng thời.

Theo BS Minh, khi thận không thể đào thải lượng dịch dư thừa, dịch có thể tích tụ tại phổi, gây phù phổi cấp hoặc làm tình trạng khó thở trở nên nghiêm trọng hơn. Suy giảm chức năng thận cũng có thể dẫn đến tăng kali máu và nhiễm toan chuyển hóa, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của tim và các cơ quan quan trọng.

Ở trường hợp người bệnh 66 tuổi này, viêm phổi và phù phổi cấp xuất hiện trên nền suy thận nặng, khiến khả năng trao đổi oxy bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Trong khi đó, tăng kali máu, nhiễm toan máu và thiếu máu nặng tiếp tục làm gia tăng nguy cơ biến chứng.

“Điều trị những trường hợp này không chỉ tập trung vào bệnh lý hô hấp mà phải đồng thời kiểm soát tình trạng suy thận, rối loạn điện giải và các bất thường chuyển hóa. Người bệnh có thể cần phối hợp nhiều biện pháp hồi sức để duy trì chức năng các cơ quan”, BS Minh cho biết.

Đáng lưu ý, tình trạng bệnh có thể tiến triển nhanh dù ban đầu người bệnh chỉ có biểu hiện ho nhẹ, khó thở khi vận động và không sốt. Khi xuất hiện khó thở lúc nghỉ ngơi, phải ngồi dậy để thở hoặc tím tái, tình trạng hô hấp có thể đã trở nên nghiêm trọng.

ThS.BS Nguyễn Đức Minh khuyến cáo người mắc bệnh thận mạn, đặc biệt là người cao tuổi và người có nhiều bệnh lý nền, cần tái khám định kỳ, theo dõi chức năng thận và các chỉ số điện giải theo hướng dẫn của bác sĩ. Khi xuất hiện khó thở tăng dần, khó thở khi nằm, phải ngồi dậy để thở, phù tăng nhanh, tiểu ít bất thường hoặc mệt mỏi nhiều, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời. Những biểu hiện như tím tái, khó thở dữ dội, đau ngực, ngất hoặc rối loạn ý thức là dấu hiệu cần được cấp cứu kịp thời.

BS Minh cũng lưu ý, người mắc bệnh thận mạn không nên tự ý sử dụng thuốc giảm đau, thuốc lợi tiểu, kháng sinh hoặc các loại thuốc không rõ nguồn gốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Một số thuốc có thể ảnh hưởng đến chức năng thận hoặc gây rối loạn điện giải.

Đối với người mắc bệnh gout mạn tính, BS Minh nhấn mạnh cần được quản lý và theo dõi điều trị thường xuyên tại cơ sở y tế, không chỉ nhằm kiểm soát các đợt đau khớp cấp mà còn để phòng ngừa những biến chứng lâu dài như tổn thương thận và phá hủy khớp. Người bệnh cần khám định kỳ, tuân thủ phác đồ điều trị, sử dụng thuốc đúng chỉ định và thực hiện chế độ ăn uống phù hợp theo hướng dẫn của bác sĩ. Đặc biệt, không nên chỉ dùng thuốc giảm đau mỗi khi xuất hiện cơn gout cấp mà bỏ qua việc kiểm soát bệnh lâu dài, bởi bệnh có thể âm thầm tiến triển và gây tổn thương các cơ quan.

Bên cạnh đó, chế độ ăn uống, lượng nước đưa vào cơ thể và việc kiểm soát kali cần được điều chỉnh phù hợp với giai đoạn bệnh thận, kết quả xét nghiệm và hướng dẫn của bác sĩ điều trị. Người bệnh không nên tự ý uống quá nhiều nước hoặc kiêng khem quá mức khi chưa được tư vấn chuyên môn.

ThS.BS Nguyễn Đức Minh nhấn mạnh, khó thở ở người mắc bệnh thận mạn không đơn thuần chỉ là biểu hiện của bệnh đường hô hấp mà còn có thể là dấu hiệu cảnh báo quá tải dịch, phù phổi cấp hoặc suy giảm chức năng thận nghiêm trọng. Nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường và đến cơ sở y tế kịp thời có ý nghĩa quan trọng trong hạn chế biến chứng nguy hiểm và bảo vệ tính mạng người bệnh.

Bài và ảnh: Phòng Công tác xã hội

VIÊM PHỔI Ở NGƯỜI CAO TUỔI CÓ THỂ KHÔNG SỐT, DỄ BỊ BỎ SÓT

Hai bệnh nhân 72 và 81 tuổi được điều trị tại Khoa Nội tổng hợp, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương với những biểu hiện ban đầu hoàn toàn khác nhau. Một người sốt cao, đau khớp gối dữ dội; người còn lại không sốt nhưng đau mỏi toàn thân, tức ngực, khó thở. Qua thăm khám, xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh, cả hai đều được xác định mắc viêm phổi trên nền nhiều bệnh lý mạn tính.

Sốt cao, đau khớp dữ dội nhưng nguyên nhân lại là viêm phổi

Bệnh nhân thứ nhất là ông N.X.L. (81 tuổi, Hà Nội), có tiền sử mắc gout nhiều năm, đái tháo đường type 2, tăng huyết áp và bệnh thận mạn. Khoảng 3 ngày trước khi nhập viện, ông xuất hiện sốt cao tới 39°C, mệt mỏi nhiều, đau dữ dội khớp gối phải, hạn chế vận động. Sau khi sử dụng thuốc tại nhà nhưng tình trạng không cải thiện, gia đình đưa ông đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương thăm khám.

Khi nhập viện tại Khoa Nội tổng hợp, bệnh nhân còn sốt 38°C, thể trạng gầy, huyết áp 145/80 mmHg. Thăm khám ghi nhận phổi có ran nổ rải rác hai bên. Khớp gối phải sưng đau nhiều, đồng thời xuất hiện các hạt tophi tại các khớp bàn, ngón hai bên – những khối lắng đọng tinh thể urat thường gặp ở người mắc gout mạn tính.

Do triệu chứng nổi bật nhất là sốt cao và đau khớp gối, ban đầu người bệnh nghĩ đến một đợt cấp của bệnh lý cơ xương khớp. Tuy nhiên, kết quả xét nghiệm kết hợp X-quang và chụp cắt lớp vi tính cho thấy bệnh nhân mắc viêm phổi.

Không sốt, chỉ đau mỏi, tức ngực và khó thở

Trường hợp thứ hai là bà L.T.C. (72 tuổi, Hà Nội), có tiền sử tăng huyết áp và đái tháo đường. Những ngày trước khi nhập viện, người bệnh xuất hiện đau mỏi toàn thân nhưng không ghi nhận rõ tình trạng sốt. Đến ngày vào viện, các triệu chứng tăng lên, kèm đau tức vùng trước xương ức, khó thở và buồn nôn.

Tại Khoa Nội tổng hợp, bệnh nhân không sốt nhưng vẫn đau tức ngực và khó thở. Qua thăm khám, xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh, các bác sĩ xác định người bệnh mắc viêm phổi.

Điểm đáng lưu ý ở trường hợp này là người bệnh không có biểu hiện sốt khi nhập viện. Trong khi đó, nhiều người thường mặc định rằng viêm phổi phải đi kèm sốt cao, ho nhiều hoặc khạc đờm. Chính suy nghĩ này có thể khiến bệnh ở người cao tuổi bị phát hiện muộn.

Vì sao viêm phổi ở người cao tuổi dễ bị bỏ sót?

TS.BS Vũ Minh Điền, Phó Trưởng khoa Nội, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, ở người cao tuổi, các biểu hiện của nhiễm trùng đường hô hấp có thể không điển hình như ở người trẻ. Người bệnh có thể sốt cao, sốt nhẹ hoặc thậm chí không sốt; một số trường hợp chỉ biểu hiện mệt mỏi, chán ăn, đau tức ngực hoặc khó thở.

Theo BS Điền, cùng với quá trình lão hóa, chức năng bảo vệ của hệ hô hấp và khả năng đáp ứng miễn dịch suy giảm. Các cơ chế làm sạch đường thở hoạt động kém hiệu quả hơn, tạo điều kiện để vi khuẩn, virus xâm nhập và gây bệnh.

Bên cạnh đó, người cao tuổi thường mắc đồng thời nhiều bệnh lý mạn tính và phải sử dụng thuốc điều trị kéo dài. Những yếu tố này có thể khiến triệu chứng nhiễm trùng khó nhận biết hơn, đồng thời làm tăng nguy cơ bệnh diễn biến nặng.

Đặc biệt, ở người mắc đái tháo đường, bệnh thận mạn, bệnh tim mạch hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, viêm phổi có thể làm gia tăng gánh nặng lên các cơ quan vốn đã suy giảm chức năng. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, người bệnh có nguy cơ suy hô hấp, nhiễm trùng nặng và các biến chứng nguy hiểm khác.

Không nên chờ đến khi sốt cao mới đi khám

Theo TS.BS Vũ Minh Điền, viêm phổi có thể do nhiều tác nhân khác nhau, trong đó có vi khuẩn và virus. Việc xác định nguyên nhân và mức độ bệnh có ý nghĩa quan trọng để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Vì vậy, với người cao tuổi, gia đình không nên chỉ dựa vào triệu chứng sốt để nhận biết viêm phổi. Khi người bệnh xuất hiện những thay đổi bất thường như mệt mỏi nhiều, chán ăn, ho, đau tức ngực, khó thở hoặc tình trạng sức khỏe xấu đi không rõ nguyên nhân, cần được đưa đến cơ sở y tế để thăm khám.

Đặc biệt, người cao tuổi có nhiều bệnh nền không nên tự ý mua thuốc điều trị khi xuất hiện các triệu chứng bất thường. Việc sử dụng thuốc không phù hợp với nguyên nhân gây bệnh có thể làm chậm thời điểm chẩn đoán, đồng thời làm tăng nguy cơ tác dụng không mong muốn hoặc tương tác với các thuốc đang điều trị bệnh mạn tính.

BS Điền khuyến cáo, khi người cao tuổi xuất hiện khó thở nhiều, đau ngực, đau ngực dữ dội, tím tái hoặc rối loạn ý thức, cần được cấp cứu ngay.

Chủ động phòng viêm phổi khi thời tiết chuyển lạnh

TS.BS Vũ Minh Điền nhấn mạnh, khi thời tiết chuyển lạnh, người cao tuổi cần chú trọng bảo vệ sức khỏe đường hô hấp, đặc biệt là những người có bệnh lý mạn tính.

Người cao tuổi cần duy trì chế độ dinh dưỡng đầy đủ, vận động phù hợp, giữ ấm cơ thể và tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột. Việc uống nước cần phù hợp với tình trạng sức khỏe; riêng người mắc bệnh tim hoặc bệnh thận mạn cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ điều trị về lượng nước đưa vào cơ thể.

Bên cạnh đó, nên hạn chế tiếp xúc gần với người đang mắc bệnh đường hô hấp, đeo khẩu trang tại nơi đông người hoặc môi trường nhiều khói bụi, đồng thời kiểm soát tốt các bệnh lý nền như đái tháo đường, tăng huyết áp và bệnh phổi mạn tính.

Tiêm vaccine cũng là một trong những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh hoặc biến chứng nặng do một số tác nhân gây nhiễm trùng đường hô hấp. Người cao tuổi nên tiêm vaccine cúm mùa hằng năm và trao đổi với bác sĩ về chỉ định tiêm vaccine phế cầu, RSV phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe và lịch sử tiêm chủng.

Đối với người cao tuổi, việc nhận biết những thay đổi nhỏ về sức khỏe và thăm khám sớm có ý nghĩa quan trọng trong phát hiện, điều trị viêm phổi, đặc biệt ở những người có nhiều bệnh lý nền. Không nên chờ đến khi sốt cao hoặc khó thở nặng mới đưa người bệnh đến bệnh viện.

HAI NỮ BỆNH NHÂN SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE DIỄN BIẾN NẶNG, TIỂU CẦU GIẢM SÂU VÀ TỔN THƯƠNG GAN NGHIÊM TRỌNG

Hai nữ bệnh nhân 23 và 53 tuổi được chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương trong tình trạng sốt xuất huyết Dengue diễn biến nặng. Cả hai đều có tiểu cầu giảm sâu, men gan tăng gần 2.000 U/L, kèm rối loạn đông máu và các dấu hiệu tổn thương cơ quan. Đáng lưu ý, bệnh có thể chuyển nặng ngay cả khi người bệnh bắt đầu giảm sốt.

Nữ bệnh nhân B.H. (53 tuổi, Hải Phòng) trước đó khỏe mạnh, chưa từng mắc sốt xuất huyết Dengue. Khoảng 5 ngày trước khi nhập viện, người bệnh xuất hiện sốt cao liên tục, có lúc lên tới 39–40°C, kèm đau mỏi toàn thân, buồn nôn, nôn nhiều và đau bụng.

Người bệnh tự sử dụng paracetamol tại nhà nhưng tình trạng không cải thiện. Khi đến cơ sở y tế, xét nghiệm xác định nhiễm virus Dengue, đồng thời ghi nhận số lượng tiểu cầu giảm nhanh từ 38 xuống 21 G/L. Men gan cũng tăng cao. Trước diễn biến phức tạp, người bệnh được chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

Tại bệnh viện, bệnh nhân vẫn sốt cao, đau nhiều vùng hạ sườn phải, xuất hiện các chấm xuất huyết dưới da tại vị trí tiêm truyền. Xét nghiệm cho thấy tiểu cầu chỉ còn 23 G/L, AST tăng tới 1.939 U/L, ALT 804 U/L, kèm rối loạn đông máu.

Bệnh nhân được chẩn đoán sốt xuất huyết Dengue nặng, có tổn thương gan và rối loạn đông máu, cần theo dõi sát nguy cơ xuất huyết, rối loạn tuần hoàn và các biến chứng khác.

Một trường hợp khác là nữ bệnh nhân P.L. (23 tuổi, Hà Nội), trước đó khỏe mạnh. Khoảng 7 ngày trước khi chuyển viện, bệnh nhân xuất hiện sốt cao từng cơn, có lúc 39°C, kèm rét run, đau đầu, đau mỏi người, đau bụng, buồn nôn, nôn nhiều và đi ngoài phân lỏng.

Sau thời gian điều trị tại cơ sở y tế trước đó, tình trạng bệnh nhân không cải thiện, các chỉ số xét nghiệm tiếp tục diễn biến bất lợi. Tiểu cầu giảm còn 21 G/L; AST tăng tới 1.907 U/L và ALT 883 U/L.

Đáng chú ý, kết quả siêu âm phát hiện dịch trong ổ bụng và khoang màng phổi hai bên. Đây có thể là biểu hiện của tình trạng thoát huyết tương – một cơ chế quan trọng trong sốt xuất huyết Dengue nặng, có thể dẫn đến giảm thể tích tuần hoàn, rối loạn huyết động và sốc nếu không được phát hiện, xử trí kịp thời.

Khi được chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, người bệnh vẫn sốt, mệt nhiều, xuất hiện các chấm xuất huyết dưới da và đau tức vùng gan. Các bác sĩ đánh giá đây là trường hợp sốt xuất huyết Dengue nặng, có tổn thương gan nghiêm trọng, cần được theo dõi sát và điều trị tích cực.

Không phải cứ giảm sốt là bệnh đã qua giai đoạn nguy hiểm

Hiện Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương đang điều trị 16 bệnh nhân mắc sốt xuất huyết Dengue, trong đó có những trường hợp diễn biến nặng, cần theo dõi và điều trị tích cực.

ThS.BS Phạm Văn Phúc, Phó Giám đốc Trung tâm Hồi sức tích cực, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm do virus Dengue gây ra, lây truyền chủ yếu qua muỗi Aedes. Bệnh có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, kể cả những người trước đó hoàn toàn khỏe mạnh.

Theo BS Phúc, giảm tiểu cầu là biểu hiện thường gặp ở bệnh nhân sốt xuất huyết nhưng không thể chỉ dựa vào số lượng tiểu cầu để đánh giá mức độ nặng của bệnh. Nguy cơ biến chứng cần được đánh giá tổng thể dựa trên tình trạng lâm sàng và nhiều chỉ số khác như dấu hiệu xuất huyết, huyết áp, mạch, lượng nước tiểu, tình trạng cô đặc máu và các biểu hiện tổn thương cơ quan.

“Ở hai trường hợp này, ngoài tiểu cầu giảm sâu, người bệnh còn có men gan tăng rất cao, rối loạn đông máu và những dấu hiệu cảnh báo khác. Đây là những bất thường cho thấy bệnh đã diễn biến nghiêm trọng, cần được theo dõi chặt chẽ để phát hiện và xử trí kịp thời các biến chứng”, BS Phúc cho biết.

Đặc biệt, một trong những điểm cần lưu ý của sốt xuất huyết Dengue là bệnh có thể chuyển nặng vào thời điểm người bệnh bắt đầu giảm sốt. Giai đoạn nguy hiểm thường xảy ra khoảng từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh, khi người bệnh có thể xuất hiện thoát huyết tương, xuất huyết nặng hoặc tổn thương cơ quan.

Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, tình trạng thoát huyết tương nghiêm trọng có thể dẫn đến giảm thể tích tuần hoàn, sốc, suy đa cơ quan và đe dọa tính mạng.

BS Phúc nhấn mạnh, người bệnh và gia đình không nên đánh giá mức độ bệnh chỉ dựa vào nhiệt độ cơ thể. Việc giảm sốt không đồng nghĩa với việc bệnh đã qua giai đoạn nguy hiểm.

Người mắc hoặc nghi ngờ mắc sốt xuất huyết cần đến ngay cơ sở y tế khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như đau bụng nhiều hoặc đau liên tục, nôn nhiều, lừ đừ hoặc vật vã, chảy máu mũi, chảy máu chân răng, tiểu ít, tay chân lạnh hoặc mệt lả.

Trong trường hợp được bác sĩ hướng dẫn theo dõi và điều trị tại nhà, người bệnh cần nghỉ ngơi, bổ sung nước phù hợp, theo dõi nhiệt độ, tình trạng ăn uống, lượng nước tiểu và các biểu hiện bất thường. Không tự ý tăng liều thuốc hạ sốt hoặc sử dụng các thuốc chống viêm khi chưa có chỉ định của bác sĩ, bởi một số thuốc có thể làm tăng nguy cơ chảy máu trong sốt xuất huyết.

Việc tái khám đúng hẹn, thực hiện xét nghiệm theo chỉ định và theo dõi sát trong những ngày từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 có ý nghĩa quan trọng trong phát hiện sớm nguy cơ chuyển nặng. Người bệnh không nên chủ quan khi thấy hết sốt hoặc các triệu chứng có vẻ thuyên giảm, bởi đây có thể chính là thời điểm bệnh bước vào giai đoạn nguy hiểm.

Để chủ động phòng sốt xuất huyết, người dân cần thực hiện đồng thời nhiều biện pháp như loại bỏ các vật dụng chứa nước đọng, diệt lăng quăng, bọ gậy, hạn chế muỗi đốt và giữ vệ sinh môi trường sống. Bên cạnh đó, tiêm vắc xin phòng sốt xuất huyết là một biện pháp phòng bệnh chủ động mà người dân có thể lựa chọn theo chỉ định, hướng dẫn của nhân viên y tế và quy định của cơ sở tiêm chủng.

Tuy nhiên, tiêm vắc xin không thay thế các biện pháp kiểm soát muỗi và phòng muỗi đốt. Khi có biểu hiện nghi ngờ sốt xuất huyết, người dân vẫn cần đến cơ sở y tế để được thăm khám, xét nghiệm và hướng dẫn theo dõi phù hợp.

Sốt xuất huyết Dengue có thể diễn biến nặng ở bất kỳ lứa tuổi nào. Nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo, đặc biệt trong giai đoạn từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7, theo dõi đúng hướng dẫn và tiếp cận y tế kịp thời là những yếu tố quan trọng giúp hạn chế biến chứng, bảo vệ sức khỏe và tính mạng người bệnh. Chủ động phòng bệnh, kết hợp các biện pháp kiểm soát muỗi với tiêm chủng phù hợp, sẽ góp phần giảm nguy cơ mắc và diễn biến nặng do sốt xuất huyết.

Bài và ảnh: Phòng Công tác xã hội

HƠN 1 NĂM ĐAU DỮ DỘI VÙNG MẶT SAU KHI MẮC ZONA, NGƯỜI ĐÀN ÔNG ĐƯỢC ĐIỀU TRỊ BẰNG TIÊM PHONG BẾ

Suốt hơn một năm qua, ông N.Đ.H (68 tuổi, Hà Nội) phải sống trong những cơn đau dữ dội vùng mặt và trán bên trái. Những cơn đau rát, bỏng buốt kéo dài khiến vùng mặt của ông thường xuyên đỏ rực, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt và chất lượng cuộc sống.

Cơn đau xuất hiện sau khi ông H. mắc zona thần kinh. Ban đầu, ông chỉ cảm thấy đau rát vùng mặt và trán nhưng chưa xác định được nguyên nhân. Vài ngày sau, khi xuất hiện các tổn thương ngoài da ở vùng trán phía trên lông mày trái, ông mới được chẩn đoán mắc zona thần kinh.

Sau khi điều trị zona, các tổn thương ngoài da dần khỏi nhưng những cơn đau vẫn kéo dài dai dẳng. Hơn một năm qua, ông H. phải sử dụng thuốc giảm đau hàng tháng và tái khám theo lịch hẹn nhưng tình trạng đau không cải thiện đáng kể. Được người quen giới thiệu, ông đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương thăm khám.

TS.BS Vũ Minh Điền, Phó Trưởng khoa Nội tổng hợp, cho biết ông H. nhập viện trong tình trạng đau nhiều vùng mặt và trán bên trái, kèm theo mất ngủ kéo dài, mệt mỏi. Sau khi thăm khám và đánh giá toàn trạng, các bác sĩ xác định người bệnh bị đau thần kinh sau zona và chỉ định điều trị bằng phương pháp tiêm phong bế chọn lọc, sử dụng thuốc chống viêm kết hợp thuốc gây tê tại chỗ.

Sau mũi tiêm phong bế đầu tiên, tình trạng đau của ông H. giảm hẳn. Ông được các bác sĩ hẹn tiêm mũi thứ hai sau 10 ngày để tiếp tục kiểm soát triệu chứng.

Theo TS.BS Vũ Minh Điền, hiện có nhiều phương pháp điều trị đau thần kinh sau zona, từ sử dụng thuốc đến các kỹ thuật can thiệp. Việc lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân, vị trí, mức độ và cường độ đau của từng người bệnh.

“Với những trường hợp mắc zona thần kinh ở giai đoạn sớm, việc điều trị kịp thời có ý nghĩa quan trọng trong kiểm soát bệnh và hạn chế biến chứng. Tuy nhiên, ở một số trường hợp, dù tổn thương ngoài da đã lành, người bệnh vẫn có thể xuất hiện đau kéo dài do tổn thương thần kinh. Tình trạng này có thể gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe, giấc ngủ và chất lượng cuộc sống”, TS.BS Vũ Minh Điền cho biết.

Đau thần kinh sau zona là một trong những biến chứng thường gặp của bệnh zona, đặc biệt ở người lớn tuổi. Người bệnh có thể cảm thấy đau bỏng rát, đau như điện giật, châm chích hoặc tăng cảm giác đau tại vùng da từng bị tổn thương do zona. Cơn đau có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm sau khi các tổn thương trên da đã lành.

Đối với những trường hợp đau kéo dài, bác sĩ sẽ đánh giá cụ thể vị trí, mức độ, tính chất và cường độ cơn đau để lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp. Các phương pháp  điều trị có thể bao gồm thuốc điều trị thuốc điều trị đau thần kinh, thuốc giảm đau hoặc các kỹ thuật can thiệp tùy từng trường hợp.

“Phương pháp tiêm phong bế với thuốc chống viêm và gây tê tại chỗ có thể giúp giảm nhanh tín hiệu đau tại vùng thần kinh bị ảnh hưởng, từ đó hỗ trợ kiểm soát cơn đau và kéo dài thời gian ổn định cho người bệnh. Tùy thuộc vào mức độ đau, vị trí đau và đáp ứng của từng người bệnh, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện lại kỹ thuật này một hoặc nhiều lần”, TS.BS Vũ Minh Điền chia sẻ.

Bệnh zona thần kinh là tình trạng nhiễm virus Varicella‑Zoster tái hoạt động, gây phát ban dạng mụn nước dọc theo dây thần kinh kèm đau rát và thường kéo dài khoảng từ 2 đến 4 tuần, có thể gây biến chứng đau dây thần kinh sau zona. Sau khi mắc bệnh, virus không bị hệ miễn dịch của cơ thể thanh lọc hoàn toàn mà lại tiềm ẩn, trú ngụ trong các hạch thần kinh. Khi sức đề kháng của cơ thể suy giảm, virus có thể tái hoạt động, gây ra những tổn thương trục sợi dây thần kinh gây đau đớn. Nên việc tiêm phòng vắc xin zona vô cùng cần thiết để phòng virus này tái hoạt động trở lại.

Một trong những biến chứng đáng lưu ý của zona là đau thần kinh sau zona. Tình trạng này có thể kéo dài dai dẳng, đặc biệt ở người cao tuổi, khiến người bệnh mất ngủ, suy giảm sức khỏe và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống.

TS.BS Vũ Minh Điền khuyến cáo, những người từ 60 tuổi trở lên, người có bệnh lý nền, suy giảm miễn dịch, mắc ung thư hoặc phải sử dụng thuốc corticosteroid kéo dài nên chủ động trao đổi với bác sĩ về việc tiêm vắc xin phòng zona.

“Ngay cả những người đã từng mắc zona thần kinh cũng có thể trao đổi với bác sĩ để được tư vấn về việc tiêm vắc xin phòng zona, bởi virus vẫn có thể tái hoạt động. Việc tiêm phòng giúp giảm nguy cơ mắc zona và các biến chứng liên quan, , trong đó có đau thần kinh sau zona”, TS.BS Vũ Minh Điền khuyến cáo.

TS.BS Vũ Minh Điền cũng lưu ý, điều trị đau thần kinh sau zona thường phức tạp và cần được cá thể hóa. Người bệnh không nên tự ý mua hoặc sử dụng thuốc giảm đau kéo dài khi chưa có chỉ định của bác sĩ, bởi một số thuốc có thể gây tác dụng phụ hoặc không phù hợp với tình trạng bệnh.

Khi xuất hiện các triệu chứng đau kéo dài sau zona, đặc biệt là đau dữ dội, đau bỏng rát, đau như điện giật hoặc ảnh hưởng đến giấc ngủ và sinh hoạt, người bệnh nên đến cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám, đánh giá và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

NGƯỜI ĐÀN ÔNG 40 TUỔI TẮC RUỘT DO NHIỀU KHỐI BÃ THỨC ĂN

Đau bụng từng cơn ngày càng dữ dội, bụng chướng nhanh và không thể trung tiện, người đàn ông 40 tuổi được phát hiện có nhiều khối bã thức ăn gây tắc ruột non. Trước tình trạng đau bụng không thuyên giảm, các bác sĩ Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương đã phẫu thuật nội soi, xử lý các khối bã mà không cần mở ruột. Chỉ một ngày sau phẫu thuật, người bệnh đã trung tiện trở lại.

ThS.BS Nguyễn Văn Phúc, Trung tâm Phẫu thuật Gan mật – Tiêu hóa, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, bệnh nhân Đ.M.Đ. (40 tuổi, trú tại Hải Phòng) có tiền sử gan nhiễm mỡ, từng được chẩn đoán viêm dạ dày nhưng chưa có tiền sử phẫu thuật ổ bụng.

Qua khai thác bệnh sử, người bệnh cho biết trước khi xuất hiện triệu chứng có ăn khoảng 2–3 quả hồng. Khoảng một ngày sau, bệnh nhân bắt đầu xuất hiện những cơn đau bụng từng cơn. Ban đầu, cơn đau chỉ thoáng qua, sau đó chuyển thành đau quặn, tần suất ngày càng dày và mức độ đau tăng dần.

Bệnh nhân đi khám, được chẩn đoán viêm dạ dày và điều trị ngoại trú nhưng tình trạng không cải thiện. Đến ngày 22/10/2026, người bệnh nhập Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương trong tình trạng đau bụng dữ dội, kèm buồn nôn.

Theo người bệnh, có thời điểm cơn đau khiến mặt mũi tím tái, bụng chướng căng nhanh, không thể trung tiện (đánh hơi) hoặc đại tiện. Ban đầu, bệnh nhân không nghĩ những triệu chứng này có thể liên quan đến việc ăn uống trước đó.

Thời điểm tiếp nhận, bệnh nhân tỉnh táo, không sốt, huyết áp khoảng 130/90 mmHg. Qua thăm khám, các bác sĩ ghi nhận bụng chướng, đau vùng thượng vị, đau quặn từng cơn với mức độ tăng dần. Đặc biệt, tình trạng bí trung đại tiện khiến ê-kíp nghi ngờ có tắc nghẽn đường tiêu hóa và chỉ định các thăm dò cần thiết.

Theo BS Phúc, kết quả chụp cắt lớp vi tính ổ bụng cho thấy nhiều khối bã thức ăn nằm trong lòng ruột non, gây tắc nghẽn. Vị trí tắc cách góc hồi – manh tràng khoảng một mét. Các quai ruột phía trên vị trí tắc giãn nhiều, trong khi đoạn ruột phía dưới xẹp, cho thấy tình trạng lưu thông trong lòng ruột bị cản trở rõ rệt.

Ban đầu, các bác sĩ tiến hành điều trị nội khoa và theo dõi khả năng các khối bã tự di chuyển, giải phóng vị trí tắc. Tuy nhiên, tình trạng đau bụng của người bệnh không cải thiện mà tiếp tục tăng nặng, các cơn đau xuất hiện liên tục. Trước nguy cơ tắc ruột kéo dài gây tổn thương thành ruột và các biến chứng nguy hiểm, ê-kíp quyết định phẫu thuật nội soi để kiểm tra và xử lý nguyên nhân.

Trong quá trình phẫu thuật, các bác sĩ phát hiện nhiều khối bã thức ăn nằm trong lòng ruột non, trong đó có một khối kích thước khoảng 5 cm và hai khối khác khoảng 4 cm, nằm cách nhau khoảng 50 cm. Các khối bã không thể tự di chuyển, gây bít tắc lòng ruột. Phía trên vị trí tắc, các quai ruột giãn nhiều, thành ruột có biểu hiện viêm, phù nề. Thay vì phải mở ruột để lấy các khối bã, ê-kíp phẫu thuật đã sử dụng kỹ thuật nội soi, khéo léo đẩy các khối bã thức ăn từ ruột non xuống đại tràng, qua đó giải phóng vị trí tắc và khôi phục lưu thông đường ruột, BS Phúc cho biết.

Theo BS Phúc, việc xử lý được các khối bã bằng phương pháp nội soi mà không phải mở ruột giúp hạn chế tổn thương thành ruột, giảm mức độ xâm lấn của cuộc phẫu thuật. Sau can thiệp, tình trạng tắc nghẽn được giải quyết. Đáng chú ý, chỉ một ngày sau phẫu thuật, người bệnh đã trung tiện trở lại, cho thấy hoạt động lưu thông đường ruột bước đầu được phục hồi. Bệnh nhân tiếp tục được theo dõi và chăm sóc sau mổ.

Theo BS Phúc, tắc ruột do bã thức ăn xảy ra khi các thành phần thức ăn khó tiêu kết tụ thành khối trong đường tiêu hóa, sau đó di chuyển xuống ruột non và gây bít tắc lòng ruột.

Đáng chú ý, một số loại thực phẩm chứa nhiều chất xơ khó tiêu và tannin (tanin) như quả hồng, đặc biệt là hồng còn xanh, hồng chát, có thể làm tăng nguy cơ hình thành bã thức ăn. Trong môi trường axit của dạ dày, tannin có thể tham gia quá trình kết tụ với các thành phần thực vật như cellulose, hemicellulose và protein, tạo thành những khối bã rắn chắc, khó tiêu hóa. Khi di chuyển xuống ruột non, nếu khối bã có kích thước lớn và mắc kẹt trong lòng ruột, người bệnh có thể bị tắc ruột.

Tuy nhiên, không phải cứ ăn hồng là sẽ hình thành bã thức ăn. Nguy cơ còn phụ thuộc vào lượng thực phẩm tiêu thụ, đặc điểm tiêu hóa, khả năng nhai và vận động của đường tiêu hóa.

Nguy cơ hình thành bã thức ăn thường cao hơn ở người cao tuổi, trẻ nhỏ có khả năng nhai chưa tốt, người có vấn đề về răng miệng, rối loạn vận động tiêu hóa hoặc từng phẫu thuật dạ dày. Thói quen ăn nhanh, nhai không kỹ, ăn nhiều thực phẩm giàu chất xơ khó tiêu hoặc các loại quả có vị chát, đặc biệt khi bụng đói, cũng là những yếu tố cần lưu ý.

BS Phúc cho biết, biểu hiện cần đặc biệt lưu ý của tắc ruột là đau bụng từng cơn, bụng chướng và bí trung – đại tiện, có thể kèm theo buồn nôn. Người bệnh nên đi khám sớm nếu có các triệu chứng nghi ngờ. Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, tắc ruột kéo dài có thể làm tăng áp lực trong lòng ruột, gây phù nề, thiếu máu thành ruột, thậm chí hoại tử, thủng ruột, viêm phúc mạc và sốc nhiễm khuẩn.

Đẻ phòng ngừa, BS Phúc khuyến cáo người dân nên hình thành thói quen ăn chậm, nhai kỹ, tránh ăn quá nhiều thực phẩm khó tiêu hoặc quả có vị chát trong một lần, đặc biệt khi bụng đói. Với quả hồng, nên hạn chế ăn quả còn xanh, chát và không nên ăn quá nhiều cùng lúc. Người cao tuổi, người có bệnh lý răng miệng, rối loạn tiêu hóa hoặc từng phẫu thuật dạ dày cần đặc biệt thận trọng. Đồng thời, duy trì chế độ ăn uống điều độ và bổ sung đủ nước theo nhu cầu cơ thể.

Khi xuất hiện các triệu chứng đau bụng quặn từng cơn, bụng chướng tăng nhanh, không trung tiện hoặc đại tiện được, người dân cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám. Không nên tự ý sử dụng thuốc nhuận tràng, thuốc giảm đau hoặc cố chịu đau tại nhà, bởi việc trì hoãn có thể khiến tình trạng bệnh diễn biến nghiêm trọng hơn.

NAM THANH NIÊN 23 TUỔI SỐC SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE, SUY HÔ HẤP NGUY KỊCH PHẢI CAN THIỆP ECMO

Sau 5 ngày sốt cao, đau tức bụng và rối loạn tiêu hóa, nam thanh niên 23 tuổi rơi vào tình trạng sốc, suy hô hấp nguy kịch. Dù được thở máy với nồng độ oxy tối đa, độ bão hòa oxy trong máu chỉ đạt khoảng 80%. Các bác sĩ Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương đã triển khai kỹ thuật ECMO kết hợp lọc máu liên tục để hỗ trợ chức năng sống cho người bệnh.

ThS.BS Phạm Văn Phúc, Phó Giám đốc Trung tâm Hồi sức tích cực, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, bệnh nhân L.T.S, 23 tuổi, trú tại Tuyên Quang, trước đó chưa ghi nhận bệnh lý nền. Người bệnh khởi phát sốt cao, đau tức bụng, tự sử dụng thuốc tại nhà nhưng không cải thiện. Đến ngày thứ ba, bệnh nhân xuất hiện thêm tình trạng đại tiện phân lỏng nhiều lần, buồn nôn và mệt mỏi.

Người bệnh được đưa đến cơ sở y tế gần nhà, được chẩn đoán sốt xuất huyết và điều trị truyền dịch. Tuy nhiên, tình trạng tiếp tục diễn biến nặng, xuất hiện mệt nhiều, kích thích, tụt huyết áp và suy hô hấp. Bệnh nhân phải đặt ống nội khí quản, thở máy trước khi chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

Khi nhập viện, bệnh nhân trong tình trạng nguy kịch. Người bệnh phải thở máy xâm nhập với nồng độ oxy 100% nhưng độ bão hòa oxy trong máu (SpO₂) chỉ đạt khoảng 80%. Nhịp tim nhanh 120–140 lần/phút, huyết áp 80/40 mmHg dù đang sử dụng thuốc vận mạch. Bệnh nhân tím tái, đầu chi lạnh, giảm thông khí hai phổi.

Các xét nghiệm ghi nhận NS1 và IgM Dengue dương tính, kèm theo bất thường chức năng gan, thận và đông máu. Bệnh nhân được chẩn đoán sốc sốt xuất huyết Dengue, suy hô hấp nguy kịch tiến triển thành hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển (ARDS), theo dõi nhiễm khuẩn đường tiêu hóa.

Theo BS Phúc, đây là trường hợp sốt xuất huyết Dengue diễn biến đặc biệt nghiêm trọng ở người trẻ tuổi, không có bệnh lý nền, với tình trạng sốc và tổn thương phổi nặng, đe dọa trực tiếp tính mạng.

Trước tình trạng suy hô hấp nặng, oxy máu không cải thiện dù đã được thở máy với nồng độ oxy tối đa, các bác sĩ Trung tâm Hồi sức tích cực quyết định triển khai kỹ thuật trao đổi oxy qua màng ngoài cơ thể (VV-ECMO) nhằm hỗ trợ quá trình trao đổi khí.

Bệnh nhân đồng thời được điều trị bằng thở máy, thuốc vận mạch và lọc máu liên tục. Các biện pháp hồi sức được phối hợp nhằm hỗ trợ tuần hoàn, kiểm soát rối loạn chuyển hóa, cân bằng dịch và hỗ trợ chức năng thận theo tình trạng lâm sàng. Người bệnh được theo dõi sát huyết động, đông máu và chức năng các cơ quan.

Sau quá trình hồi sức chuyên sâu, tình trạng oxy hóa máu và huyết động của bệnh nhân bước đầu cải thiện. Nồng độ oxy cung cấp qua máy thở được giảm xuống 21%, huyết áp ghi nhận khoảng 100/70 mmHg khi vẫn đang sử dụng thuốc vận mạch.

Tuy nhiên, bệnh nhân vẫn phải duy trì hỗ trợ VV-ECMO và các biện pháp hồi sức tích cực. Người bệnh chưa được đánh giá là đã vượt qua giai đoạn nguy kịch, cần tiếp tục theo dõi và điều trị sát sao.

SỐT XUẤT HUYẾT CÓ THỂ DIỄN BIẾN NẶNG NGAY CẢ Ở NGƯỜI TRẺ, KHỎE MẠNH

Theo BS Phúc, sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm do virus Dengue gây ra, lây truyền chủ yếu qua muỗi vằn Aedes. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, kể cả người trẻ khỏe mạnh, không có bệnh nền.

Phần lớn người mắc sốt xuất huyết có thể hồi phục, nhưng một số trường hợp diễn biến nặng do thoát huyết tương, gây sốc, xuất huyết nghiêm trọng và tổn thương các cơ quan.

Đáng lưu ý, giai đoạn nguy hiểm thường xuất hiện từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh, đặc biệt khi người bệnh bắt đầu giảm sốt hoặc vừa hết sốt. Đây là thời điểm có thể xảy ra thoát huyết tương, cô đặc máu, giảm tiểu cầu và sốc. Vì vậy, hết sốt không đồng nghĩa với đã khỏi bệnh.

Từ trường hợp trên, BS Phúc khuyến cáo người dân không chủ quan khi sốt cao kéo dài, đặc biệt khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như đau bụng nhiều hoặc liên tục, nôn nhiều, mệt lả, vật vã, lừ đừ, chảy máu bất thường, tiểu ít hoặc khó thở. Khi có những biểu hiện này, cần đến ngay cơ sở y tế để được đánh giá và xử trí kịp thời. Người nghi mắc sốt xuất huyết không nên tự ý truyền dịch tại nhà hoặc sử dụng aspirin, ibuprofen và các thuốc chống viêm không steroid khác do nguy cơ làm tăng xuất huyết. Việc bù dịch, sử dụng thuốc hạ sốt và theo dõi xét nghiệm cần thực hiện theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Hiện nay, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương đang điều trị 18 bệnh nhân sốt xuất huyết Dengue. Trường hợp nam thanh niên 23 tuổi diễn biến đặc biệt nghiêm trọng, phải can thiệp ECMO là lời cảnh báo về nguy cơ bệnh có thể trở nặng ngay cả ở người trẻ, không có bệnh nền.

Bên cạnh phát hiện và điều trị sớm, người dân cần chủ động phòng bệnh bằng cách loại bỏ nơi sinh sản của muỗi, đậy kín dụng cụ chứa nước, diệt lăng quăng, phòng tránh muỗi đốt. Người dân cũng có thể tìm hiểu việc tiêm vaccine sốt xuất huyết theo độ tuổi, chỉ định và hướng dẫn chuyên môn hiện hành.

Nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo, theo dõi sát trong giai đoạn nguy hiểm và tiếp cận điều trị kịp thời có ý nghĩa quan trọng trong hạn chế nguy cơ sốc, suy đa cơ quan và tử vong do sốt xuất huyết Dengue.

HO RA ĐỜM CÓ MÙI GIỐNG PHÂN, PHÁT HIỆN ĐƯỜNG RÒ TỪ ĐẠI TRÀNG LÊN PHỔI HIẾM GẶP

Trải qua nhiều lần phẫu thuật ổ bụng, người bệnh 54 tuổi bất ngờ sốt cao, ho ra đờm có mùi lạ. Kết quả thăm khám chuyên sâu tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương đã hé lộ một biến chứng ngoại khoa cực kỳ hiếm gặp.

Nam bệnh nhân nhập viện trong tình trạng sốt cao kéo dài, ho nhiều đờm có mùi hôi bất thường, được mô tả giống mùi phân. Kết quả chụp cắt lớp vi tính (CT) phát hiện tổn thương từ đại tràng lan lên vùng dưới gan, gây hoại tử và thủng cơ hoành, hình thành đường thông lên phổi phải dẫn đến áp xe phổi và nhiễm khuẩn huyết.

BS Tạ Quang Hiện, Khoa Ngoại Tổng hợp, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, người bệnh có tiền sử u đại tràng trái, đã được phẫu thuật cắt u tại địa phương khoảng 3 tháng trước. Sau mổ, người bệnh liên tiếp xuất hiện biến chứng. Khoảng 2 tháng trước khi vào Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, người bệnh được phẫu thuật nội soi gỡ dính ruột do tắc ruột. Sau đó, tình trạng đau bụng tiếp tục tái diễn, người bệnh được chẩn đoán rò miệng nối đại tràng và làm hậu môn nhân tạo bên trái.

Khoảng 10 ngày trước khi chuyển viện, người bệnh bắt đầu sốt cao liên tục, ho nhiều đờm có mùi hôi bất thường, được mô tả giống mùi phân. Người bệnh điều trị tại cơ sở y tế trong 2 ngày nhưng không cải thiện, sau đó được chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương với chẩn đoán nhiễm khuẩn huyết, áp xe phổi.

Tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, kết quả chụp CT ngực và bụng ghi nhận ổ áp xe lớn ở phổi phải thông với ổ dịch vùng dưới gan qua một lỗ thủng cơ hoành, đồng thời có ổ dịch vùng thành bụng trái. Các bác sĩ xác định người bệnh có nhiều tổn thương phối hợp: áp xe phổi phải, thủng cơ hoành, áp xe dưới gan do thủng đại tràng phải và rò miệng nối đại tràng trái.

BS Tạ Quang Hiện cho biết, điểm đặc biệt của trường hợp này nằm ở việc tổn thương trong ổ bụng đã tạo thành một đường thông bất thường qua cơ hoành lên khoang ngực. Đây chính là cơ chế khiến dịch nhiễm khuẩn từ hệ tiêu hóa có thể lan lên phổi, gây hình thành ổ áp xe lớn, khiến người bệnh ho ra đờm có mùi đặc trưng.

 “Ở một người bệnh đã trải qua nhiều cuộc phẫu thuật ổ bụng, khi xuất hiện ho đờm có mùi hôi bất thường kèm sốt kéo dài, cần nghĩ đến khả năng có một đường rò bất thường giữa đường tiêu hóa và hệ hô hấp. Nếu bỏ sót nguồn nhiễm, tình trạng nhiễm khuẩn có thể tiếp tục tiến triển rất nặng”, BS Hiện cho biết.

Do tổn thương phức tạp, liên quan cả ổ bụng và lồng ngực, các bác sĩ xác định đây là ca bệnh khó, cần phẫu thuật sớm để kiểm soát nguồn nhiễm. Hai kíp phẫu thuật được huy động. Kíp phẫu thuật lồng ngực tiến hành mở ngực, làm sạch và dẫn lưu ổ áp xe phổi phải. Tuy nhiên, ổ áp xe ở thùy dưới phổi phải rất lớn và dính nhiều tổ chức xung quanh, khiến việc tiếp cận lỗ thủng cơ hoành từ phía lồng ngực gặp nhiều khó khăn. Ê-kíp vì vậy tập trung làm sạch và dẫn lưu ổ áp xe phổi. Sau đó, kíp phẫu thuật ổ bụng tiến hành thám sát, phát hiện một lỗ thủng đại tràng phải lan lên vùng dưới gan, gây hoại tử cơ hoành rồi dẫn đến thủng cơ hoành, tạo đường thông lên phổi phải.

Đáng chú ý, tại vùng hậu môn nhân tạo bên trái, các bác sĩ không ghi nhận đây là vị trí thủng chính. Vị trí rò thực sự nằm tại miệng nối đại tràng trái của lần phẫu thuật cắt u trước đó. Ê-kíp tiến hành làm sạch ổ bụng, hạ dây chằng gan để tiếp cận vùng cơ hoành, khâu phục hồi lỗ thủng cơ hoành qua đường bụng. Đồng thời, hai vị trí tổn thương ở đại tràng phải và đại tràng trái  được đưa ra làm hậu môn nhân tạo nhằm kiểm soát nguồn nhiễm.

BS Tạ Quang Hiện nhấn mạnh, với những ca nhiễm khuẩn phức tạp như vậy, chỉ dẫn lưu áp xe phổi hoặc chỉ dùng kháng sinh là chưa đủ. Điều quan trọng nhất là phải tìm được và xử lý triệt để nguồn gây nhiễm, trong trường hợp này chính là các vị trí thủng, rò ở đại tràng và đường thông qua cơ hoành.

“Ho ra đờm có mùi giống phân” – cách nói vui nhưng phản ánh một cơ chế bệnh lý có thật

Theo BS Hiện, đây là một trường hợp rất hiếm gặp trong thực hành lâm sàng. Tổn thương tạo thành một chuỗi liên hoàn từ đại tràng đến vùng dưới gan tới cơ hoành và cuối cùng là phổi phải.

Vì vậy, cách nói vui của kíp mổ rằng người bệnh “ho ra phân” thực chất xuất phát từ một cơ chế bệnh lý có thật: dịch nhiễm khuẩn từ đường tiêu hóa đã theo đường rò bất thường đi lên khoang ngực, gây áp xe phổi và tạo ra đờm có mùi đặc trưng. Tuy nhiên, về mặt chuyên môn, người bệnh không “ho ra phân” theo nghĩa thông thường mà là ho ra đờm có mùi giống phân do có đường thông bất thường giữa hệ tiêu hóa và hệ hô hấp.

Ca phẫu thuật kéo dài hơn 5 giờ. Sau mổ khoảng 10 giờ, người bệnh tỉnh, không còn phải thở máy. Đến ngày thứ hai sau phẫu thuật, tình trạng huyết động ổn định, người bệnh bước đầu qua giai đoạn nguy kịch.

BS Tạ Quang Hiện khuyến cáo, người bệnh sau các phẫu thuật đường tiêu hóa cần tái khám đúng hẹn và đặc biệt lưu ý các dấu hiệu như sốt kéo dài, đau bụng tăng, bụng chướng, rò dịch bất thường, ho kéo dài hoặc đờm có mùi hôi lạ. Những biểu hiện tưởng như không liên quan giữa bụng và hô hấp đôi khi lại là dấu hiệu của một biến chứng ngoại khoa phức tạp. Việc thăm khám, chẩn đoán và xử trí sớm giúp kiểm soát nguồn nhiễm, hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn nặng, suy đa cơ quan và đe dọa tính mạng.

LIÊN TIẾP TIẾP NHẬN 4 CA NHIỄM LIÊN CẦU LỢN, CÓ TRƯỜNG HỢP SỐC NHIỄM KHUẨN, SUY ĐA TẠNG NGUY KỊCH

Trong khoảng hai tuần gần đây, Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương tiếp nhận 4 trường hợp nhiễm liên cầu lợn được xác định bằng xét nghiệm nuôi cấy. Các bệnh nhân đều có yếu tố dịch tễ liên quan đến lợn hoặc sản phẩm từ lợn. Đáng chú ý, một người đàn ông 53 tuổi sau khi ăn tiết canh đã nhanh chóng rơi vào tình trạng sốc nhiễm khuẩn, suy hô hấp nặng, suy đa tạng và rối loạn đông máu nghiêm trọng.

ThS.BSNT Nguyễn Đức Minh, Khoa Cấp cứu, cho biết các bệnh nhân nhập viện với biểu hiện và mức độ bệnh khác nhau. Một số trường hợp bị viêm màng não, có triệu chứng sốt, đau đầu dữ dội, lú lẫn, rối loạn ý thức. Sau khi được chẩn đoán và điều trị kháng sinh phù hợp, tình trạng bệnh dần cải thiện. Tuy nhiên, một số người vẫn có biểu hiện đau đầu kéo dài, giảm thính lực, cho thấy nguy cơ để lại di chứng sau nhiễm bệnh.

Trường hợp nặng nhất là bệnh nhân P.T.S. (53 tuổi, ở Hải Phòng), có thói quen ăn tiết canh. Khoảng hai ngày trước khi nhập viện, bệnh nhân ăn tiết canh, sau đó xuất hiện đau bụng, đi ngoài phân lỏng nhiều lần, mệt mỏi rồi tụt huyết áp. Tại cơ sở y tế ban đầu, người bệnh được xác định sốc nhiễm khuẩn, suy đa tạng và phải sử dụng thuốc vận mạch trước khi chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

Khi nhập Khoa Cấp cứu, bệnh nhân trong tình trạng nguy kịch, ý thức lú lẫn, kích thích, nổi vân tím toàn thân, mạch nhanh, huyết áp khó đo. Xét nghiệm cho thấy chỉ số viêm tăng rất cao, suy đa cơ quan nặng nề bao gồm: suy thận cấp, tổn thương gan và rối loạn đông máu nghiêm trọng. Số lượng tiểu cầu giảm sâu còn 29 G/L, fibrinogen dưới 0,35 g/L; đồng thời, người bệnh bị toan chuyển hóa nặng, lactate tăng cao, lên tới 13 mmol/L, cho thấy tình trạng sốc và suy giảm tưới máu tổ chức nghiêm trọng.

Trước diễn biến nguy kịch, các bác sĩ đã khẩn trương cấp cứu, đặt nội khí quản, thở máy, phối hợp thuốc vận mạch, kháng sinh và tiến hành lọc máu liên tục ngay.

Theo BS Minh, nhiễm liên cầu lợn có thể diễn biến rất nhanh, đặc biệt ở thể nhiễm khuẩn huyết nặng. Khi tuần hoàn bị suy sụp, các cơ quan không được cung cấp đủ máu và oxy, dẫn đến suy thận, tổn thương gan, suy hô hấp và rối loạn chuyển hóa. Rối loạn đông máu còn có thể gây xuất huyết, hình thành huyết khối trong các mạch máu nhỏ, làm tổn thương da và đầu chi. Trường hợp nặng có nguy cơ hoại tử, thậm chí phải cắt cụt chi.

Theo ThS.BSNT Nguyễn Đức Minh, bệnh liên cầu lợn là bệnh nhiễm khuẩn do vi khuẩn Streptococcus suis gây ra. Vi khuẩn có thể tồn tại ở lợn không có biểu hiện bệnh rõ ràng. Người có thể nhiễm bệnh khi tiếp xúc với máu, dịch tiết của lợn mang vi khuẩn, đặc biệt qua vết thương trên da, hoặc ăn tiết canh, thịt lợn sống, tái và các sản phẩm chưa được nấu chín kỹ.

Ở người, bệnh thường biểu hiện dưới hai thể nghiêm trọng là viêm màng não và nhiễm khuẩn huyết. Bệnh không chỉ đe dọa tính mạng trong giai đoạn cấp mà còn có thể để lại di chứng như giảm thính lực, tổn thương thần kinh hoặc hoại tử đầu chi.

Để phòng bệnh liên cầu lợn, Ths.BS Trần Văn Bắc, phó Trưởng khoa Cấp cứu  khuyến cáo người dân tuyệt đối không ăn tiết canh, không sử dụng thịt lợn sống hoặc chưa được nấu chín kỹ. Người chăn nuôi, giết mổ và chế biến thịt lợn cần sử dụng găng tay, ủng, trang phục bảo hộ; che kín các vết thương ngoài da và tránh tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch tiết của động vật. Không tự ý giết mổ, sử dụng lợn ốm hoặc chết không rõ nguyên nhân.

Đặc biệt, những người có tiền sử ăn tiết canh, thịt lợn chưa chín hoặc tiếp xúc với lợn nếu xuất hiện các triệu chứng như sốt, đau đầu dữ dội, nôn, lú lẫn, rối loạn ý thức, tiêu chảy hoặc xuất hiện các ban xuất huyết bất thường cần đến cơ sở y tế ngay. Khi thăm khám, người bệnh cần thông báo rõ tiền sử ăn uống và tiếp xúc với lợn để bác sĩ có cơ sở định hướng chẩn đoán, điều trị kịp thời.

Việc liên tiếp tiếp nhận 4 ca nhiễm liên cầu lợn trong khoảng hai tuần là lời cảnh báo về nguy cơ mắc bệnh từ thực phẩm không an toàn và quá trình tiếp xúc với lợn. Không phải cứ tiếp xúc với lợn là sẽ mắc bệnh, nhưng nguy cơ lây nhiễm có thể xảy ra khi tiếp xúc với máu, dịch tiết của lợn mang vi khuẩn, nhất là qua vết thương hở, hoặc ăn thực phẩm nhiễm khuẩn chưa được nấu chín kỹ. Người dân cần tuyệt đối không ăn tiết canh, thực hiện ăn chín uống sôi và sử dụng phương tiện bảo hộ phù hợp khi chăn nuôi, giết mổ, chế biến thịt lợn.

TRỞ VỀ TỪ CONGO, NGƯỜI ĐÀN ÔNG 46 TUỔI MẮC SỐT RÉT NẶNG, TỔN THƯƠNG NHIỀU CƠ QUAN

Sau gần hai năm làm việc tại Congo (châu Phi), một người đàn ông 46 tuổi trở về Việt Nam với biểu hiện vàng da, vàng mắt kéo dài. Sau thời gian tự điều trị bằng thuốc nam, người bệnh xuất hiện rối loạn ý thức, phải đặt ống nội khí quản và thở máy. Tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, từ việc khai thác tiền sử dịch tễ kết hợp với các biểu hiện lâm sàng và xét nghiệm, các bác sĩ đã phát hiện bệnh nhân mắc sốt rét do ký sinh trùng Plasmodium falciparum.

BS Võ Đức Linh, Trung tâm Hồi sức tích cực, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, bệnh nhân L.V.N., 46 tuổi, trú tại Hà Tĩnh, có tiền sử viêm gan B từ năm 2009 nhưng chưa được điều trị. Trước khi trở về Việt Nam, bệnh nhân có gần hai năm làm việc tại Congo, một quốc gia thuộc khu vực châu Phi có bệnh sốt rét lưu hành. Trong thời gian sinh sống và làm việc tại đây, bệnh nhân nhiều lần xuất hiện các cơn sốt, rét run, từng đi khám và sử dụng thuốc nhưng không rõ loại. Nguyên nhân của những đợt sốt trước đó chưa được xác định.

Khoảng một tháng trước khi nhập viện, bệnh nhân xuất hiện vàng da, vàng mắt tăng dần, kèm theo mệt mỏi, ăn uống kém nên quyết định trở về Việt Nam để thăm khám. Mặc dù đã được bác sĩ chỉ định nhập viện để theo dõi và điều trị, bệnh nhân không đồng ý mà tự mua thuốc nam uống trong khoảng 15 ngày.

Tối 6/10, gia đình phát hiện bệnh nhân bị ngã, rối loạn ý thức, gọi hỏi không đáp ứng nên nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế gần nhà. Tại đây, bệnh nhân được đặt ống nội khí quản, thở máy và điều trị theo hướng nhiễm khuẩn huyết, đồng thời theo dõi tình trạng hôn mê gan trên nền bệnh viêm gan B. Tuy nhiên, tình trạng bệnh không cải thiện, bệnh nhân sau đó được chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

Khi tiếp nhận tại Trung tâm Hồi sức tích cực, bệnh nhân đang được an thần, thở máy, da và củng mạc mắt vàng rõ, nước tiểu sẫm màu. Kết quả xét nghiệm ghi nhận nhiều bất thường, bao gồm rối loạn đông máu, tăng bilirubin máu, tăng men gan và suy thận. Những biểu hiện này cho thấy người bệnh đang trong tình trạng nặng, có tổn thương nhiều cơ quan, cần được theo dõi và điều trị tích cực.

Theo BS Võ Đức Linh, với tiền sử viêm gan B chưa được điều trị, cùng các biểu hiện vàng da, vàng mắt và rối loạn ý thức, bệnh nhân có thể được định hướng ban đầu đến tình trạng bệnh gan nặng, trong đó có khả năng xuất hiện biến chứng liên quan đến bệnh gan mạn tính.

Tuy nhiên, quá trình khai thác bệnh sử ghi nhận một yếu tố dịch tễ đặc biệt quan trọng: bệnh nhân đã sinh sống và làm việc gần hai năm tại Congo, nơi sốt rét lưu hành phổ biến, đồng thời từng nhiều lần xuất hiện các cơn sốt, rét run nhưng chưa được xác định rõ nguyên nhân.

Từ yếu tố dịch tễ kết hợp với tình trạng lâm sàng và các bất thường xét nghiệm, các bác sĩ đặt ra nghi ngờ sốt rét nặng và chỉ định xét nghiệm tìm ký sinh trùng sốt rét. Kết quả xét nghiệm dương tính với Plasmodium falciparum, một trong những tác nhân gây sốt rét có nguy cơ diễn biến nặng và dẫn đến các biến chứng đe dọa tính mạng.

BS Linh cho biết, sốt rét là bệnh truyền nhiễm do ký sinh trùng thuộc chi Plasmodium gây ra, lây truyền chủ yếu qua vết đốt của muỗi Anopheles cái mang ký sinh trùng. Bệnh thường biểu hiện bằng các triệu chứng như sốt, rét run, đau đầu, mệt mỏi, đau nhức cơ thể. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng xuất hiện đầy đủ các triệu chứng điển hình.

Đặc biệt, sốt rét do P. falciparum có thể diễn biến nhanh và gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng như rối loạn ý thức, suy thận cấp, suy hô hấp, thiếu máu nặng, rối loạn đông máu và tổn thương nhiều cơ quan. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, sốt rét nặng có thể đe dọa tính mạng người bệnh.

Đáng lưu ý, ở những bệnh nhân mắc sốt rét nặng, các biểu hiện tổn thương cơ quan có thể nổi bật hơn những cơn sốt, rét run thường gặp. Vì vậy, việc không ghi nhận sốt tại thời điểm thăm khám không đủ để loại trừ bệnh sốt rét, đặc biệt ở những người có tiền sử sinh sống hoặc trở về từ vùng có bệnh lưu hành.

Trong trường hợp bệnh nhân L.V.N., các biểu hiện vàng da, vàng mắt, rối loạn ý thức và bất thường chức năng gan có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác nhau. Bên cạnh sốt rét, tiền sử viêm gan B chưa được điều trị và việc sử dụng thuốc nam cũng là những yếu tố cần được xem xét trong quá trình đánh giá tình trạng tổn thương gan.

Theo BS Linh, ở người có bệnh gan từ trước, một số biểu hiện của sốt rét nặng có thể chồng lấp với triệu chứng của bệnh lý gan, khiến quá trình chẩn đoán trở nên khó khăn hơn. Do đó, việc đánh giá toàn diện tình trạng người bệnh, kết hợp khai thác kỹ tiền sử dịch tễ và thực hiện các xét nghiệm phù hợp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, giúp tránh bỏ sót các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.

BS Võ Đức Linh khuyến cáo, những người từng sinh sống, làm việc hoặc trở về từ khu vực có sốt rét lưu hành, đặc biệt là một số quốc gia tại châu Phi, cần chủ động đến cơ sở y tế thăm khám sớm khi xuất hiện các triệu chứng như sốt, rét run, đau đầu, mệt mỏi bất thường, vàng da hoặc các dấu hiệu sức khỏe bất thường khác.

Người dân cần lưu ý, triệu chứng sốt rét có thể xuất hiện sau khi đã rời khỏi vùng lưu hành bệnh. Khi đi khám, cần chủ động thông báo cho bác sĩ về quốc gia đã đến, thời gian lưu trú, những đợt sốt trước đó cũng như các loại thuốc từng sử dụng. Đây là những thông tin quan trọng giúp bác sĩ định hướng chẩn đoán, chỉ định xét nghiệm phù hợp và hạn chế nguy cơ bỏ sót bệnh.

Đối với những người chuẩn bị đến các quốc gia có sốt rét lưu hành, cần tìm hiểu nguy cơ mắc bệnh tại điểm đến, thực hiện các biện pháp phòng tránh muỗi đốt như ngủ màn, sử dụng thuốc xua muỗi, mặc quần áo dài tay và tham khảo ý kiến bác sĩ về việc sử dụng thuốc dự phòng sốt rét phù hợp với từng khu vực.

Khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ mắc bệnh, người dân không nên tự ý sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc hoặc trì hoãn việc thăm khám, bởi sốt rét, đặc biệt là sốt rét do P. falciparum, có thể diễn biến nặng trong thời gian ngắn nếu không được điều trị kịp thời.

Trường hợp bệnh nhân 46 tuổi trở về từ Congo là lời cảnh báo về nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm liên quan đến yếu tố dịch tễ, đặc biệt ở những người từng sinh sống và làm việc tại các khu vực có sốt rét lưu hành. Việc khai thác kỹ tiền sử đi lại, kết hợp đánh giá lâm sàng và xét nghiệm phù hợp có vai trò quan trọng trong phát hiện bệnh, nhất là khi các triệu chứng dễ nhầm lẫn với bệnh lý nền. Chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời là yếu tố then chốt giúp hạn chế biến chứng và giảm nguy cơ tử vong do sốt rét.

PHẪU THUẬT THÀNH CÔNG CHO NGƯỜI BỆNH DI CHỨNG DÍNH KHỚP GỐI SAU CHẤN THƯƠNG 2 THÁNG – TỔN THƯƠNG ĐA DÂY CHẰNG KÈM RÁCH SỤN CHÊM NGOÀI

Sau tai nạn giao thông, người phụ nữ 49 tuổi bị trật khớp gối, được bó bột điều trị tại y tế cơ sở. Hai tháng sau, khớp gối vẫn sưng đau, gần như không thể gấp; khi đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương thăm khám, các bác sĩ phát hiện tổn thương đa dây chằng và cứng khớp nghiêm trọng.

Cách đây 2 tháng, trong lúc lên dốc để tránh một xe máy đi ngược chiều, chị Đ.T T. (49 tuổi, Lào Cai) không may gặp tai nạn giao thông. Chiếc xe máy đổ đè lên chân trái khiến khớp gối bị chấn thương nặng. Cùng lúc, vai trái của chị đập mạnh xuống nền đường gây gãy xương đòn.

Sau tai nạn, chị được đưa đến cơ sở y tế gần nhà và được chẩn đoán trật khớp gối trái, gãy xương đòn trái. Người bệnh được phẫu thuật kết hợp xương đòn và bó bột cố định khớp gối. Tuy nhiên sau 2 tháng, khớp gối trái vẫn sưng nề, đau nhiều và hạn chế vận động nghiêm trọng, gần như không thể gấp gối. Gia đình đưa chị đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương để được thăm khám và điều trị chuyên sâu.

Thạc sĩ – BSNT Nguyễn Đức Tuyền, Khoa Chấn thương Chỉnh hình – Y học thể thao cho biết khi nhập viện bệnh nhân trong tình trạng tỉnh, không sốt, khớp gối trái đau và có tràn dịch. Chân trái duỗi tối đa, biên độ gấp gối chỉ khoảng 50 độ, hạn chế nghiêm trọng và mất vững phía trong khớp gối.

Kết quả Xquang và chụp cộng hưởng từ cho thấy người bệnh có tổn thương phức tạp tại khớp gối trái: đứt hoàn toàn dây chằng chéo trước; bong điểm bám dây chằng chéo sau độ 3 đã xuất hiện tổ chức xơ kẹt giữa các mảnh xương bong. Bên cạnh đó, người bệnh còn bị rách một phần dây chằng bên trong, rách phức tạp thân sụn chêm ngoài, tràn dịch khớp và nhiều tổ chức xơ dính trong các khoang của khớp gối.

Bệnh nhân được xác định tổn thương đa dây chằng, rách sụn chêm ngoài do chấn thương cũ khớp gối trái, kèm di chứng cứng khớp. Trước tình trạng tổn thương phức tạp, các bác sĩ đã hội chẩn và xây dựng phương án điều trị phù hợp. Ê-kíp quyết định thực hiện phẫu thuật nội soi nhằm giải phóng khớp, xử lý đồng thời các tổn thương đa dây chằng và rách sụn chêm trong cùng 1 thì phẫu thuật.

“Phẫu thuật nội soi tái tạo đa dây chằng khớp gối là kỹ thuật can thiệp chuyên sâu bao gồm nhiều thì phẫu thuật phức tạp, cho phép bác sĩ tiếp cận và xử lý tổn thương với mức độ xâm lấn tối thiểu giúp tái lập lại độ vững khớp gối và lấy lại chức năng vận động của khớp. Vết mổ nhỏ, hạn chế mất máu giúp người bệnh giảm đau sau phẫu thuật và tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình phục hồi chức năng sau phẫu thuật”, BS CK2 Hoàng Mạnh Hà – Trưởng khoa Chấn thương chỉnh hình và Y học thể thao chia sẻ.

Ca phẫu thuật kéo dài 4,5 giờ. Các bác sĩ tiến hành nội soi giải phóng tình trạng xơ dính trong khớp gối sau chấn thương; tạo hình lại phần sụn chêm ngoài bị rách; lấy bỏ mảnh xương điểm bám dây chằng chéo sau gây kẹt khớp. Đồng thời, ê-kíp tái tạo lại dây chằng chéo sau và dây chằng chéo trước bằng gân tự thân của người bệnh, khâu phục hồi phần dây chằng bên trong bị đứt bán phần bằng chỉ neo.

Ca phẫu thuật được thực hiện với phương pháp vô cảm gây tê tủy sống kết hợp giảm đau ngoài màng cứng và diễn ra thuận lợi. ThS.BSNT Nguyễn Đức Tuyền cho biết, giảm đau ngoài màng cứng sau phẫu thuật đóng một vai trò quan trong đối với kết quả của quá trình điều trị, phương pháp này giúp người bệnh có thể tập phục hồi hoàn toàn biên độ vận động của khớp gối vào những ngày đầu sau phẫu thuật mà không đau, tránh được sự hình thành xơ dính khớp gối tái phát.

 “Với tổn thương đa dây chằng, bên cạnh việc phẫu thuật tối ưu thì quá trình phục hồi chức năng đóng vai trò quan trọng trong việc khôi phục lại chức năng của khớp gối so với trước khi chấn thương. Ngay từ ngày đầu tiên sau phẫu thuật, bác sĩ phẫu thuật và kỹ thuật viên phục hồi chức năng đã phối hợp hướng dẫn người bệnh tập luyện. Các bài tập được xây dựng phù hợp với từng thời điểm cụ thể sau mổ, tập trung vào việc từng bước khôi phục biên độ vận động gấp – duỗi của khớp gối, đồng thời bảo vệ hệ thống dây chằng vừa được tái tạo. Can thiệp sớm, đúng cách là yếu tố quan trọng giúp người bệnh từng bước lấy lại khả năng vận động và đạt hiệu quả điều trị tốt nhất”, Ths.BSNT Nguyễn Đức Tuyền nhấn mạnh.

Trường hợp của chị T. cho thấy chấn thương khớp gối sau tai nạn giao thông có thể gây tổn thương phức tạp đến nhiều cấu trúc bên trong khớp. Việc thăm khám, đánh giá đầy đủ tổn thương và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn chức năng vận động của khớp gối.

Các bác sĩ khuyến cáo, sau chấn thương khớp gối, đặc biệt là trật khớp gối, người bệnh cần được thăm khám và đánh giá đầy đủ tổn thương dây chằng, sụn chêm và các cấu trúc liên quan. Khi xuất hiện tình trạng đau kéo dài, sưng khớp, hạn chế vận động hoặc khó khăn khi chịu lực, người bệnh nên đến cơ sở y tế chuyên khoa để được kiểm tra và có hướng điều trị phù hợp.

CÚM A CÓ THỂ GÂY SUY HÔ HẤP NẶNG, CẦN CẢNH GIÁC Ở NHÓM NGUY CƠ CAO

Nhiều người vẫn cho rằng cúm A là bệnh thông thường và đánh giá mức độ nghiêm trọng của bệnh qua nhiệt độ cơ thể. Tuy nhiên, thực tế tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho thấy, cúm A có thể diễn biến nặng, gây suy hô hấp nhanh chóng ở người cao tuổi và người có bệnh nền, đe dọa tính mạng chỉ sau vài ngày khởi phát.

Người đàn ông 72 tuổi viêm phổi nặng, phải hỗ trợ thở máy

ThS.BSNT Lê Thị Huyền, Trung tâm Hồi sức tích cực, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, bệnh nhân H.X.T, 72 tuổi, có tiền sử tăng huyết áp nhiều năm, đang điều trị thuốc thường xuyên và từng bị tai biến mạch máu não.

Ngày 6/10, bệnh nhân nhập viện trong tình trạng sốt cao, ho khạc đờm, khó thở tăng dần và suy hô hấp. Kết quả xét nghiệm nhanh dương tính với cúm A. Qua thăm khám, các bác sĩ ghi nhận tình trạng viêm phổi nặng, tổn thương phổi ảnh hưởng đáng kể đến khả năng trao đổi khí, phải được hỗ trợ hô hấp với nồng độ oxy khoảng 40–50% để duy trì oxy máu.

Các xét nghiệm ghi nhận phản ứng viêm và các chỉ số nhiễm khuẩn tăng cao. Bệnh nhân được điều trị cúm A, đồng thời điều trị tình trạng nhiễm khuẩn và hỗ trợ hô hấp tích cực.

Sau ba ngày điều trị, bệnh nhân đã hết sốt, huyết động tương đối ổn định. Tuy nhiên tình trạng tổn thương phổi vẫn còn nặng, chưa thể tự duy trì hô hấp hiệu quả và tiếp tục phải thở máy không xâm nhập với nồng độ oxy hỗ trợ khoảng 40%.

Theo BS Huyền, một trong  những yếu tố khiến quá trình điều trị gặp khó khăn là tiền sử tai biến mạch máu não, đặc biệt là đợt nhồi máu não gần đây, khiến khả năng ho và khạc đờm suy giảm. Trong khi đó, viêm phổi làm tăng tiết dịch đường hô hấp. Khi người bệnh không thể ho khạc hiệu quả, đờm dễ ứ đọng, gây khó khăn cho việc làm sạch đường thở, ảnh hưởng đến thông khí và làm tăng nguy cơ các biến chứng hô hấp.

“Hiện người bệnh vẫn đang trong giai đoạn cấp của bệnh, tổn thương phổi còn nặng và cần tiếp tục được hỗ trợ, chăm sóc đường thở, theo dõi sát. Do khả năng ho khạc kém, quá trình điều trị có thể kéo dài”, BS Huyền nhận định.

Chỉ sốt nhẹ nhưng suy hô hấp tiến triển nhanh

Trường hợp thứ hai được tiếp nhận tại Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương. Bệnh nhân có tiền sử hút thuốc lá nhiều năm, mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) và thường xuyên phải sử dụng thuốc khí dung tại nhà trong khoảng 3–4 tháng gần đây.

Khoảng bốn ngày trước khi nhập viện, người bệnh bắt đầu ho, khạc đờm trắng, khó thở tăng dần, kèm mệt mỏi và ăn uống kém. Đáng chú ý, bệnh nhân chỉ sốt nhẹ, khoảng 38°C, không có biểu hiện sốt cao rõ rệt. Tuy nhiên, tình trạng khó thở ngày càng nghiêm trọng, gia đình phải đưa đến cơ sở y tế gần nhà thăm khám.

Tại đây, kết quả xét nghiệm xác định bệnh nhân mắc cúm A. Do suy hô hấp nặng, người bệnh phải thở oxy qua mặt nạ có túi dự trữ với lưu lượng lên tới 15 lít/phút, sau đó được chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương để tiếp tục điều trị.

Khi nhập Khoa Cấp cứu, bệnh nhân trong tình trạng kích thích, vật vã, thở nhanh, da niêm mạc nhợt; phổi có nhiều ran bất thường. Trước tình trạng suy hô hấp nghiêm trọng, các bác sĩ khẩn trương đặt ống nội khí quản, hỗ trợ hô hấp và triển khai các biện pháp hồi sức tích cực.

Tuy nhiên, bệnh tiếp tục diễn biến nhanh, xuất hiện các rối loạn toàn thân nghiêm trọng và không cải thiện dù đã được hồi sức tích cực.

Theo các bác sĩ, ở người mắc COPD, đường thở thường bị viêm và tắc nghẽn kéo dài, khiến chức năng hô hấp suy giảm. Khi mắc cúm A, tình trạng viêm đường hô hấp và tăng tiết dịch có thể làm nặng thêm tình trạng tắc nghẽn sẵn có. Đồng thời, tổn thương phổi do cúm có thể làm giảm khả năng trao đổi khí, khiến người bệnh nhanh chóng rơi vào suy hô hấp.

Trường hợp này cho thấy mức độ nguy hiểm của cúm A không thể chỉ đánh giá qua mức độ sốt. Ở người có bệnh phổi mạn tính, tình trạng khó thở tăng dần, đặc biệt khi tiến triển nhanh, có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh đang trở nặng và cần được cấp cứu kịp thời.

Không chủ quan với cúm A ở trẻ em, người cao tuổi, người có bệnh nền

Cúm A là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp do virus cúm gây ra, lây truyền chủ yếu qua các hạt dịch tiết đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Bệnh thường có các biểu hiện như sốt, ho, đau họng, đau mỏi cơ thể và mệt mỏi. Ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính, cúm có thể gây viêm phổi, làm nặng thêm các bệnh lý sẵn có, dẫn đến suy hô hấp và những biến chứng nguy hiểm.

ThS.BS Phạm Văn Phúc, Phó Giám đốc Trung tâm Hồi sức tích cực, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương khuyến cáo, người dân cần chủ động tiêm vaccine phòng cúm hằng năm, đặc biệt là các nhóm có nguy cơ cao. Bên cạnh đó, cần duy trì vệ sinh tay, che miệng và mũi khi ho, hắt hơi, giữ không gian sống thông thoáng và hạn chế tiếp xúc gần với người đang có triệu chứng mắc bệnh. Người mắc cúm nên hạn chế tiếp xúc với người khác để giảm nguy cơ lây nhiễm.

Khi trẻ em hoặc người thuộc nhóm nguy cơ cao xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ cúm, gia đình nên đưa người bệnh đi khám sớm để được đánh giá và hướng dẫn điều trị phù hợp. Không tự ý sử dụng thuốc, đặc biệt là kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các dấu hiệu như khó thở, thở nhanh, tím tái, đau tức ngực, lơ mơ, kích thích bất thường hoặc sức khỏe xấu đi nhanh chóng. Ở trẻ em, các dấu hiệu như khó thở, rút lõm lồng ngực, li bì, co giật, không uống được hoặc có biểu hiện mất nước cần được xử trí y tế kịp thời.

Các bác sĩ lưu ý, mức độ nặng của cúm không thể chỉ đánh giá qua mức độ sốt. Người bệnh cần được theo dõi sát diễn biến hô hấp và những thay đổi bất thường của sức khỏe để phát hiện sớm dấu hiệu chuyển nặng, điều trị kịp thời.

TÁI HOẠT VIRUS VIÊM GAN B: NGUY CƠ CẦN LƯU Ý Ở NGƯỜI BỆNH UNG THƯ VÀ ĐIỀU TRỊ ỨC CHẾ MIỄN DỊCH

Từng có xét nghiệm HBsAg âm tính và chưa được phát hiện mắc viêm gan B, một phụ nữ 38 tuổi có tiền sử điều trị ung thư vú bất ngờ xuất hiện mệt mỏi, vàng da, men gan tăng rất cao. Các xét nghiệm chuyên sâu sau đó cho thấy người bệnh từng nhiễm virus viêm gan B và virus đã hoạt động trở lại. Các bác sĩ xác định đây là trường hợp tái hoạt virus viêm gan B trong bối cảnh suy giảm miễn dịch – nguy cơ có thể bị bỏ sót nếu chỉ dựa vào một xét nghiệm đơn lẻ trước khi điều trị.

Thạc sĩ BSNT Dương Thị Hường, Trung tâm Gan mật và Tiêu hóa, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, bệnh nhân N.T.T., 38 tuổi, ở Hà Nội, có tiền sử ung thư vú từ năm 2019. Người bệnh đã được phẫu thuật, xạ trị, hóa trị và hiện tiếp tục điều trị nội tiết. Trước đó, người bệnh chưa từng được phát hiện mắc viêm gan B hoặc viêm gan C, xét nghiệm HBsAg từng cho kết quả âm tính.

Gần đây, người bệnh xuất hiện mệt mỏi, vàng da và được đưa đến bệnh viện. Kết quả xét nghiệm cho thấy gan đang bị tổn thương cấp tính, men gan tăng rất cao với xét nghiệm HBsAg không xác định.

Trước tình trạng này, các bác sĩ tiếp tục tìm nguyên nhân. Kết quả cho thấy người bệnh có xét nghiệm kháng thể anti-HBc dương tính. Đây là một dấu ấn cho thấy người bệnh đã từng nhiễm virus viêm gan B trước đó, dù xét nghiệm HBsAg từng âm tính.

Đáng chú ý, khi xét nghiệm chuyên sâu để tìm và định lượng virus viêm gan B trong máu, HBV DNA trên ngưỡng phát hiện 4.49* 10^2. Kết hợp với tiền sử điều trị ung thư và tình trạng viêm gan cấp, các bác sĩ xác định người bệnh bị tái hoạt virus viêm gan B.

Từng âm tính với viêm gan B, vì sao virus vẫn có thể tái hoạt?

Theo Thạc sĩ BSNT Dương Thị Hường, đây là điều nhiều người có thể hiểu nhầm. HBsAg là một dấu ấn thường được sử dụng để phát hiện tình trạng nhiễm virus viêm gan B. Tuy nhiên, một lần xét nghiệm HBsAg âm tính không phải lúc nào cũng có nghĩa là người đó chưa từng nhiễm virus hoặc hoàn toàn không còn nguy cơ liên quan đến viêm gan B.

Ở một số người từng nhiễm virus viêm gan B, cơ thể có thể kiểm soát được virus khiến HBsAg trở về âm tính. Tuy nhiên, vật liệu di truyền của virus vẫn có thể tồn tại trong tế bào gan.

Khi hệ miễn dịch khỏe mạnh, virus được kiểm soát và có thể không gây ra biểu hiện rõ ràng. Nhưng khi sức đề kháng của cơ thể bị suy giảm, virus có thể nhân lên trở lại. Hiện tượng này được gọi là tái hoạt virus viêm gan B.

Nguy cơ này đáng lưu ý ở những người mắc ung thư phải hóa trị, sử dụng một số thuốc hoặc liệu pháp làm suy giảm hệ miễn dịch. Vì vậy, ngay cả người từng có kết quả HBsAg âm tính cũng cần được bác sĩ đánh giá đầy đủ nguy cơ trước khi bắt đầu các phương pháp điều trị có thể ảnh hưởng đến hệ miễn dịch.

Tái hoạt virus viêm gan B nguy hiểm như thế nào?

Tái hoạt virus viêm gan B có thể diễn biến âm thầm. Ban đầu, người bệnh có thể không có triệu chứng rõ ràng và chỉ phát hiện qua xét nghiệm.

Khi virus nhân lên mạnh và gây viêm gan, người bệnh có thể xuất hiện mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn, vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu hoặc men gan tăng cao. Trường hợp nặng có thể gây suy chức năng gan, thậm chí đe dọa tính mạng.

Đối với người đang điều trị ung thư, tình trạng này còn có thể làm ảnh hưởng đến quá trình điều trị bệnh nền. Khi gan bị tổn thương cấp tính, một số phương pháp điều trị ung thư có thể phải tạm dừng, trì hoãn hoặc điều chỉnh.

Ở bệnh nhân N.T.T., sau khi xác định tình trạng tái hoạt virus viêm gan B, người bệnh được điều trị bằng thuốc kháng virus cùng các biện pháp điều trị cần thiết. Sau gần ba tuần, tình trạng lâm sàng và chức năng gan cải thiện rõ rệt, người bệnh ổn định và được xuất viện.

Từ trường hợp này, Thạc sĩ BSNT Dương Thị Hường lưu ý, đánh giá nguy cơ tái hoạt virus viêm gan B không nên chỉ dừng lại ở việc HBsAg âm tính hay dương tính.Trước khi hóa trị hoặc sử dụng các thuốc có tác dụng ức chế miễn dịch, người bệnh cần được xét nghiệm đầy đủ để xác định tình trạng viêm gan B bao gồm  cả khả năng đã từng nhiễm virus trước đó.  

Thạc sĩ BSNT Dương Thị Hường khuyến cáo, người chuẩn bị hóa trị hoặc sử dụng các liệu pháp ức chế miễn dịch nên chủ động thông báo cho bác sĩ về tiền sử viêm gan, các kết quả xét nghiệm viêm gan B trước đây nếu có và thực hiện đầy đủ các xét nghiệm được chỉ định.

Một kết quả HBsAg âm tính không đồng nghĩa có thể hoàn toàn bỏ qua nguy cơ tái hoạt virus viêm gan B. Đánh giá đúng nguy cơ trước khi điều trị, chủ động dự phòng hoặc theo dõi phù hợp có thể giúp phát hiện, xử trí sớm tình trạng tái hoạt, hạn chế tổn thương gan nặng và tránh làm gián đoạn quá trình điều trị bệnh nền.

TRAO TẶNG 10 TÚI NGỰC HỖ TRỢ TẠO HÌNH VÚ CHO NGƯỜI BỆNH SAU ĐIỀU TRỊ UNG THƯ VÚ

Sáng 05/10/2026, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương phối hợp với Công ty TNHH Nguyên Anh Healthcare tổ chức trao tặng 10 túi ngực PERLE™ của GC Aesthetics®, hỗ trợ phẫu thuật tạo hình vú cho người bệnh sau điều trị ung thư vú. Đây là hoạt động thuộc Chương trình phẫu thuật nhân đạo “Vì một hành trình khỏe mạnh và hạnh phúc”, tiếp nối chương trình được triển khai từ năm 2025.

Tham dự chương trình có BSCKII Nguyễn Trung Cấp – Phó Giám đốc Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương; ThS. Phạm Thị Nguyệt Quyên – Trưởng phòng CTXH; TS.BS Dương Mạnh Chiến – Phụ trách Khoa Phẫu thuật Tạo hình, Thẩm mỹ và Liên chuyên khoa; ThS.Đặng Thị Thanh – Phó trưởng phòng CTXH; ông Đinh Ngọc Dũng – Giám đốc Phát triển Kinh doanh, Công ty TNHH Nguyên Anh Healthcare, cùng đại diện các khoa, phòng, đơn vị đồng hành và người bệnh tham gia chương trình.

Qua quá trình tiếp nhận hồ sơ, khám sàng lọc và đánh giá chuyên môn, 08 người bệnh được lựa chọn tham gia chương trình năm 2026. Tùy tình trạng sau điều trị ung thư, mức độ thiếu hụt tổ chức, điều kiện tại chỗ và sức khỏe toàn thân, mỗi người bệnh được xây dựng một phương án tạo hình riêng; những trường hợp có chỉ định phù hợp sẽ được sử dụng túi ngực do đơn vị đồng hành trao tặng.

Phát biểu tại chương trình, BSCKII Nguyễn Trung Cấp – Phó Giám đốc Bệnh viện chia sẻ, đối với phụ nữ, hình thể không chỉ gắn với vẻ đẹp mà còn có ý nghĩa đối với sự tự tin và chất lượng cuộc sống. Trong khi đó, ung thư vú và quá trình điều trị có thể để lại những thay đổi lớn về hình thể, khiến nhiều người bệnh dù đã vượt qua bệnh tật vẫn mang tâm lý mặc cảm, thiếu tự tin.

Theo BSCKII Nguyễn Trung Cấp, ý nghĩa của chương trình nằm ở việc giúp những phụ nữ không may mắc ung thư vú, sau khi đã trải qua một hành trình điều trị khó khăn, có thêm cơ hội phục hồi hình thể, tìm lại sự tự tin và tiếp tục một cuộc sống khỏe mạnh, hạnh phúc hơn. Nhân dịp này, Phó Giám đốc Bệnh viện cũng gửi lời cảm ơn tới đơn vị đồng hành và chúc các người bệnh có quá trình phẫu thuật, hồi phục thuận lợi.

Đại diện đơn vị đồng hành, ông Đinh Ngọc Dũng – Giám đốc Phát triển Kinh doanh, Công ty TNHH Nguyên Anh Healthcare cho biết, việc đồng hành cùng chương trình không chỉ dừng lại ở hoạt động kinh doanh hay các sản phẩm phục vụ làm đẹp, mà quan trọng hơn là có thể đóng góp nguồn lực để những phụ nữ không may mắc bệnh có cơ hội được tạo hình lại, lấy lại sự tự tin và chất lượng cuộc sống. Ông Đinh Ngọc Dũng bày tỏ sự trân trọng trước sự tin tưởng của Bệnh viện khi Nguyên Anh Healthcare được đồng hành cùng chương trình trong hai năm liên tiếp, đồng thời mong muốn sự phối hợp này sẽ tiếp tục được duy trì để mang thêm cơ hội phục hồi cho người bệnh trong những năm tiếp theo.

Chia sẻ từ góc độ chuyên môn, TS.BS Dương Mạnh Chiến – Phụ trách Khoa Phẫu thuật Tạo hình, Thẩm mỹ và Liên chuyên khoa cho biết, trong gần 20 năm làm chuyên môn về phẫu thuật tạo hình, điều ông nhận thấy rõ nhất là mỗi người bệnh đều có một hoàn cảnh, một câu chuyện và những tổn thương riêng. Với người bệnh ung thư vú, hành trình điều trị có thể kéo dài qua phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, để lại những ảnh hưởng không chỉ về sức khỏe mà còn về tinh thần và kinh tế. “Khi mình ngồi nghe và thấu hiểu, thực sự mỗi người bệnh là một câu chuyện của cuộc đời”, TS.BS Dương Mạnh Chiến chia sẻ. Từ những trăn trở đó, bác sĩ và ê-kíp mong muốn chuyên môn phẫu thuật tạo hình không chỉ phục vụ điều trị mà còn có thể giúp người bệnh phục hồi hình thể sau ung thư, từng bước lấy lại sự tự tin.

Theo TS.BS Dương Mạnh Chiến, tái tạo vú có nhiều phương pháp, từ sử dụng mô tự thân đến vật liệu nhân tạo, mỗi kỹ thuật đều có ưu điểm và hạn chế riêng. Với những người bệnh đã trải qua một quá trình điều trị kéo dài, sức khỏe bị ảnh hưởng, các kỹ thuật tạo hình quá phức tạp đôi khi tạo thêm gánh nặng cho cơ thể. Trong những trường hợp có chỉ định phù hợp, tạo hình bằng túi ngực có thể giúp rút ngắn thời gian phẫu thuật, giảm mức độ can thiệp nhưng vẫn đạt hiệu quả tạo hình tốt. Tuy nhiên, chi phí vật liệu tương đối lớn là một trong những trở ngại đối với người bệnh.

Chính từ thực tế đó, năm 2025, TS.BS Dương Mạnh Chiến và ông Đinh Ngọc Dũng đã trao đổi về ý tưởng xây dựng chương trình. Ý tưởng nhanh chóng nhận được sự đồng thuận của đơn vị đồng hành, sự tạo điều kiện của Ban Giám đốc Bệnh viện và sự phối hợp của Phòng Công tác xã hội cùng các đơn vị liên quan. Chương trình được tiếp tục trong năm 2026 với 10 túi ngực được trao tặng, tạo thêm nguồn lực để ê-kíp chuyên môn lựa chọn phương án phù hợp cho người bệnh.

Bên cạnh sự hỗ trợ về chuyên môn và vật chất, TS.BS Dương Mạnh Chiến đặc biệt nhấn mạnh niềm tin của người bệnh: “Nếu không có sự tin tưởng và đồng hành của người bệnh thì chương trình cũng không thể thực hiện được”. Đây cũng là yếu tố kết nối đội ngũ y bác sĩ, đơn vị đồng hành và chính những phụ nữ trực tiếp bước vào các ca phẫu thuật.

Tại chương trình, những người bệnh đã và đang tham gia hai mùa của chương trình cũng có dịp gặp gỡ, chia sẻ. Người bệnh được phẫu thuật trong chương trình năm 2025 trở lại với những trải nghiệm sau phẫu thuật tạo hình; trong khi đại diện người bệnh năm 2026 chia sẻ cảm xúc trước chặng đường phẫu thuật sắp tới.

Những câu chuyện được chia sẻ tại chương trình không chỉ cho thấy sự tiếp nối của hoạt động nhân đạo mà còn mang đến nguồn động viên thiết thực cho những người bệnh đang chuẩn bị bước vào hành trình phẫu thuật.

Trong khuôn khổ buổi lễ, Công ty TNHH Nguyên Anh Healthcare/GC Aesthetics® trao tặng 10 túi ngực PERLE™ cho Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương để sử dụng đối với các trường hợp có chỉ định phù hợp. Bệnh viện cũng trao thư cảm ơn tới Công ty TNHH Nguyên Anh Healthcare, trân trọng ghi nhận và cảm ơn sự đồng hành, sẻ chia của đơn vị trong hành trình hỗ trợ người bệnh năm 2026.

Các ca phẫu thuật dự kiến được triển khai từ ngày 05 đến 08/10/2026. Với từng trường hợp, ê-kíp chuyên môn sẽ tiếp tục đánh giá và hoàn thiện kế hoạch phẫu thuật trên nguyên tắc bảo đảm an toàn, phù hợp và cá thể hóa cho từng người bệnh.

VẾT THƯƠNG ĐÃ LIỀN, VẪN CÒN MẢNH TRE 3 CM: NGƯỜI PHỤ NỮ 67 TUỔI LẠI XUẤT HIỆN CO CỨNG DO UỐN VÁN

Khoảng hai tháng sau lần bị thanh tre đâm vào cẳng chân khi đi làm đồng, người phụ nữ 67 tuổi đã trải qua một đợt bệnh uốn ván nguy kịch và nhưng cuối cùng cũng đã vượt qua và được xuất viện về nhà. Tuy nhiên, gần 20 ngày sau khi ra viện, bệnh nhân lại xuất hiện tình trạng cứng hàm, sau đó co cứng lan xuống ngực, bụng và toàn thân, phải đặt nội khí quản cấp cứu, thở máy. Đáng chú ý, trong đợt bệnh này, vết thương bên ngoài mặc dù đã đóng vảy, không sưng đỏ nhưng siêu âm phát hiện bên trong vẫn còn sót một mảnh tre dài khoảng 3 cm.

ThS.BS Lê Sơn Việt, Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, bệnh nhân là bà B.T.T, 67 tuổi ở Phú Thọ trước đó không ghi nhận bệnh lý nền đặc biệt. Khoảng hai tháng trước, trong lúc đi làm đồng, người bệnh bị một thanh tre đâm vào cẳng chân trái. Sau tai nạn, bệnh nhân chủ quan, không đi kiểm tra kỹ vết thương và không tiêm phòng uốn ván.

Sau đó, người bệnh tiến triển bệnh cảnh uốn ván điển hình (cứng hàm, co cứng cơ toàn thân) và được nhập viện điều trị tại một cơ sở y tế khác. Trong đợt điều trị này, bệnh nhân đã phải mở khí quản, thở máy dài ngày và sau đó tình trạng co cứng dần cải thiện. Khi ra viện, các cơn co cứng gần như không còn, người bệnh đã rút được canuyn mở khí quản. Tuy vậy, chỉ sau gần 20 ngày kể từ khi xuất viện, bệnh nhân bắt đầu xuất hiện cứng hàm trở lại. Không chỉ cứng hàm, tình trạng co cứng tiếp tục lan xuống các cơ vùng ngực, bụng rồi toàn thân, diễn biến tương tự thời điểm khởi phát của đợt bệnh trước. Người bệnh được đưa đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

Khi nhập viện Khoa Cấp cứu, bệnh nhân xuất hiện nhiều cơn gồng cứng toàn thân. Co cứng các cơ vùng ngực khiến người bệnh không thể tự thở được, chuyên môn còn gọi là dấu hiệu “chẹn ngực”. Các bác sĩ đã phải đặt nội khí quản cấp cứu, thở máy và sử dụng thuốc an thần liều cao để kiểm soát các cơn co cứng.

Theo ThS.BS Lê Sơn Việt, uốn ván là bệnh do độc tố của vi khuẩn Clostridium tetani gây ra. Độc tố tác động lên hệ thần kinh, gây tăng trương lực cơ và các cơn co cứng đặc trưng. Người bệnh có thể khởi đầu bằng mỏi hàm, khó há miệng hoặc cứng hàm, sau đó co cứng lan xuống cổ, ngực, bụng và toàn thân.

Ở những trường hợp nặng, co cứng cơ hô hấp hoặc các cơn gồng dữ dội có thể khiến bệnh nhân không thể tự thở được, đe dọa tính mạng nếu không được kiểm soát kịp thời.

“Bệnh nhân vào viện trong tình trạng cứng hàm và gồng cứng toàn thân nhiều. Khi các cơ vùng ngực co cứng, người bệnh không tự thở được nên phải đặt nội khí quản, thở máy khẩn cấp”, ThS.BS Lê Sơn Việt cho biết.

Điều khiến các bác sĩ phải tiếp tục tìm kiếm yếu tố liên quan là sau đợt điều trị trước, bệnh nhân không xuất hiện thêm vết thương mới. Trong khi đó, vị trí thanh tre từng đâm vào cẳng chân đã đóng vảy, bên ngoài không sưng đỏ và không có biểu hiện nhiễm trùng rõ ràng. Các bác sĩ tiến hành kiểm tra lại vị trí vết thương cũ. Qua siêu âm, một dị vật nằm trong mô cẳng chân được phát hiện.Vết thương được rạch mở và ê-kíp lấy ra một mảnh tre dài khoảng 3 cm còn sót lại.

Theo ThS.BS Lê Sơn Việt, đây là chi tiết rất đáng lưu ý ở trường hợp này. Một vết thương đã khô, đóng vảy, thậm chí không còn sưng đỏ không đồng nghĩa bên trong chắc chắn không còn dị vật. Đặc biệt với những vật liệu như tre, gỗ, gai có khả năng gãy khi đâm vào cơ thể, một phần dị vật có thể nằm lại sâu trong mô và khó nhận biết nếu chỉ quan sát bên ngoài.

Đối với uốn ván, bào tử Clostridium tetani có thể xâm nhập cơ thể qua vết thương. Trong điều kiện thuận lợi tại mô tổn thương, đặc biệt ở những vùng có mô dập nát, hoại tử hoặc còn dị vật, vi khuẩn có thể phát triển và sinh độc tố.

Vì vậy, xử trí tốt vết thương và loại bỏ dị vật nếu có là một phần quan trọng trong quá trình điều trị, bên cạnh điều trị đặc hiệu, cần sử dụng các thuốc để kiểm soát tình trạng co cứng cơ, bảo đảm hô hấp, cũng như các biện pháp hồi sức cần thiết khác.

Sau khi phát hiện và lấy bỏ mảnh tre, đồng thời tiếp tục các phác đồ điều trị uốn ván, trong hai ngày tiếp theo, tình trạng gồng cứng của bệnh nhân giảm rõ rệt, nhu cầu sử dụng thuốc an thần để kiểm soát co cứng cũng giảm. Tuy nhiên, các bác sĩ cho biết chưa thể dựa vào diễn biến trong vài ngày đầu để khẳng định bệnh nhân đã hết hoàn toàn các cơn co cứng.

Người bệnh vẫn cần tiếp tục điều trị và theo dõi sát, bởi độc tố uốn ván đã gắn vào hệ thần kinh sẽ cần thời gian để hồi phục.

Việc lấy dị vật không đồng nghĩa các triệu chứng uốn ván sẽ chấm dứt ngay lập tức. Làm sạch dị vật giúp kiểm soát ổ tổn thương, loại bỏ nguồn sinh độc tố uốn ván, trong khi người bệnh vẫn cần tiếp tục điều trị, kiểm soát tình trạng co cứng và hỗ trợ hô hấp cho đến khi các triệu chứng dần cải thiện. Quá trình này có thể kéo dài nhiều tuần thì độc tố uốn ván mới được đào thải hết.

Hiện các bác sĩ đang tiếp tục theo dõi tiến triển của tình trạng co cứng cơ cũng như các rối loạn nặng khác trong bệnh cảnh uốn ván. Nếu xu hướng nặng vẫn tiến triển, mở khí quản sẽ được cân nhắc một lần nữa, mặc dù bệnh nhân vẫn còn sẹo mở khí quản cũ.

ThS.BS Lê Sơn Việt khuyến cáo, sau những tai nạn có vật nhọn đâm sâu như tre, gỗ, gai hoặc các vết thương do ngã, xây xát có đất, cát, sỏi lọt vào, người bệnh không nên chỉ sát khuẩn ngoài da rồi tự theo dõi tại nhà.

Vết thương cần được làm sạch và đánh giá đầy đủ tại cơ sở y tế, đặc biệt phải lưu ý khả năng còn dị vật bên trong. Đồng thời, bác sĩ sẽ căn cứ vào đặc điểm vết thương và tiền sử tiêm chủng để quyết định biện pháp dự phòng uốn ván phù hợp.

Một điểm quan trọng khác là đã từng mắc uốn ván không đồng nghĩa với việc có miễn dịch bảo vệ đầy đủ về sau. Vì vậy, việc tiêm chủng phòng uốn ván vẫn cần được đánh giá theo chỉ định chuyên môn, kể cả ở người đã từng mắc bệnh.

ThS.BS Lê Sơn Việt đặc biệt lưu ý người dân không nên chờ đến khi xuất hiện những cơn gồng cứng toàn thân mới đến bệnh viện. Ở giai đoạn đầu, bệnh có thể chỉ biểu hiện bằng mỏi hàm, khó há miệng hoặc cứng hàm. Nếu trước đó có tiền sử vết thương, đặc biệt là vết đâm sâu hoặc vết thương nhiễm bẩn, những biểu hiện này cần được xem là dấu hiệu cảnh báo.

“Có bệnh nhân ban đầu chỉ thấy hơi mỏi hàm, cứng hàm nên tiếp tục theo dõi ở nhà. Tuy nhiên, tình trạng có thể tiến triển nhanh sang co cứng cơ ngực, cơ bụng và toàn thân. Khi ảnh hưởng đến hô hấp, bệnh nhân có thể nguy hiểm đến tính mạng rất nhanh. Vì vậy, khi có tiền sử vết thương và xuất hiện cứng hàm, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay”, ThS.BS Lê Sơn Việt nhấn mạnh.

NGƯỜI CAO TUỔI BỊ CHÓ CẮN: TỪ LÓC DA DIỆN RỘNG ĐẾN GÃY XƯƠNG HỞ

Hai người bệnh cao tuổi được Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương tiếp nhận sau khi bị chó cắn với những tổn thương nặng: một trường hợp có hơn 10 vết cắn, trong đó có vết gây gãy hở xương quay; trường hợp còn lại bị lóc da cẳng tay diện rộng, lộ lớp cân cơ. Các bác sĩ cảnh báo, bên cạnh nguy cơ bệnh dại, chó cắn còn có thể gây tổn thương cơ học nghiêm trọng và nhiễm trùng, đặc biệt ở người cao tuổi, người hạn chế khả năng vận động.

Hơn 10 vết chó cắn, gãy hở xương cẳng tay

BSCKII Vũ Giang An, Khoa Ngoại Chấn thương chỉnh hình, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, trường hợp thứ nhất là một bệnh nhân nữ 73 tuổi, ở Hà Nội, được chuyển đến bệnh viện sau khi bị chính chó nhà cắn.

Theo gia đình, nhà bệnh nhân có nuôi 2 con chó với cân nặng khoảng 20kg/con và vừa mới sinh con. Trong lúc người bệnh dọn dẹp và tác động vào khu vực chó con, chó mẹ bất ngờ tấn công.

Qua thăm khám, các bác sĩ ghi nhận hơn 10 vết thương do chó cắn ở nhiều vị trí trên cơ thể. Riêng vùng cánh tay, cẳng tay và bàn tay trái có khoảng 7 vết thương. Người bệnh còn có các vết thương lớn ở vùng mông phải và gối phải. Đáng chú ý, một vết cắn ở cẳng tay gây tổn thương sâu, gãy hở xương quay.  

“Đây là trường hợp  nặng. Người bệnh không chỉ có nhiều vết thương phần mềm mà tổn thương còn sâu đến mức gây gãy xương hở. Với những trường hợp như vậy, cần đánh giá như một chấn thương thực sự, từ tình trạng mất máu, nguy cơ sốc đến tổn thương mạch máu, xương và phần mềm”, BSCKII Vũ Giang An cho biết.

Người bệnh được xử trí tiêm dự phòng bệnh dại, đồng thời điều trị kháng sinh và chăm sóc các vết thương. Do các vết thương bị nhiễm bẩn và có nguy cơ nhiễm trùng, các bác sĩ không đóng kín ngay toàn bộ mà tiếp tục theo dõi, thay băng và kiểm soát tình trạng viêm nhiễm.

Liệt 6 năm, bị chó cắn khi đang nằm trên giường, lóc da cẳng tay dài 20–25 cm

Trường hợp thứ hai là bệnh nhân N.T.K, 76 tuổi, ở Hà Nội, đã bị liệt khoảng 6 năm và phần lớn thời gian nằm tại giường. Người bệnh bị chó tấn công ngay khi đang nằm, gần như không có khả năng tự vệ.

ThS.BS Lê Trung Thành, Khoa Phẫu thuật Tạo hình, Thẩm mỹ và Liên chuyên khoa, cho biết: lực cắn và giằng xé khiến cẳng tay trái của bệnh nhân bị lóc da trên diện rộng, toàn bộ da và lớp mỡ dưới da bị bóc khỏi tổ chức bên dưới, để lộ lớp cân cơ. Vùng lóc da kéo dài khoảng 20–25 cm, từ khuỷu xuống gần cổ tay, rộng nhất khoảng 10 cm.

Người bệnh được sơ cứu, làm sạch, cắt lọc tổ chức tổn thương và xử trí vết thương. Những ngày đầu, vùng tổn thương sưng nề, tấy đỏ. Sau khoảng một tuần, khi tình trạng sưng viêm giảm, các bác sĩ tiếp tục làm sạch và khâu thưa từng bước để thu nhỏ diện tích vết thương. Người bệnh đồng thời được tiêm dự phòng bệnh dại và điều trị chuyên khoa.

“Vết thương do động vật cắn thuộc nhóm vết thương nhiễm bẩn. Khi răng chó xuyên qua da và phần mềm, vi khuẩn có thể theo vết cắn đi sâu vào tổ chức. Với những vết cắn sâu, dập nát, lóc da hoặc tổn thương đến gân, khớp, xương, nguy cơ nhiễm trùng càng cần được lưu ý”, BS  Thành cho biết.

Chó cắn không chỉ là nguy cơ bệnh dại

Theo các bác sĩ, hai trường hợp trên cho thấy vết chó cắn không nên được xem đơn thuần là một tổn thương ngoài da.

Răng chó cùng lực cắn, nghiền và giằng có thể gây tổn thương rộng hơn nhiều so với biểu hiện bên ngoài. Một vết cắn có thể đi kèm dập nát phần mềm, tổn thương gân, mạch máu, thần kinh; trường hợp nặng có thể gây lóc da diện rộng hoặc gãy xương. Bên cạnh đó, nguy cơ nhiễm trùng cũng cần đặc biệt lưu ý.

BSCKII Vũ Giang An nhấn mạnh, với những vết cắn sâu và phức tạp, xử trí ban đầu có ý nghĩa rất quan trọng. Vết thương cần được làm sạch, đánh giá mức độ tổn thương và xử trí phù hợp. Không phải mọi vết chó cắn đều cần khâu kín ngay; với vết thương nhiễm bẩn, dập nát hoặc nguy cơ nhiễm trùng cao, bác sĩ có thể lựa chọn để hở, khâu thưa hoặc trì hoãn đóng vết thương tùy từng trường hợp.

Các bác sĩ khuyến cáo, chó nuôi cần được quản lý và tiêm phòng dại đầy đủ. Đặc biệt, cần thận trọng khi tiếp cận chó mẹ đang nuôi con. Gia đình có người cao tuổi, người liệt hoặc hạn chế khả năng vận động cần kiểm soát việc tiếp xúc với vật nuôi, bởi những người này có thể khó tự bảo vệ khi bị tấn công.

 

Khi bị chó cắn, cần rửa kỹ vết thương dưới vòi nước sạch với xà phòng, không tự đắp lá, bôi thuốc hoặc sử dụng các chất không rõ nguồn gốc, sau đó đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt để được đánh giá tổn thương, dự phòng uốn ván và bệnh dại theo chỉ định.

Nếu vết cắn rộng hoặc sâu, chảy máu nhiều, có lóc da, biến dạng chi, đau nhiều, hạn chế hoặc mất vận động, tê bì, đầu chi nhợt hoặc lạnh, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế để đánh giá sớm vì có thể kèm tổn thương mạch máu, thần kinh, gân hoặc xương.

Bài và ảnh: Phòng Công tác xã hội

CƠN ĐAU BÌU THOÁNG QUA BỊ BỎ QUA, TRẺ 13 TUỔI PHẢI CẮT BỎ MỘT BÊN TINH HOÀN

Từng nhiều lần xuất hiện những cơn đau vùng bìu rồi tự thuyên giảm, gia đình cho rằng trẻ chỉ bị đau thông thường. Đến khi cơn đau dữ dội kéo dài, trẻ được đưa đến bệnh viện thì tinh hoàn đã hoại tử nặng, buộc phải phẫu thuật cắt bỏ.

Theo thông tin từ gia đình, H.G.B. (13 tuổi, Hà Nội) từng nhiều lần xuất hiện các cơn đau vùng bìu nhưng sau đó tự hết. Vì vậy, gia đình cho rằng trẻ chỉ bị đau thông thường trong quá trình vui chơi, sinh hoạt và chưa đưa trẻ đi kiểm tra.

Một ngày trước khi nhập viện, buổi sáng sau khi thức dậy, B. xuất hiện cơn đau dữ dội vùng bìu và tinh hoàn và thông báo với bố mẹ. Tuy nhiên, do nghĩ triệu chứng tương tự những lần trước và có thể tự thuyên giảm, gia đình dặn trẻ tiếp tục theo dõi. B. vẫn cố gắng đến trường.

Đến chiều tối, cơn đau có phần thuyên giảm nhưng trẻ bắt đầu xuất hiện thêm đau bụng. Sang sáng hôm sau, cơn đau dữ dội vùng bìu tái xuất hiện và mức độ nghiêm trọng hơn. Nhận thấy tình trạng của con không cải thiện, khoảng 15 giờ cùng ngày, gia đình đưa B. đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương thăm khám.

Ngay khi tiếp nhận, BSCKII Trần Thượng Việt, Trưởng Khoa Ngoại Tiết niệu và Nam học, nhận thấy các dấu hiệu bất thường và chẩn đoán trẻ bị xoắn tinh hoàn. B. được chuyển thẳng lên phòng mổ với chỉ định phẫu thuật cấp cứu.

“Khi mở vùng bìu, chúng tôi nhận thấy tinh hoàn trái của bệnh nhi đã chuyển màu tím đen. Tinh hoàn bị xoắn chặt khoảng 5 vòng, khiến nguồn máu nuôi bị tắc nghẽn hoàn toàn. Tinh hoàn đã hoại tử nặng và không còn khả năng bảo tồn nên buộc phải cắt bỏ”, BSCKII Trần Thượng Việt chia sẻ.

Theo bác sĩ Việt, xoắn tinh hoàn là một cấp cứu ngoại khoa, trong đó thừng tinh bị xoắn quanh trục, làm cản trở hoặc ngừng dòng máu đến tinh hoàn. Thời gian từ khi xuất hiện triệu chứng đến khi được phẫu thuật có ý nghĩa quyết định đối với khả năng bảo tồn tinh hoàn. Nếu người bệnh được can thiệp sớm, tinh hoàn có cơ hội được tháo xoắn và bảo tồn; ngược lại, khi tình trạng thiếu máu kéo dài, mô tinh hoàn có thể hoại tử và phải cắt bỏ. Với trường hợp của B., khi phẫu thuật, tinh hoàn trái đã chuyển màu tím đen và hoại tử nặng nên không thể bảo tồn.

Bác sĩ Việt cho biết, việc mất một bên tinh hoàn có thể khiến người bệnh và gia đình lo lắng về khả năng sinh sản, nội tiết cũng như tâm lý sau này. Tuy nhiên, trong trường hợp của B., trẻ vẫn còn tinh hoàn phải và nếu tinh hoàn còn lại phát triển, hoạt động bình thường thì khả năng sản xuất nội tiết tố sinh dục và tinh trùng vẫn có thể được duy trì.

Sau 5 ngày phẫu thuật, chăm sóc tích cực, sức khỏe của cháu B. đã bình phục hoàn toàn và được xuất viện.

ĐAU BÌU ĐỘT NGỘT Ở BÉ TRAI: KHÔNG ĐƯỢC CHỦ QUAN

BSCKII Trần Thượng Việt cho biết, xoắn tinh hoàn có thể gặp ở nhiều lứa tuổi nhưng thường gặp ở trẻ sơ sinh và trẻ trong độ tuổi dậy thì. Đây là tình trạng cần được nhận diện và xử trí khẩn cấp bởi nếu chậm trễ, nguy cơ tổn thương và mất tinh hoàn sẽ tăng lên.

Triệu chứng điển hình là cơn đau đột ngột, dữ dội ở một bên bìu, có thể kèm theo sưng, đỏ vùng bìu, tinh hoàn bên bệnh nằm cao hơn bên đối diện. Một số trẻ có thể xuất hiện đau bụng, buồn nôn hoặc nôn.

Đáng lưu ý, không phải trường hợp nào cơn đau cũng kéo dài liên tục. Một số trẻ có thể xuất hiện những cơn đau dữ dội rồi tự thuyên giảm. Tình trạng này có thể khiến gia đình lầm tưởng trẻ đã khỏi bệnh và bỏ qua việc thăm khám. Tuy nhiên, những cơn đau tái diễn có thể liên quan đến tình trạng xoắn tinh hoàn từng lúc, cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá để có hướng xử trí phù hợp.

BSCKII Trần Thượng Việt khuyến cáo, khi trẻ trai xuất hiện cơn đau đột ngột hoặc bất thường ở vùng bìu, đặc biệt là đau một bên, phụ huynh không nên chờ đợi xem triệu chứng có tự hết hay không. Trẻ cần được đưa đến cơ sở y tế có chuyên khoa phù hợp càng sớm càng tốt để được thăm khám và xử trí.

“Xoắn tinh hoàn là cấp cứu cần can thiệp khẩn cấp. Phụ huynh tuyệt đối không nên tự xoa bóp, tác động hoặc tìm cách tháo xoắn tại nhà. Việc chậm trễ có thể làm mất đi cơ hội bảo tồn tinh hoàn của trẻ”, BSCKII Trần Thượng Việt nhấn mạnh.

3 NGÀY, 2 CA TAI NẠN LAO ĐỘNG NGHIÊM TRỌNG, BÁC SĨ NỖ LỰC BẢO TỒN BÀN NGÓN TAY

Chỉ trong 3 ngày, Khoa Phẫu thuật Tạo hình, Thẩm mỹ và Liên chuyên khoa, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương tiếp nhận hai nam bệnh nhân bị chấn thương bàn tay đặc biệt nghiêm trọng do máy cưa gỗ và thang máy. Các ngón tay bị tổn thương, trong đó nhiều ngón gần như đứt rời hoặc mất hoàn toàn tuần hoàn. Hai cuộc phẫu thuật kéo dài khoảng 7 giờ mỗi ca được tiến hành nhằm tái lập mạch máu, phục hồi các cấu trúc tổn thương và bảo tồn tối đa ngón tay cho người bệnh.

ThS.BSNT Nguyễn Ngọc Linh, Khoa Phẫu thuật Tạo hình, Thẩm mỹ và Liên chuyên khoa cho biết, điểm chung của hai trường hợp là chấn thương gây tổn thương đồng thời xương, gân, mạch máu, thần kinh và phần mềm bàn tay. Nếu không tái lập được dòng máu đến các ngón trong thời gian phù hợp, mô sẽ tiếp tục thiếu máu, nguy cơ hoại tử và mất ngón tăng lên.

Máy cưa làm đứt rời 3 ngón tay người thợ mộc

Trường hợp thứ nhất là anh Nguyễn Văn K, 38 tuổi, làm nghề thợ mộc. Ngày 10/9, trong lúc đưa phôi gỗ vào máy cưa, bàn tay trái của người bệnh bất ngờ bị lưỡi cưa cuốn vào.

Sau tai nạn, bệnh nhân được đưa đến một cơ sở y tế để sơ cứu. Nhận thấy tổn thương phức tạp, cơ sở này đã liên hệ với Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương và chuyển người bệnh đến để tiếp tục xử trí.

Hơn 3 giờ sau tai nạn, bệnh nhân có mặt tại Bệnh viện được đưa vào phòng mổ. Các bác sĩ ghi nhận ngón II, III và IV bàn tay trái gần như đứt rời khỏi bàn tay, búp ngón xẹp, trắng nhợt do mất tưới máu. Xương của cả ba ngón gãy vụn thành nhiều mảnh, phần mềm dập nát; gân gấp, gân duỗi, mạch máu và thần kinh đều bị đứt hoàn toàn.

Theo ThS.BSNT Nguyễn Ngọc Linh, đây chính là điểm khiến việc nối lại ngón tay khó hơn rất nhiều so với một vết cắt gọn. “Với chấn thương do máy cưa, tổn thương không chỉ nằm tại đường cắt vừa bị cắt vừa bị kéo giãn, dập trên một đoạn. Vì vậy, khi phẫu thuật, chúng tôi phải đánh giá và loại bỏ phần mô không còn khả năng bảo tồn trước khi tiến hành phục hồi”, ThS.BSNT Nguyễn Ngọc Linh cho biết.

Những mảnh xương quá nhỏ, rời rạc không thể cố định được loại bỏ; xương được thu ngắn ở mức cần thiết và cố định lại. Sau đó, ê-kíp lần lượt phục hồi gân gấp, gân duỗi, mạch máu, thần kinh và phần mềm của các ngón. Đặc biệt, khi cả ba ngón cùng mất cấp máu, ê – kíp phải tính toán thứ tự tái lập tuần hoàn để rút ngắn tối đa thời gian thiếu máu của từng ngón.

“Chúng tôi ưu tiên những ngón có vai trò chức năng quan trọng, đồng thời cố gắng bảo tồn tối đa các ngón còn lại. Nguyên tắc là khi còn khả năng nối và bảo tồn thì sẽ cố gắng thực hiện và chỉ từ bỏ khi tổn thương thực sự không còn khả năng phục hồi”, BS Linh cho biết.

Cuộc phẫu thuật kéo dài khoảng 7 giờ. Đến thời điểm theo dõi những ngày đầu sau mổ, cả ba ngón được nối vẫn duy trì tình trạng ổn định.

Bốn ngón vẫn còn dính nhưng bên trong đã mất dòng máu

Chỉ hai ngày sau, ngày 12/9, Khoa tiếp tục tiếp nhận một nam bệnh nhân 59 tuổi, quê Nghệ An, đang làm nghề xe ôm tại Hà Nội. Khoảng 12 giờ trưa, trong lúc làm việc, bàn tay người bệnh không may bị kẹp giữa phần sàn và hệ thống thang máy.

Khác với trường hợp đầu tiên, các ngón tay của bệnh nhân không đứt rời hoàn toàn. Một phần da và mô phía mu tay vẫn còn giữ các ngón với bàn tay. Tuy nhiên các ngón nhợt, mất tưới máu.

Theo ThS.BSNT Nguyễn Ngọc Linh, đây là tình huống dễ khiến người không có chuyên môn chủ quan vì “ngón vẫn còn dính thì chưa quá nặng”. Thực tế, nếu mạch máu bị đứt, dập hoặc tắc hoàn toàn thì phần ngón phía xa vẫn rơi vào tình trạng thiếu máu và dẫn đến hoại tử.

Cơ chế nghiền ép do vật nặng cũng gây tổn thương khác với máy cưa. Lực ép mạnh có thể làm dập nát mô trên diện rộng, đồng thời gây tổn thương thành mạch và hình thành huyết khối, khiến dòng máu bị tắc nghẽn.

Trong quá trình phẫu thuật, các bác sĩ phát hiện các mạch máu nuôi ngón bị tổn thương nặng; có vị trí bị dập và tắc, có đoạn đứt hoàn toàn. Những đoạn mạch không còn bảo đảm chất lượng được loại bỏ, sau đó ê-kíp tiến hành phục hồi mạch máu và các cấu trúc tổn thương cần thiết để tái lập tuần hoàn. Ca phẫu thuật cũng kéo dài khoảng 7 giờ. Những ngày đầu sau mổ, các ngón được bảo tồn đang duy trì tuần hoàn ổn định và tiếp tục được theo dõi sát.

Với ngón tay mất cấp máu, từng giờ đều có ý nghĩa

ThS.BSNT Nguyễn Ngọc Linh nhấn mạnh, những trường hợp đứt rời hoặc gần đứt rời chi thể là cấp cứu bảo tồn bộ phận. Người bệnh có thể không nguy hiểm tính mạng ngay lập tức, nhưng nếu xử trí chậm, nguy cơ mất vĩnh viễn một phần cơ thể và suy giảm chức năng bàn tay là rất lớn. Điều quan trọng không chỉ là người bệnh đến bệnh viện sau bao lâu mà còn là thời gian từ khi bộ phận mất nguồn cấp máu đến khi dòng máu được tái lập thành công.

Theo BS Linh, với ngón tay, ê-kíp luôn cố gắng tái lập tuần hoàn càng sớm càng tốt, khoảng 12 giờ đầu là mốc thuận lợi nhất trong các hướng dẫn y khoa. Tuy nhiên, mốc thời gian này không có nghĩa quá 12 giờ thì ngón tay chắc chắn không thể nối. “Nếu bộ phận đứt rời được bảo quản đúng, kể cả người bệnh đến muộn hơn, chúng tôi vẫn phải đánh giá cụ thể và nếu còn khả năng thì vẫn cố gắng nối. Không nên chỉ căn cứ vào một mốc giờ rồi mặc nhiên từ bỏ cơ hội bảo tồn ngón cho người bệnh”, ThS.BSNT Nguyễn Ngọc Linh nhấn mạnh.

Với những ca cấp cứu này, quy trình tiếp nhận cũng được rút ngắn tối đa. Sau đánh giá ban đầu, người bệnh được chụp X-quang, lấy máu xét nghiệm và nhanh chóng chuyển phòng mổ. Những kết quả không bắt buộc phải có trước phẫu thuật có thể được hoàn thiện song song, nhằm hạn chế thời gian thiếu máu của các ngón.

Bảo tồn ngón tay là bảo tồn chức năng và khả năng lao động

Theo TS.BS Dương Mạnh Chiến – Phụ trách Khoa Tạo hình – thẩm mỹ và Liên chuyên khoa cho biết, mục tiêu của phẫu thuật không chỉ là làm cho ngón tay “sống lại”. Sau khi tái lập tuần hoàn, người bệnh còn cả một quá trình liền xương, liền gân, phục hồi thần kinh và tập phục hồi chức năng.

Mức độ hồi phục cuối cùng phụ thuộc vào nhiều yếu tố như cơ chế và mức độ dập nát, thời gian thiếu máu, vị trí tổn thương, chất lượng mạch máu, thần kinh, khả năng liền xương cũng như quá trình tập phục hồi chức năng sau mổ. Vì vậy, việc nối thành công về mặt tuần hoàn là bước quan trọng đầu tiên, chưa đồng nghĩa chức năng bàn tay sẽ ngay lập tức trở lại bình thường.

Tuy nhiên, bảo tồn được ngón tay tạo cơ hội giữ lại tối đa chức năng bàn tay cho người bệnh. Điều này đặc biệt có ý nghĩa với những người lao động chủ yếu bằng đôi tay, bởi mất một hay nhiều ngón có thể ảnh hưởng lâu dài đến khả năng làm việc và sinh hoạt.

TS.BS Dương Mạnh Chiến khuyến cáo, người làm việc với máy cưa, máy cắt, máy ép, thang máy hàng hóa và các thiết bị cơ khí cần tuân thủ nghiêm quy trình an toàn, sử dụng phương tiện bảo hộ phù hợp và tuyệt đối không chủ quan khi vận hành máy.

Khi xảy ra chấn thương khiến ngón tay đứt rời, gần đứt rời, dập nát hoặc vẫn còn dính nhưng trở nên trắng nhợt, tím lạnh, mất cảm giác, người bệnh cần được sơ cứu và nhanh chóng chuyển đến cơ sở y tế có khả năng phẫu thuật tái tạo, vi phẫu nếu cần.

“Đừng vội coi một ngón tay dập nát hoặc gần đứt rời là không thể cứu. Điều quan trọng là sơ cứu đúng, bảo quản đúng nếu bộ phận đã đứt rời và đưa người bệnh đến cơ sở có khả năng nối càng sớm càng tốt. Bởi phía sau một ngón tay được giữ lại không chỉ là hình thể, mà còn là chức năng bàn tay, khả năng lao động và cuộc sống lâu dài của người bệnh”, TS.BS Dương Mạnh Chiến nhấn mạnh.

Bài và ảnh: Phòng Công tác xã hội

CHƯỜM NÓNG KHI TÊ BÌ CHÂN, NGƯỜI ĐÀN ÔNG SUÝT MẤT CẢ HAI BÀN CHÂN

Từ cảm giác tê bì, lạnh ở hai bàn chân, người đàn ông 48 tuổi tự chườm nóng tại nhà. Sau đó, bàn chân xuất hiện tổn thương da, sưng viêm, hoại tử lan rộng. Các bác sĩ Khoa Phẫu thuật Tạo hình, Thẩm mỹ và Liên chuyên khoa ,Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương phải thực hiện nhiều lần cắt lọc và tái tạo đồng thời cả hai bàn chân bằng kỹ thuật vi phẫu.

Người bệnh L.V.K , 48 tuổi, trước đó khỏe mạnh, không ghi nhận bệnh nền đáng chú ý. Khoảng ba tuần trước khi được chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, người bệnh bắt đầu xuất hiện cảm giác tê bì, lạnh và khó chịu ở hai bàn chân. Nghĩ rằng đây là biểu hiện cần làm ấm, người bệnh tự chườm nóng bàn chân tại nhà.

Sau đó, da hai bàn chân bắt đầu xuất hiện tổn thương, sưng tấy ngày càng nhiều, kèm sốt. Tình trạng viêm nhiễm tiến triển nhanh, tổn thương lan rộng khiến người bệnh phải nhập viện điều trị. Người bệnh được điều trị khoảng 10 ngày tại cơ sở y tế  để phẫu thuật cắt lọc tổ chức hoại tử . Tuy nhiên, tình trạng hoại tử vẫn tiếp tục tiến triển nên được chuyển đến Khoa Phẫu thuật Tạo hình, Thẩm mỹ và Liên chuyên khoa, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

Theo ThS.BS Nguyễn Ngọc Linh, ê-kíp tiếp tục thực hiện cắt lọc qua nhiều lần nhằm loại bỏ các tổ chức hoại tử và kiểm soát tình trạng nhiễm trùng. Sau khi quá trình hoại tử được kiểm soát, hai bàn chân để lại những khuyết hổng mô mềm rộng và sâu, khoảng một nửa diện tích gan bàn chân, tập trung ở các vùng chịu lực khi đứng và đi lại. Một bàn chân bị mất ba ngón, một số vị trí khuyết sâu làm lộ gân và các cấu trúc bên dưới.

Khuyết hổng gan bàn chân: Không chỉ cần “đóng kín” vết thương

Điều khiến trường hợp này phức tạp không chỉ là diện tích tổn thương lớn mà còn nằm ở vị trí khuyết hổng. Gan bàn chân, đặc biệt những vùng chịu lực, có cấu trúc mô mềm chuyên biệt với khả năng chịu áp lực và ma sát lặp đi lặp lại trong quá trình đứng, đi lại.

“Da và mô mềm ở vùng tỳ đè của gan bàn chân không đơn thuần chỉ có nhiệm vụ che phủ. Đây là cấu trúc được tạo ra để chịu lực khi con người đứng và đi. Khi vùng này bị mất, chúng tôi không chỉ nghĩ đến việc làm sao để vết thương kín lại mà phải tính đến việc sau này người bệnh có thể đứng, chịu lực và đi lại trên bàn chân đó hay không”, ThS.BS Nguyễn Ngọc Linh cho biết.

Vì vậy, với những khuyết hổng sâu và rộng ở vùng chịu lực, ghép da mỏng thông thường không phải là lựa chọn phù hợp. Lớp da ghép khó đáp ứng được yêu cầu chịu lực lâu dài, có thể dễ tổn thương, trợt loét khi người bệnh vận động. Trong trường hợp này, nền tổn thương sâu, từng viêm nhiễm, lộ gân và thiếu mô mềm càng khiến việc che phủ đơn thuần trở nên khó khăn. Trong khi đó, lượng da và mô mềm có thể sử dụng ngay quanh bàn chân không nhiều, đồng thời các mô lân cận cũng đã chịu ảnh hưởng của quá trình viêm và hoại tử.

Nếu không tái tạo được một lớp mô đủ dày, có sức sống tốt và khả năng chịu lực, người bệnh có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng bàn chân; với những tổn thương quá nặng, nguy cơ phải cắt cụt chi có thể được đặt ra.

Hai ê-kíp vi phẫu cùng tái tạo hai bàn chân

Trước tình trạng tổn thương phức tạp, các bác sĩ quyết định sử dụng vạt tự do vi phẫu để tái tạo đồng thời cả hai bàn chân. Thay vì chỉ sử dụng một lớp da mỏng, bác sĩ lấy một khối mô có độ dày phù hợp từ vị trí khác trên cơ thể, gồm da, mô mềm và hệ thống mạch máu nuôi. Khối mô này được chuyển đến vùng tổn thương để vừa che phủ bề mặt, vừa bổ sung phần mô mềm bị thiếu hụt. Dưới kính hiển vi phẫu thuật, các bác sĩ nối những mạch máu rất nhỏ của vạt với mạch máu nhận tại vùng cổ chân. Khi dòng máu được tái lập, vạt mô có nguồn nuôi mới, tiếp tục sống và tham gia quá trình liền thương.

Theo ThS.BS Nguyễn Ngọc Linh, mục tiêu của vi phẫu trong trường hợp này không đơn thuần là đóng kín vết thương mà phải tạo được lớp mô che phủ có sức sống, đủ độ dày và ổn định để bảo vệ các cấu trúc sâu, đồng thời tạo điều kiện cho người bệnh phục hồi khả năng đứng và đi lại.

Khó khăn lớn hơn là tổn thương xuất hiện đồng thời ở cả hai bàn chân, đồng nghĩa với việc phải thực hiện hai vạt vi phẫu.

Theo TS.BS Dương Mạnh Chiến – phụ trách Khoa Phẫu thuật Tạo hình, Thẩm mỹ và Liên chuyên khoa, một ca chuyển vạt vi phẫu thông thường đã đòi hỏi nhiều giờ phẫu thuật và sự phối hợp chặt chẽ của cả ê-kíp. Nếu thực hiện  lần lượt từng bàn chân, tổng thời gian phẫu thuật và gây mê sẽ kéo dài đáng kể. Do đó, khoa đã bố trí hai ê-kíp vi phẫu thực hiện song song hai vạt trong cùng cuộc mổ. Nhờ đó, toàn bộ quá trình phẫu thuật kéo dài khoảng 5,5–6 giờ, thay vì phải cộng dồn thời gian của hai cuộc chuyển vạt riêng biệt.

 “Vi phẫu đòi hỏi nhân lực được đào tạo chuyên sâu, trang thiết bị và khả năng phối hợp ê-kíp. Trong trường hợp này, việc có thể triển khai hai ê-kíp cùng lúc giúp chúng tôi xử lý đồng thời hai tổn thương rất phức tạp mà không kéo dài quá mức thời gian phẫu thuật cho người bệnh”, TS.BS Dương Mạnh Chiến cho biết.

Sau phẫu thuật 14 ngày, hai vạt vi phẫu sống tốt, vết mổ liền thuận lợi và người bệnh đã được cắt chỉ. Người bệnh bắt đầu được hướng dẫn đặt chân xuống đất, tập chịu lực từng bước, tiến tới phục hồi khả năng đi lại. Quá trình này cần được thực hiện thận trọng bởi mô được tái tạo phải có thời gian thích nghi dần với áp lực khi đứng và vận động.

Tê bì bàn chân: Không nên tự ý chườm nóng

Từ trường hợp này, ThS.BS Nguyễn Ngọc Linh lưu ý một thói quen khá phổ biến khi xuất hiện cảm giác tê bì, lạnh hoặc khó chịu ở bàn chân là tự ngâm, chườm hoặc sưởi ấm. Ở những người bị giảm hoặc mất cảm giác bàn chân, khả năng nhận biết nhiệt độ có thể bị suy giảm. Khi đó, việc sử dụng nước nóng hoặc nguồn nhiệt quá mức có thể gây bỏng mà người bệnh không nhận biết kịp thời. Tổn thương da sau bỏng có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập, dẫn đến viêm mô tế bào, nhiễm trùng sâu và hoại tử nếu không được xử trí phù hợp.

Nguy cơ này đặc biệt cần lưu ý ở người mắc đái tháo đường, bệnh lý thần kinh ngoại biên hoặc các tình trạng gây rối loạn cảm giác ở bàn chân.

Người dân cũng không nên tự ý đắp lá, thuốc hoặc các chất không rõ thành phần lên vùng da đang tổn thương. Những biện pháp này không thay thế việc tìm nguyên nhân và điều trị y tế, đồng thời có thể khiến tổn thương da hoặc tình trạng nhiễm trùng trở nên phức tạp hơn.

TS.BS Dương Mạnh Chiến khuyến cáo, khi bàn chân xuất hiện tê bì bất thường, sưng nóng đỏ, phỏng nước, đổi màu da, đau, chảy dịch hoặc có dấu hiệu nghi ngờ hoại tử, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được đánh giá sớm.

Đặc biệt, người có rối loạn cảm giác ở bàn chân không nên tự thử nhiệt độ nước bằng bàn chân hoặc ngâm chân trong nước quá nóng. Việc xác định nguyên nhân gây tê bì và điều trị sớm có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa các tổn thương nặng hơn.

Bài và ảnh: Phòng Công tác xã hội

BÉ TRAI 4 TUỔI SỐT CAO LIÊN TỤC, PHÁT HIỆN NHIỄM ADENOVIRUS: BÁC SĨ CẢNH BÁO DẤU HIỆU BỆNH NẶNG

Sốt cao 39–400C kéo dài nhiều ngày là biểu hiện có thể gặp ở trẻ nhiễm Adenovirus. Phần lớn trẻ có thể hồi phục với điều trị hỗ trợ, nhưng một số trường hợp có thể xuất hiện biến chứng nguy hiểm như  viêm phổi, suy hô hấp, đặc biệt ở trẻ nhỏ hoặc trẻ có yếu tố nguy cơ.

Mới đây, Khoa Nhi, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương tiếp nhận bệnh nhi N.P.L, 48 tháng tuổi ở Ninh Bình, nhập viện sau 2 ngày sốt cao liên tục. Theo gia đình, trẻ đột ngột sốt cao, có thời điểm lên tới 40 độ C. Dù được sử dụng thuốc hạ sốt paracetamol, cứ sau chưa đến 4 giờ trẻ đã sốt cao trở lại, kèm sưng đau họng, ăn uống rất kém, nôn 2 lần và ho ít.

Kết quả xét nghiệm cho thấy trẻ dương tính với Adenovirus. Khi thăm khám, trẻ sốt cao, mệt nhiều, họng đỏ, hai amidan sưng to, xuất hiện giả mạc hai bên. Tình trạng đau họng khiến trẻ ăn uống rất kém. Bệnh nhi được chẩn đoán nhiễm Adenovirus, biểu hiện chủ yếu ở đường hô hấp trên.

Theo BS Nguyễn Thành Lê, Phó Trưởng Khoa Nhi, Adenovirus có thể gây sốt cao 39–400C và sốt kéo dài nhiều ngày hơn so với các virus khác. Ở một số trẻ, có thể biến chứng viêm đường hô hấp dưới gây viêm phế quản phổi với các biểu hiện như ho tăng dần, thở nhanh, khó thở, co kéo lồng ngực, giảm oxy máu, thậm chí viêm phổi nặng và suy hô hấp. Sốt cao kéo dài, ăn uống kém hoặc nôn có thể khiến trẻ mất nước, mệt nhiều. Ở trẻ nhỏ, sốt cao cũng có thể làm tăng nguy cơ co giật do sốt.

“May mắn, bệnh nhi được gia đình đưa đến bệnh viện tương đối sớm, khi bệnh mới ở ngày thứ 2. Mặc dù trẻ sốt cao liên tục, có thời điểm lên tới 40 độ C, nhưng tại thời điểm thăm khám, các xét nghiệm chưa ghi nhận dấu hiệu tổn thương nặng. CRP chỉ tăng nhẹ, X-quang chưa phát hiện tổn thương tại phổi. Chúng tôi tập trung điều trị hạ sốt, bù dịch, chăm sóc hỗ trợ và theo dõi sát diễn biến, đặc biệt các dấu hiệu gợi ý bệnh tiến triển xuống đường hô hấp dưới”, BS Lê cho biết.

Sau 5 ngày điều trị, trẻ bắt đầu hết sốt. Tình trạng sưng đau họng, amidan cải thiện, trẻ ăn uống tốt dần. Sau hai ngày liên tiếp không còn sốt, đến ngày thứ 7, sức khỏe ổn định và trẻ được xuất viện.

BS Lê lưu ý, không nên chỉ dựa vào mức độ sốt để đánh giá bệnh nặng hay nhẹ. Trẻ sốt 39–400C nhưng vẫn tỉnh táo, uống được, không khó thở sẽ khác với trẻ li bì, bỏ ăn uống, thở nhanh, co kéo lồng ngực hoặc giảm oxy máu. Vì vậy, bên cạnh theo dõi nhiệt độ, cha mẹ cần chú ý đến toàn trạng, khả năng ăn uống và đặc biệt là tình trạng hô hấp của trẻ. Adenovirus có khả năng lây truyền qua dịch tiết đường hô hấp, tiếp xúc trực tiếp, bàn tay, đồ dùng và bề mặt nhiễm virus. Rửa tay thường xuyên, vệ sinh đồ dùng và hạn chế dùng chung vật dụng cá nhân là những biện pháp giúp hạn chế lây nhiễm.

Khi trẻ mắc Adenovirus, cha mẹ cần cho trẻ nghỉ ngơi, uống đủ nước, theo dõi nhiệt độ và sử dụng thuốc hạ sốt đúng liều theo hướng dẫn. Không tự ý sử dụng kháng sinh hoặc phối hợp nhiều loại thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Nếu trẻ sốt cao liên tục khó kiểm soát, li bì hoặc khó đánh thức, mệt nhiều, bỏ ăn uống hoặc không uống được, nôn nhiều, tiểu ít, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám.

Đặc biệt, khi trẻ có các dấu hiệu như thở nhanh, khó thở, co kéo lồng ngực, tím tái, co giật hoặc xuất hiện các biểu hiện bất thường, cần đưa trẻ đi khám ngay để được đánh giá và xử trí kịp thời.

CHỈ XÂY XÁT NHẸ SAU TAI NẠN, NAM THANH NIÊN 23 TUỔI VỠ LÁCH ĐỘ IV NGUY KỊCH

Nam thanh niên 23 tuổi vẫn tỉnh táo sau vụ va chạm giữa xe máy và ô tô, trên người chỉ có nhiều vết xây xát. Ít ai ngờ, bên trong ổ bụng, lách đã vỡ độ IV gây chảy máu ồ ạt. Nhờ được chẩn đoán nhanh và phẫu thuật cấp cứu kịp thời tại Trung tâm Phẫu thuật Gan mật và Tiêu hóa, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, người bệnh đã vượt qua tình trạng nguy kịch.

Người bệnh Đ.Q.H. (23 tuổi) trước đó hoàn toàn khỏe mạnh, được chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương sau vụ va chạm giữa xe máy và ô tô. Thời điểm nhập viện, người bệnh vẫn tỉnh táo, trên cơ thể có nhiều vết xây xát ngoài da, mạch 100 lần/phút, huyết áp 90/60 mmHg. Khám lâm sàng ghi nhận đau nhiều vùng bụng trái, phản ứng thành bụng rõ – dấu hiệu gợi ý chấn thương bụng kín.

Ngay lập tức, các bác sĩ chỉ định chụp cắt lớp vi tính để đánh giá tổn thương. Kết quả cho thấy người bệnh bị vỡ lách độ IV, có điểm chảy máu đang hoạt động kèm lượng máu lớn trong ổ bụng.

ThS.BSNT Nguyễn Văn Phúc – Trung tâm Phẫu thuật Gan mật và Tiêu hóa cho biết, vỡ lách độ IV là một tổn thương rất nặng. Vết rách đã làm tổn thương các mạch máu lớn của lách, khiến hơn 25% vùng nhu mô lách mất nguồn cấp máu nuôi, đồng thời máu vẫn tiếp tục chảy vào ổ bụng. Đây là tình trạng cấp cứu ngoại khoa nguy hiểm vì người bệnh có thể nhanh chóng rơi vào sốc mất máu nếu không được phẫu thuật kịp thời. Trước tình trạng chảy máu đang diễn tiến và nguy cơ mất máu nặng, ê-kíp đã quyết định phẫu thuật cấp cứu cắt lách nhằm kiểm soát xuất huyết và bảo toàn tính mạng cho người bệnh. Ca phẫu thuật diễn ra thuận lợi. Sau phẫu thuật, người bệnh hồi phục tốt, không ghi nhận biến chứng. Dẫn lưu được rút vào ngày thứ 5, người bệnh ăn uống, vận động tốt và xuất viện sau 7 ngày điều trị.

Theo BS Phúc, lách là cơ quan bị tổn thương phổ biến nhất trong chấn thương bụng kín, chiếm khoảng 25% các trường hợp ở người lớn và 25-30% ở trẻ em. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp vỡ lách đều phải cắt bỏ.

“Xu hướng hiện nay là điều trị bảo tồn tối đa lách nếu người bệnh ổn định về huyết động. Khi đó, bác sĩ có thể lựa chọn điều trị không phẫu thuật kết hợp theo dõi sát hoặc can thiệp nút mạch để cầm máu, giúp giữ lại chức năng của lách.  Tuy nhiên, với những trường hợp có chảy máu đang hoạt động, huyết động không ổn định, tổn thương nặng vùng rốn lách hoặc điều trị bảo tồn không hiệu quả thì phẫu thuật cắt lách vẫn là chỉ định cần thiết để kiểm soát xuất huyết và cứu sống người bệnh”, BS Phúc nhấn mạnh.

BS Phúc cho biết thêm, điều  đáng lo ngại là chấn thương bụng kín không phải lúc nào cũng biểu hiện rầm rộ ngay sau tai nạn. Do lách là cơ quan có hệ thống mạch máu rất phong phú nên khi bị tổn thương có thể gây chảy máu nhiều trong ổ bụng. Đặc biệt, một số trường hợp có thể gặp vỡ lách hai thì. Ban đầu chỉ hình thành khối máu tụ dưới bao lách, sau đó vài giờ hoặc vài ngày khối máu tụ mới vỡ, khiến người bệnh đột ngột đau bụng dữ dội, tụt huyết áp và rơi vào sốc mất máu.

Vì vậy, ngay cả khi sau tai nạn người bệnh vẫn tỉnh táo hoặc chỉ có các vết xây xát ngoài da, nếu xuất hiện đau bụng tăng dần, đặc biệt đau vùng hạ sườn trái, bụng chướng, chóng mặt, mệt nhiều, da niêm mạc nhợt hoặc tụt huyết áp, cần nhanh chóng đến cơ sở y tế để được thăm khám. Việc phát hiện sớm tổn thương không chỉ giúp xử trí kịp thời mà còn tạo cơ hội bảo tồn lách ở những trường hợp đủ điều kiện.

Sau phẫu thuật cắt lách, người bệnh cần được tiêm các vắc-xin phòng những tác nhân gây nhiễm khuẩn nguy hiểm như phế cầu, Haemophilus influenzae týp b (Hib) và não mô cầu nhằm giảm nguy cơ nhiễm trùng nặng. Thời điểm tiêm thường được khuyến cáo không sớm hơn 14 ngày sau phẫu thuật, tùy theo tình trạng cụ thể của từng người bệnh.

BS Phúc khuyến cáo, mọi trường hợp chấn thương bụng kín sau tai nạn giao thông đều cần được đánh giá đầy đủ tại cơ sở y tế có chuyên môn, ngay cả khi bên ngoài chỉ có những vết thương nhỏ. Việc chẩn đoán sớm, theo dõi sát và lựa chọn đúng phương pháp điều trị sẽ góp phần nâng cao hiệu quả điều trị, hạn chế biến chứng và giúp người bệnh phục hồi an toàn.