BỆNH PARKINSON
1. Bệnh Parkinson là gì ?
Parkinson là bệnh lý thoái hóa thần kinh mạn tính, xảy ra khi các tế bào não giảm sản xuất dopamin – chất dẫn truyền đóng vai trò điều hòa động tác, vì vậy khi thiếu, người bệnh gặp khó khăn trong:
- Cử động
- Giữ thăng bằng
- Điều khiển cơ bắp mượt mà
Bệnh tiến triển từ từ, thường gặp ở người trên 60 tuổi, nhưng cũng có thể gặp ở người trẻ hơn.
2. Dấu hiệu nhận biết Parkinson
Parkinson có 4 triệu chứng vận động đặc trưng:
| Triệu chứng | Mô tả |
| Run khi nghỉ | Run tay, chân khi thư giãn, giảm khi hoạt động |
| Cứng cơ | Cử động chậm, cảm giác cơ bị “đơ”, khó xoay người |
| Giảm vận động (Bradykinesia) | Cử động chậm chạp, nét mặt ít biểu cảm |
| Mất thăng bằng, dễ té ngã | Dáng đi chúi đầu, bước nhỏ, hay khom người |
Ngoài ra, còn có triệu chứng không phải vận động như:
- Táo bón, rối loạn tiêu hóa
- Rối loạn giấc ngủ
- Trầm cảm, lo âu
- Giảm khứu giác
- Mệt mỏi, giảm tập trung
Các triệu chứng này xuất hiện âm thầm, dễ bị bỏ qua.
3. Nguyên nhân
Đến nay, chưa xác định chính xác nguyên nhân gây Parkinson.
Tuy nhiên, các yếu tố nguy cơ gồm:
- Tuổi cao (yếu tố quan trọng nhất)
- Yếu tố di truyền
- Tiếp xúc hóa chất độc hại (thuốc trừ sâu, dung môi)
- Tổn thương não do chấn thương
4. Chẩn đoán bệnh Parkinson
Bác sĩ Nội thần kinh sẽ:
- Khai thác triệu chứng điển hình và tiến triển
- Khám thần kinh đánh giá vận động – thăng bằng
- Loại trừ các nguyên nhân khác gây run
- Có thể chỉ định thêm:
- MRI não (để loại trừ tổn thương cấu trúc)
- Siêu âm xuyên sọ đánh giá tăng âm chất đen (tại một số trung tâm)
Hiện không có xét nghiệm máu chẩn đoán đặc hiệu cho Parkinson.
5. Điều trị bệnh Parkinson
Parkinson chưa thể chữa khỏi hoàn toàn, nhưng có thể kiểm soát tốt triệu chứng và duy trì chất lượng cuộc sống.
| Phương pháp | Nội dung |
| Thuốc | Levodopa (phổ biến nhất), chất đồng vận dopamine, ức chế COMT/MAO-B |
| Vật lý trị liệu & phục hồi chức năng | Bài tập thăng bằng, kéo giãn, tập luyện dáng đi |
| Âm ngữ trị liệu | Hỗ trợ nói rõ, mạnh giọng hơn |
| Phẫu thuật kích thích não sâu (DBS) | Áp dụng khi thuốc không còn hiệu quả ổn định |
Lưu ý: Người bệnh không tự ý ngừng thuốc, vì có thể làm triệu chứng nặng lên nhanh chóng.
6. Chăm sóc và luyện tập tại nhà
- Tập đi bước rộng – có nhịp – đầu thẳng
- Leo cầu thang chậm và có vịn tay
- Tập thăng bằng hàng ngày
- Tập hít thở sâu, yoga nhẹ nhàng
- Duy trì giấc ngủ đầy đủ
- Ăn đủ chất xơ để hạn chế táo bón
Người bệnh cần gia đình đồng hành, tránh mặc cảm và cô lập xã hội.
7. Sai lầm thường gặp
| Sai lầm | Hậu quả |
| Nghĩ “run = thiếu canxi” và tự mua thuốc | Điều trị không đúng hướng, bệnh tiến triển nhanh |
| Ngừng thuốc khi thấy đỡ | Triệu chứng bùng phát mạnh, khó kiểm soát lại |
| Chỉ dựa vào thuốc, không tập luyện | Mất thăng bằng tăng dần, nguy cơ té ngã |
| Tự dùng thuốc an thần để ngủ | Tăng nguy cơ lú lẫn, chóng mặt, ngã |
8. Lời khuyên của bác sĩ
Parkinson không phải là dấu chấm hết.
Nếu được:
- Chẩn đoán sớm
- Điều trị đúng phác đồ
- Tập luyện đều đặn
- Duy trì tinh thần tích cực
Người bệnh hoàn toàn có thể duy trì cuộc sống độc lập, an toàn và ý nghĩa.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
- World Health Organization. Parkinson disease. Geneva: WHO; 2023. Available from: World Health Organization. Parkinson disease [Internet]. Geneva: WHO; 2023 [cited 2026 Mar 15]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/parkinson-disease
- National Institute for Health and Care Excellence. Parkinson’s disease in adults: diagnosis and management (NG71) [Internet]. London: NICE; 2017 [cited 2026 Mar 15]. Available from: https://www.nice.org.uk/guidance/ng71
- Pringsheim T, Day GS, Smith DB, Rae-Grant A, et al. Dopaminergic therapy for motor symptoms in early Parkinson disease: practice guideline update from the American Academy of Neurology. Neurology. 2021;97(20):942-57.
- Kobylecki C. Update on the diagnosis and management of Parkinson’s disease. Pract Neurol. 2020;20(1):15-22.
BSCKII Doãn Thị Huyền – Chuyên gia Thần kinh và sọ não – Khoa Khám bệnh và điều trị ngoại trú – Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương
